धृतराष्ट्र उवाच । (१।१)

तथा गतेषु शूरेषु तेषां मम च संजय । (१।२)

किं वै भीमस्तदाकार्षीत् तन्ममाचक्ष्व संजय ॥ (१।३)

संजय उवाच । (२।१)

विरथो भीमसेनो वै कर्णवाक्शल्यपीडितः । (२।२)

अमर्षवशम् आपन्नः फल्गुनं वाक्यम् अब्रवीत् ॥ (२।३)

पुनः पुनस्तूबरक मूढ औदरिकेति च । (३।१)

अकृतास्त्रक मा योधीर् बाल संग्रामकातर ॥ (३।२)

इति माम् अब्रवीत् कर्णः पश्यतस्ते धनंजय । (४।१)

एवं वक्ता च मे वध्यस्तेन चोक्तो ऽस्मि भारत ॥ (४।२)

एतद् व्रतं महाबाहो त्वया सह कृतं मया । (५।१)

यथैतन्मम कौन्तेय तथा तव न संशयः ॥ (५।२)

तद्वधाय नरश्रेष्ठ स्मरैतद् वचनं मम । (६।१)

यथा भवति तत् सत्यं तथा कुरु धनंजय ॥ (६।२)

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य भीमस्यामितविक्रमः । (७।१)

ततो ऽर्जुनो ऽब्रवीत् कर्णं किंचिद् अभ्येत्य संयुगे ॥ (७।२)

कर्ण कर्ण वृथादृष्टे सूतपुत्रात्मसंस्तुत । (८।१)

अधर्मबुद्धे शृणु मे यत् त्वा वक्ष्यामि सांप्रतम् ॥ (८।२)

द्विविधं कर्म शूराणां युद्धे जयपराजयौ । (९।१)

तौ चाप्यनित्यौ राधेय वासवस्यापि युध्यतः ॥ (९।२)

मुमूर्षुर् युयुधानेन विरथो ऽसि विसर्जितः । (१०।१)

यदृच्छया भीमसेनं विरथं कृतवान् असि ॥ (१०।२)

अधर्मस्त्वेष राधेय यत् त्वं भीमम् अवोचथाः । (११।१)

युद्धधर्मं विजानन् वै युध्यन्तम् अपलायिनम् । (११।२)

पूरयन्तं यथाशक्ति शूरकर्माहवे तथा ॥ (११।३)

पश्यतां सर्वसैन्यानां केशवस्य ममैव च । (१२।१)

विरथो भीमसेनेन कृतो ऽसि बहुशो रणे । (१२।२)

न च त्वां परुषं किंचिद् उक्तवान् पाण्डुनन्दनः ॥ (१२।३)

यस्मात् तु बहु रूक्षं च श्रावितस्ते वृकोदरः । (१३।१)

परोक्षं यच्च सौभद्रो युष्माभिर् निहतो मम ॥ (१३।२)

तस्माद् अस्यावलेपस्य सद्यः फलम् अवाप्नुहि । (१४।१)

त्वया तस्य धनुश्छिन्नम् आत्मनाशाय दुर्मते ॥ (१४।२)

तस्माद् वध्यो ऽसि मे मूढ सभृत्यबलवाहनः । (१५।१)

कुरु त्वं सर्वकृत्यानि महत् ते भयम् आगतम् ॥ (१५।२)

हन्तास्मि वृषसेनं ते प्रेक्षमाणस्य संयुगे । (१६।१)

ये चान्ये ऽप्युपयास्यन्ति बुद्धिमोहेन मां नृपाः । (१६।२)

तांश्च सर्वान् हनिष्यामि सत्येनायुधम् आलभे ॥ (१६।३)

त्वां च मूढाकृतप्रज्ञम् अतिमानिनम् आहवे । (१७।१)

दृष्ट्वा दुर्योधनो मन्दो भृशं तप्स्यति पातितम् ॥ (१७।२)

अर्जुनेन प्रतिज्ञाते वधे कर्णसुतस्य तु । (१८।१)

महान् सुतुमुलः शब्दो बभूव रथिनां तदा ॥ (१८।२)

तस्मिन्न् आकुलसंग्रामे वर्तमाने महाभये । (१९।१)

मन्दरश्मिः सहस्रांशुर् अस्तं गिरिम् उपागमत् ॥ (१९।२)

ततो राजन् हृषीकेशः संग्रामशिरसि स्थितम् । (२०।१)

तीर्णप्रतिज्ञं बीभत्सुं परिष्वज्येदम् अब्रवीत् ॥ (२०।२)

दिष्ट्या सम्पादिता जिष्णो प्रतिज्ञा महती त्वया । (२१।१)

दिष्ट्या च निहतः पापो वृद्धक्षत्रः सहात्मजः ॥ (२१।२)

धार्तराष्ट्रबलं प्राप्य देवसेनापि भारत । (२२।१)

सीदेत समरे जिष्णो नात्र कार्या विचारणा ॥ (२२।२)

न तं पश्यामि लोकेषु चिन्तयन् पुरुषं क्वचित् । (२३।१)

त्वद् ऋते पुरुषव्याघ्र य एतद् योधयेद् बलम् ॥ (२३।२)

महाप्रभावा बहवस्त्वया तुल्याधिकापि वा । (२४।१)

समेताः पृथिवीपाला धार्तराष्ट्रस्य कारणात् । (२४।२)

ते त्वां प्राप्य रणे क्रुद्धं नाभ्यवर्तन्त दंशिताः ॥ (२४।३)

तव वीर्यं बलं चैव रुद्रशक्रान्तकोपमम् । (२५।१)

नेदृशं शक्नुयात् कश्चिद् रणे कर्तुं पराक्रमम् । (२५।२)

यादृशं कृतवान् अद्य त्वम् एकः शत्रुतापनः ॥ (२५।३)

एवम् एव हते कर्णे सानुबन्धे दुरात्मनि । (२६।१)

वर्धयिष्यामि भूयस्त्वां विजितारिं हतद्विषम् ॥ (२६।२)

तम् अर्जुनः प्रत्युवाच प्रसादात् तव माधव । (२७।१)

प्रतिज्ञेयं मयोत्तीर्णा विबुधैर् अपि दुस्तरा ॥ (२७।२)

अनाश्चर्यो जयस्तेषां येषां नाथो ऽसि माधव । (२८।१)

त्वत्प्रसादान्महीं कृत्स्नां सम्प्राप्स्यति युधिष्ठिरः ॥ (२८।२)

तवैव भारो वार्ष्णेय तवैव विजयः प्रभो । (२९।१)

वर्धनीयास्तव वयं प्रेष्याश्च मधुसूदन ॥ (२९।२)

एवम् उक्तः स्मयन् कृष्णः शनकैर् वाहयन् हयान् । (३०।१)

दर्शयामास पार्थाय क्रूरम् आयोधनं महत् ॥ (३०।२)

श्रीकृष्ण उवाच । (३१।१)

प्रार्थयन्तो जयं युद्धे प्रथितं च महद् यशः । (३१।२)

पृथिव्यां शेरते शूराः पार्थिवास्त्वच्छरैर् हताः ॥ (३१।३)

विकीर्णशस्त्राभरणा विपन्नाश्वरथद्विपाः । (३२।१)

संछिन्नभिन्नवर्माणो वैक्लव्यं परमं गताः ॥ (३२।२)

ससत्त्वा गतसत्त्वाश्च प्रभया परया युताः । (३३।१)

सजीवा इव लक्ष्यन्ते गतसत्त्वा नराधिपाः ॥ (३३।२)

तेषां शरैः स्वर्णपुङ्खैः शस्त्रैश्च विविधैः शितैः । (३४।१)

वाहनैर् आयुधैश्चैव सम्पूर्णां पश्य मेदिनीम् ॥ (३४।२)

वर्मभिश्चर्मभिर् हारैः शिरोभिश्च सकुण्डलैः । (३५।१)

उष्णीषैर् मुकुटैः स्रग्भिश्चूडामणिभिर् अम्बरैः ॥ (३५।२)

कण्ठसूत्रैर् अङ्गदैश्च निष्कैर् अपि च सुप्रभैः । (३६।१)

अन्यैश्चाभरणैश्चित्रैर् भाति भारत मेदिनी ॥ (३६।२)

चामरैर् व्यजनैश्चित्रैर् ध्वजैश्चाश्वरथद्विपैः । (३७।१)

विविधैश्च परिस्तोमैर् अश्वानां च प्रकीर्णकैः ॥ (३७।२)

कुथाभिश्च विचित्राभिर् वरूथैश्च महाधनैः । (३८।१)

संस्तीर्णां वसुधां पश्य चित्रपट्टैर् इवावृताम् ॥ (३८।२)

नागेभ्यः पतितान् अन्यान् कल्पितेभ्यो द्विपैः सह । (३९।१)

सिंहान् वज्रप्रणुन्नेभ्यो गिर्यग्रेभ्य इव च्युतान् ॥ (३९।२)

संस्यूतान् वाजिभिः सार्धं धरण्यां पश्य चापरान् । (४०।१)

पदातिसादिसंघांश्च क्षतजौघपरिप्लुतान् ॥ (४०।२)

संजय उवाच । (४१।१)

एवं संदर्शयन् कृष्णो रणभूमिं किरीटिनः । (४१।२)

स्वैः समेतः स मुदितः पाञ्चजन्यं व्यनादयत् ॥ (४१।३)