MBh, 3, 101
Select a line for its word-by-word analysis.
इतः प्रदानाद् वर्तन्ते प्रजाः सर्वाश्चतुर्विधाः । (१।२)
itaḥ pradānād vartante prajāḥ sarvāścaturvidhāḥ |
ता भाविता भावयन्ति हव्यकव्यैर् दिवौकसः ॥ (१।३)
tā bhāvitā bhāvayanti havyakavyair divaukasaḥ ||
लोका ह्येवं वर्तयन्ति अन्योन्यं समुपाश्रिताः । (२।१)
lokā hyevaṃ vartayanti anyonyaṃ samupāśritāḥ |
त्वत्प्रसादान् निरुद्विग्नास् त्वयैव परिरक्षिताः ॥ (२।२)
tvatprasādān nirudvignās tvayaiva parirakṣitāḥ ||
न च जानीम केनेमे रात्रौ वध्यन्ति ब्राह्मणाः ॥ (३।२)
na ca jānīma keneme rātrau vadhyanti brāhmaṇāḥ ||
क्षीणेषु च ब्राह्मणेषु पृथिवी क्षयम् एष्यति । (४।१)
kṣīṇeṣu ca brāhmaṇeṣu pṛthivī kṣayam eṣyati |
ततः पृथिव्यां क्षीणायां त्रिदिवं क्षयम् एष्यति ॥ (४।२)
tataḥ pṛthivyāṃ kṣīṇāyāṃ tridivaṃ kṣayam eṣyati ||
त्वत्प्रसादान् महाबाहो लोकाः सर्वे जगत्पते । (५।१)
tvatprasādān mahābāho lokāḥ sarve jagatpate |
विनाशं नाधिगच्छेयुस् त्वया वै परिरक्षिताः ॥ (५।२)
vināśaṃ nādhigaccheyus tvayā vai parirakṣitāḥ ||
विदितं मे सुराः सर्वं प्रजानां क्षयकारणम् । (६।२)
viditaṃ me surāḥ sarvaṃ prajānāṃ kṣayakāraṇam |
भवतां चापि वक्ष्यामि शृणुध्वं विगतज्वराः ॥ (६।३)
bhavatāṃ cāpi vakṣyāmi śṛṇudhvaṃ vigatajvarāḥ ||
तैश्च वृत्रं समाश्रित्य जगत् सर्वं प्रबाधितम् ॥ (७।२)
taiśca vṛtraṃ samāśritya jagat sarvaṃ prabādhitam ||
ते वृत्रं निहतं दृष्ट्वा सहस्राक्षेण धीमता । (८।१)
te vṛtraṃ nihataṃ dṛṣṭvā sahasrākṣeṇa dhīmatā |
उत्सादनार्थं लोकानां रात्रौ घ्नन्ति मुनीन् इह ॥ (९।२)
utsādanārthaṃ lokānāṃ rātrau ghnanti munīn iha ||
न तु शक्याः क्षयं नेतुं समुद्राश्रयगा हि ते । (१०।१)
na tu śakyāḥ kṣayaṃ netuṃ samudrāśrayagā hi te |
समुद्रस्य क्षये बुद्धिर् भवद्भिः सम्प्रधार्यताम् । (१०।२)
samudrasya kṣaye buddhir bhavadbhiḥ sampradhāryatām |
अगस्त्येन विना को हि शक्तो ऽन्यो ऽर्णवशोषणे ॥ (१०।३)
agastyena vinā ko hi śakto 'nyo 'rṇavaśoṣaṇe ||
एतच्छ्रुत्वा वचो देवा विष्णुना समुदाहृतम् । (११।१)
etacchrutvā vaco devā viṣṇunā samudāhṛtam |
परमेष्ठिनम् आज्ञाप्य अगस्त्यस्याश्रमं ययुः ॥ (११।२)
parameṣṭhinam ājñāpya agastyasyāśramaṃ yayuḥ ||
तत्रापश्यन् महात्मानं वारुणिं दीप्ततेजसम् । (१२।१)
tatrāpaśyan mahātmānaṃ vāruṇiṃ dīptatejasam |
ते ऽभिगम्य महात्मानं मैत्रावरुणिम् अच्युतम् । (१३।१)
te 'bhigamya mahātmānaṃ maitrāvaruṇim acyutam |
आश्रमस्थं तपोराशिं कर्मभिः स्वैर् अभिष्टुवन् ॥ (१३।२)
āśramasthaṃ taporāśiṃ karmabhiḥ svair abhiṣṭuvan ||
नहुषेणाभितप्तानां त्वं लोकानां गतिः पुरा । (१४।२)
nahuṣeṇābhitaptānāṃ tvaṃ lokānāṃ gatiḥ purā |
भ्रंशितश् च सुरैश्वर्याल्लोकार्थं लोककण्टकः ॥ (१४।३)
bhraṃśitaś ca suraiśvaryāllokārthaṃ lokakaṇṭakaḥ ||
क्रोधात् प्रवृद्धः सहसा भास्करस्य नगोत्तमः । (१५।१)
krodhāt pravṛddhaḥ sahasā bhāskarasya nagottamaḥ |
वचस् तवानतिक्रामन् विन्ध्यः शैलो न वर्धते ॥ (१५।२)
vacas tavānatikrāman vindhyaḥ śailo na vardhate ||
तमसा चावृते लोके मृत्युनाभ्यर्दिताः प्रजाः । (१६।१)
tamasā cāvṛte loke mṛtyunābhyarditāḥ prajāḥ |
त्वाम् एव नाथम् आसाद्य निर्वृतिं परमां गताः ॥ (१६।२)
tvām eva nātham āsādya nirvṛtiṃ paramāṃ gatāḥ ||
अस्माकं भयभीतानां नित्यशो भगवान् गतिः । (१७।१)
asmākaṃ bhayabhītānāṃ nityaśo bhagavān gatiḥ |
ततस् त्वार्ताः प्रयाचामस् त्वां वरं वरदो ह्यसि ॥ (१७।२)
tatas tvārtāḥ prayācāmas tvāṃ varaṃ varado hyasi ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.