महाभारतMahābhārata

MBh, 12, 23

1351 of 1995 · 33 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशंपायन उवाच । (१।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

1.2१.२

एवम् उक्तस्तु कौन्तेयो गुडाकेशेन भारत । (१।२)

evam uktastu kaunteyo guḍākeśena bhārata |

1.3१.३

नोवाच किंचित् कौरव्यस्ततो द्वैपायनो ऽब्रवीत् ॥ (१।३)

novāca kiṃcit kauravyastato dvaipāyano 'bravīt ||

2.1२.१

बीभत्सोर् वचनं सम्यक् सत्यम् एतद् युधिष्ठिर । (२।१)

bībhatsor vacanaṃ samyak satyam etad yudhiṣṭhira |

2.2२.२

शास्त्रदृष्टः परो धर्मः स्मृतो गार्हस्थ्य आश्रमः ॥ (२।२)

śāstradṛṣṭaḥ paro dharmaḥ smṛto gārhasthya āśramaḥ ||

3.1३.१

स्वधर्मं चर धर्मज्ञ यथाशास्त्रं यथाविधि । (३।१)

svadharmaṃ cara dharmajña yathāśāstraṃ yathāvidhi |

3.2३.२

न हि गार्हस्थ्यम् उत्सृज्य तवारण्यं विधीयते ॥ (३।२)

na hi gārhasthyam utsṛjya tavāraṇyaṃ vidhīyate ||

4.1४.१

गृहस्थं हि सदा देवाः पितर ऋषयस्तथा । (४।१)

gṛhasthaṃ hi sadā devāḥ pitara ṛṣayastathā |

4.2४.२

भृत्याश्चैवोपजीवन्ति तान् भजस्व महीपते ॥ (४।२)

bhṛtyāścaivopajīvanti tān bhajasva mahīpate ||

5.1५.१

वयांसि पशवश्चैव भूतानि च महीपते । (५।१)

vayāṃsi paśavaścaiva bhūtāni ca mahīpate |

5.2५.२

गृहस्थैर् एव धार्यन्ते तस्माज्ज्येष्ठाश्रमो गृही ॥ (५।२)

gṛhasthair eva dhāryante tasmājjyeṣṭhāśramo gṛhī ||

6.1६.१

सो ऽयं चतुर्णाम् एतेषाम् आश्रमाणां दुराचरः । (६।१)

so 'yaṃ caturṇām eteṣām āśramāṇāṃ durācaraḥ |

6.2६.२

तं चराविमनाः पार्थ दुश्चरं दुर्बलेन्द्रियैः ॥ (६।२)

taṃ carāvimanāḥ pārtha duścaraṃ durbalendriyaiḥ ||

7.1७.१

वेदज्ञानं च ते कृत्स्नं तपश्च चरितं महत् । (७।१)

vedajñānaṃ ca te kṛtsnaṃ tapaśca caritaṃ mahat |

7.2७.२

पितृपैतामहे राज्ये धुरम् उद्वोढुम् अर्हसि ॥ (७।२)

pitṛpaitāmahe rājye dhuram udvoḍhum arhasi ||

8.1८.१

तपो यज्ञस्तथा विद्या भैक्षम् इन्द्रियनिग्रहः । (८।१)

tapo yajñastathā vidyā bhaikṣam indriyanigrahaḥ |

8.2८.२

ध्यानम् एकान्तशीलत्वं तुष्टिर् दानं च शक्तितः ॥ (८।२)

dhyānam ekāntaśīlatvaṃ tuṣṭir dānaṃ ca śaktitaḥ ||

9.1९.१

ब्राह्मणानां महाराज चेष्टाः संसिद्धिकारिकाः । (९।१)

brāhmaṇānāṃ mahārāja ceṣṭāḥ saṃsiddhikārikāḥ |

9.2९.२

क्षत्रियाणां च वक्ष्यामि तवापि विदितं पुनः ॥ (९।२)

kṣatriyāṇāṃ ca vakṣyāmi tavāpi viditaṃ punaḥ ||

10.1१०.१

यज्ञो विद्या समुत्थानम् असंतोषः श्रियं प्रति । (१०।१)

yajño vidyā samutthānam asaṃtoṣaḥ śriyaṃ prati |

10.2१०.२

दण्डधारणम् अत्युग्रं प्रजानां परिपालनम् ॥ (१०।२)

daṇḍadhāraṇam atyugraṃ prajānāṃ paripālanam ||

11.1११.१

वेदज्ञानं तथा कृत्स्नं तपः सुचरितं तथा । (११।१)

vedajñānaṃ tathā kṛtsnaṃ tapaḥ sucaritaṃ tathā |

11.2११.२

द्रविणोपार्जनं भूरि पात्रेषु प्रतिपादनम् ॥ (११।२)

draviṇopārjanaṃ bhūri pātreṣu pratipādanam ||

12.1१२.१

एतानि राज्ञां कर्माणि सुकृतानि विशां पते । (१२।१)

etāni rājñāṃ karmāṇi sukṛtāni viśāṃ pate |

12.2१२.२

इमं लोकम् अमुं लोकं साधयन्तीति नः श्रुतम् ॥ (१२।२)

imaṃ lokam amuṃ lokaṃ sādhayantīti naḥ śrutam ||

13.1१३.१

तेषां ज्यायस्तु कौन्तेय दण्डधारणम् उच्यते । (१३।१)

teṣāṃ jyāyastu kaunteya daṇḍadhāraṇam ucyate |

13.2१३.२

बलं हि क्षत्रिये नित्यं बले दण्डः समाहितः ॥ (१३।२)

balaṃ hi kṣatriye nityaṃ bale daṇḍaḥ samāhitaḥ ||

14.1१४.१

एताश्चेष्टाः क्षत्रियाणां राजन् संसिद्धिकारिकाः । (१४।१)

etāśceṣṭāḥ kṣatriyāṇāṃ rājan saṃsiddhikārikāḥ |

14.2१४.२

अपि गाथाम् इमां चापि बृहस्पतिर् अभाषत ॥ (१४।२)

api gāthām imāṃ cāpi bṛhaspatir abhāṣata ||

15.1१५.१

भूमिर् एतौ निगिरति सर्पो बिलशयान् इव । (१५।१)

bhūmir etau nigirati sarpo bilaśayān iva |

15.2१५.२

राजानं चाविरोद्धारं ब्राह्मणं चाप्रवासिनम् ॥ (१५।२)

rājānaṃ cāviroddhāraṃ brāhmaṇaṃ cāpravāsinam ||

16.1१६.१

सुद्युम्नश्चापि राजर्षिः श्रूयते दण्डधारणात् । (१६।१)

sudyumnaścāpi rājarṣiḥ śrūyate daṇḍadhāraṇāt |

16.2१६.२

प्राप्तवान् परमां सिद्धिं दक्षः प्राचेतसो यथा ॥ (१६।२)

prāptavān paramāṃ siddhiṃ dakṣaḥ prācetaso yathā ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 12, 23

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit