महाभारतMahābhārata

MBh, 3, 42

340 of 1995 · 89 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशम्पायन उवाच । (१।१)

vaiśampāyana uvāca

1.2१.२

तस्य संपश्यतस्त्वेव पिनाकी वृषभध्वजः । (१।२)

tasya saṃpaśyatastveva pinākī vṛṣabhadhvajaḥ |

1.3१.३

जगामादर्शनं भानुर् लोकस्येवास्तम् एयिवान् ॥ (१।३)

jagāmādarśanaṃ bhānur lokasyevāstam eyivān ||

2.1२.१

ततो ऽर्जुनः परं चक्रे विस्मयं परवीरहा । (२।१)

tato 'rjunaḥ paraṃ cakre vismayaṃ paravīrahā |

2.2२.२

मया साक्षान् महादेवो दृष्ट इत्य् एव भारत ॥ (२।२)

mayā sākṣān mahādevo dṛṣṭa ity eva bhārata ||

3.1३.१

धन्यो ऽस्म्य् अनुगृहीतो ऽस्मि यन् मया त्र्यम्बको हरः । (३।१)

dhanyo 'smy anugṛhīto 'smi yan mayā tryambako haraḥ |

3.2३.२

पिनाकी वरदो रूपी दृष्टः स्पृष्टश् च पाणिना ॥ (३।२)

pinākī varado rūpī dṛṣṭaḥ spṛṣṭaś ca pāṇinā ||

4.1४.१

कृतार्थं चावगच्छामि परम् आत्मानम् आत्मना । (४।१)

kṛtārthaṃ cāvagacchāmi param ātmānam ātmanā |

4.2४.२

शत्रूंश् च विजितान् सर्वान् निर्वृत्तं च प्रयोजनम् ॥ (४।२)

śatrūṃś ca vijitān sarvān nirvṛttaṃ ca prayojanam ||

5.1५.१

ततो वैडूर्यवर्णाभो भासयन् सर्वतो दिशः । (५।१)

tato vaiḍūryavarṇābho bhāsayan sarvato diśaḥ |

5.2५.२

यादोगणवृतः श्रीमान् आजगाम जलेश्वरः ॥ (५।२)

yādogaṇavṛtaḥ śrīmān ājagāma jaleśvaraḥ ||

6.1६.१

नागैर् नदैर् नदीभिश्च दैत्यैः साध्यैश् च दैवतैः । (६।१)

nāgair nadair nadībhiśca daityaiḥ sādhyaiś ca daivataiḥ |

6.2६.२

वरुणो यादसां भर्ता वशी तं देशम् आगमत् ॥ (६।२)

varuṇo yādasāṃ bhartā vaśī taṃ deśam āgamat ||

7.1७.१

अथ जाम्बूनदवपुर् विमानेन महार्चिषा । (७।१)

atha jāmbūnadavapur vimānena mahārciṣā |

7.2७.२

कुबेरः समनुप्राप्तो यक्षैर् अनुगतः प्रभुः ॥ (७।२)

kuberaḥ samanuprāpto yakṣair anugataḥ prabhuḥ ||

8.1८.१

विद्योतयन्न् इवाकाशम् अद्भुतोपमदर्शनः । (८।१)

vidyotayann ivākāśam adbhutopamadarśanaḥ |

8.2८.२

धनानाम् ईश्वरः श्रीमान् अर्जुनं द्रष्टुम् आगतः ॥ (८।२)

dhanānām īśvaraḥ śrīmān arjunaṃ draṣṭum āgataḥ ||

9.1९.१

तथा लोकान्तकृच्छ्रीमान् यमः साक्षात् प्रतापवान् । (९।१)

tathā lokāntakṛcchrīmān yamaḥ sākṣāt pratāpavān |

9.2९.२

मूर्त्यमूर्तिधरैः सार्धं पितृभिर् लोकभावनैः ॥ (९।२)

mūrtyamūrtidharaiḥ sārdhaṃ pitṛbhir lokabhāvanaiḥ ||

10.1१०.१

दण्डपाणिर् अचिन्त्यात्मा सर्वभूतविनाशकृत् । (१०।१)

daṇḍapāṇir acintyātmā sarvabhūtavināśakṛt |

10.2१०.२

वैवस्वतो धर्मराजो विमानेनावभासयन् ॥ (१०।२)

vaivasvato dharmarājo vimānenāvabhāsayan ||

11.1११.१

त्रींल्लोकान् गुह्यकांश् चैव गन्धर्वांश् च सपन्नगान् । (११।१)

trīṃllokān guhyakāṃś caiva gandharvāṃś ca sapannagān |

11.2११.२

द्वितीय इव मार्तण्डो युगान्ते समुपस्थिते ॥ (११।२)

dvitīya iva mārtaṇḍo yugānte samupasthite ||

12.1१२.१

भानुमन्ति विचित्राणि शिखराणि महागिरेः । (१२।१)

bhānumanti vicitrāṇi śikharāṇi mahāgireḥ |

12.2१२.२

समास्थायार्जुनं तत्र ददृशुस् तपसान्वितम् ॥ (१२।२)

samāsthāyārjunaṃ tatra dadṛśus tapasānvitam ||

13.1१३.१

ततो मुहूर्ताद् भगवान् ऐरावतशिरोगतः । (१३।१)

tato muhūrtād bhagavān airāvataśirogataḥ |

13.2१३.२

आजगाम सहेन्द्राण्या शक्रः सुरगणैर् वृतः ॥ (१३।२)

ājagāma sahendrāṇyā śakraḥ suragaṇair vṛtaḥ ||

14.1१४.१

पाण्डुरेणातपत्रेण ध्रियमाणेन मूर्धनि । (१४।१)

pāṇḍureṇātapatreṇa dhriyamāṇena mūrdhani |

14.2१४.२

शुशुभे तारकाराजः सितम् अभ्रम् इवास्थितः ॥ (१४।२)

śuśubhe tārakārājaḥ sitam abhram ivāsthitaḥ ||

15.1१५.१

संस्तूयमानो गन्धर्वैर् ऋषिभिश् च तपोधनैः । (१५।१)

saṃstūyamāno gandharvair ṛṣibhiś ca tapodhanaiḥ |

15.2१५.२

शृङ्गं गिरेः समासाद्य तस्थौ सूर्य इवोदितः ॥ (१५।२)

śṛṅgaṃ gireḥ samāsādya tasthau sūrya ivoditaḥ ||

16.1१६.१

अथ मेघस्वनो धीमान् व्याजहार शुभां गिरम् । (१६।१)

atha meghasvano dhīmān vyājahāra śubhāṃ giram |

16.2१६.२

यमः परमधर्मज्ञो दक्षिणां दिशम् आस्थितः ॥ (१६।२)

yamaḥ paramadharmajño dakṣiṇāṃ diśam āsthitaḥ ||

17.1१७.१

अर्जुनार्जुन पश्यास्मांल्लोकपालान् समागतान् । (१७।१)

arjunārjuna paśyāsmāṃllokapālān samāgatān |

17.2१७.२

दृष्टिं ते वितरामो ऽद्य भवान् अर्हो हि दर्शनम् ॥ (१७।२)

dṛṣṭiṃ te vitarāmo 'dya bhavān arho hi darśanam ||

18.1१८.१

पूर्वर्षिर् अमितात्मा त्वं नरो नाम महाबलः । (१८।१)

pūrvarṣir amitātmā tvaṃ naro nāma mahābalaḥ |

18.2१८.२

नियोगाद् ब्रह्मणस् तात मर्त्यतां समुपागतः । (१८।२)

niyogād brahmaṇas tāta martyatāṃ samupāgataḥ |

18.3१८.३

त्वं वासवसमुद्भूतो महावीर्यपराक्रमः ॥ (१८।३)

tvaṃ vāsavasamudbhūto mahāvīryaparākramaḥ ||

19.1१९.१

क्षत्रं चाग्निसमस्पर्शं भारद्वाजेन रक्षितम् । (१९।१)

kṣatraṃ cāgnisamasparśaṃ bhāradvājena rakṣitam |

19.2१९.२

दानवाश् च महावीर्या ये मनुष्यत्वम् आगताः । (१९।२)

dānavāś ca mahāvīryā ye manuṣyatvam āgatāḥ |

19.3१९.३

निवातकवचाश् चैव संसाध्याः कुरुनन्दन ॥ (१९।३)

nivātakavacāś caiva saṃsādhyāḥ kurunandana ||

20.1२०.१

पितुर् ममांशो देवस्य सर्वलोकप्रतापिनः । (२०।१)

pitur mamāṃśo devasya sarvalokapratāpinaḥ |

20.2२०.२

कर्णः स सुमहावीर्यस्त्वया वध्यो धनंजय ॥ (२०।२)

karṇaḥ sa sumahāvīryastvayā vadhyo dhanaṃjaya ||

21.1२१.१

अंशाश्च क्षितिसम्प्राप्ता देवगन्धर्वरक्षसाम् । (२१।१)

aṃśāśca kṣitisamprāptā devagandharvarakṣasām |

21.2२१.२

तया निपातिता युद्धे स्वकर्मफलनिर्जिताम् । (२१।२)

tayā nipātitā yuddhe svakarmaphalanirjitām |

21.3२१.३

गतिं प्राप्स्यन्ति कौन्तेय यथास्वम् अरिकर्शन ॥ (२१।३)

gatiṃ prāpsyanti kaunteya yathāsvam arikarśana ||

22.1२२.१

अक्षया तव कीर्तिश् च लोके स्थास्यति फल्गुन । (२२।१)

akṣayā tava kīrtiś ca loke sthāsyati phalguna |

22.2२२.२

त्वया साक्षान् महादेवस् तोषितो हि महामृधे । (२२।२)

tvayā sākṣān mahādevas toṣito hi mahāmṛdhe |

22.3२२.३

लघ्वी वसुमती चापि कर्तव्या विष्णुना सह ॥ (२२।३)

laghvī vasumatī cāpi kartavyā viṣṇunā saha ||

23.1२३.१

गृहाणास्त्रं महाबाहो दण्डम् अप्रतिवारणम् । (२३।१)

gṛhāṇāstraṃ mahābāho daṇḍam aprativāraṇam |

23.2२३.२

अनेनास्त्रेण सुमहत् त्वं हि कर्म करिष्यसि ॥ (२३।२)

anenāstreṇa sumahat tvaṃ hi karma kariṣyasi ||

24.1२४.१

प्रतिजग्राह तत् पार्थो विधिवत् कुरुनन्दनः । (२४।१)

pratijagrāha tat pārtho vidhivat kurunandanaḥ |

24.2२४.२

समन्त्रं सोपचारं च समोक्षं सनिवर्तनम् ॥ (२४।२)

samantraṃ sopacāraṃ ca samokṣaṃ sanivartanam ||

25.1२५.१

ततो जलधरश्यामो वरुणो यादसां पतिः । (२५।१)

tato jaladharaśyāmo varuṇo yādasāṃ patiḥ |

25.2२५.२

पश्चिमां दिशम् आस्थाय गिरम् उच्चारयन् प्रभुः ॥ (२५।२)

paścimāṃ diśam āsthāya giram uccārayan prabhuḥ ||

26.1२६.१

पार्थ क्षत्रियमुख्यस् त्वं क्षत्रधर्मे व्यवस्थितः । (२६।१)

pārtha kṣatriyamukhyas tvaṃ kṣatradharme vyavasthitaḥ |

26.2२६.२

पश्य मां पृथुताम्राक्ष वरुणो ऽस्मि जलेश्वरः ॥ (२६।२)

paśya māṃ pṛthutāmrākṣa varuṇo 'smi jaleśvaraḥ ||

27.1२७.१

मया समुद्यतान् पाशान् वारुणान् अनिवारणान् । (२७।१)

mayā samudyatān pāśān vāruṇān anivāraṇān |

27.2२७.२

प्रतिगृह्णीष्व कौन्तेय सरहस्यनिवर्तनान् ॥ (२७।२)

pratigṛhṇīṣva kaunteya sarahasyanivartanān ||

28.1२८.१

एभिस् तदा मया वीर संग्रामे तारकामये । (२८।१)

ebhis tadā mayā vīra saṃgrāme tārakāmaye |

28.2२८.२

दैतेयानां सहस्राणि संयतानि महात्मनाम् ॥ (२८।२)

daiteyānāṃ sahasrāṇi saṃyatāni mahātmanām ||

29.1२९.१

तस्माद् इमान् महासत्त्व मत्प्रसादात् समुत्थितान् । (२९।१)

tasmād imān mahāsattva matprasādāt samutthitān |

29.2२९.२

गृहाण न हि ते मुच्येद् अन्तको ऽप्य् आततायिनः ॥ (२९।२)

gṛhāṇa na hi te mucyed antako 'py ātatāyinaḥ ||

30.1३०.१

अनेन त्वं यदास्त्रेण संग्रामे विचरिष्यसि । (३०।१)

anena tvaṃ yadāstreṇa saṃgrāme vicariṣyasi |

30.2३०.२

तदा निःक्षत्रिया भूमिर् भविष्यति न संशयः ॥ (३०।२)

tadā niḥkṣatriyā bhūmir bhaviṣyati na saṃśayaḥ ||

31.1३१.१

ततः कैलासनिलयो धनाध्यक्षो ऽभ्यभाषत । (३१।१)

tataḥ kailāsanilayo dhanādhyakṣo 'bhyabhāṣata |

31.2३१.२

दत्तेष्वस्त्रेषु दिव्येषु वरुणेन यमेन च ॥ (३१।२)

datteṣvastreṣu divyeṣu varuṇena yamena ca ||

32.1३२.१

सव्यसाचिन् महाबाहो पूर्वदेव सनातन । (३२।१)

savyasācin mahābāho pūrvadeva sanātana |

32.2३२.२

सहास्माभिर् भवाञ् श्रान्तः पुराकल्पेषु नित्यशः ॥ (३२।२)

sahāsmābhir bhavāñ śrāntaḥ purākalpeṣu nityaśaḥ ||

33.1३३.१

मत्तो ऽपि त्वं गृहाणास्त्रम् अन्तर्धानं प्रियं मम । (३३।१)

matto 'pi tvaṃ gṛhāṇāstram antardhānaṃ priyaṃ mama |

33.2३३.२

ओजस्तेजोद्युतिहरं प्रस्वापनम् अरातिहन् ॥ (३३।२)

ojastejodyutiharaṃ prasvāpanam arātihan ||

34.1३४.१

ततो ऽर्जुनो महाबाहुर् विधिवत् कुरुनन्दनः । (३४।१)

tato 'rjuno mahābāhur vidhivat kurunandanaḥ |

34.2३४.२

कौबेरम् अपि जग्राह दिव्यम् अस्त्रं महाबलः ॥ (३४।२)

kauberam api jagrāha divyam astraṃ mahābalaḥ ||

35.1३५.१

ततो ऽब्रवीद् देवराजः पार्थम् अक्लिष्टकारिणम् । (३५।१)

tato 'bravīd devarājaḥ pārtham akliṣṭakāriṇam |

35.2३५.२

सान्त्वयञ्श्लक्ष्णया वाचा मेघदुन्दुभिनिस्वनः ॥ (३५।२)

sāntvayañślakṣṇayā vācā meghadundubhinisvanaḥ ||

36.1३६.१

कुन्तीमातर् महाबाहो त्वम् ईशानः पुरातनः । (३६।१)

kuntīmātar mahābāho tvam īśānaḥ purātanaḥ |

36.2३६.२

परां सिद्धिम् अनुप्राप्तः साक्षाद् देवगतिं गतः ॥ (३६।२)

parāṃ siddhim anuprāptaḥ sākṣād devagatiṃ gataḥ ||

37.1३७.१

देवकार्यं हि सुमहत् त्वया कार्यम् अरिंदम । (३७।१)

devakāryaṃ hi sumahat tvayā kāryam ariṃdama |

37.2३७.२

आरोढव्यस् त्वया स्वर्गः सज्जीभव महाद्युते ॥ (३७।२)

āroḍhavyas tvayā svargaḥ sajjībhava mahādyute ||

38.1३८.१

रथो मातलिसंयुक्त आगन्ता त्वत्कृते महीम् । (३८।१)

ratho mātalisaṃyukta āgantā tvatkṛte mahīm |

38.2३८.२

तत्र ते ऽहं प्रदास्यामि दिव्यान्यस्त्राणि कौरव ॥ (३८।२)

tatra te 'haṃ pradāsyāmi divyānyastrāṇi kaurava ||

39.1३९.१

तान् दृष्ट्वा लोकपालांस् तु समेतान् गिरिमूर्धनि । (३९।१)

tān dṛṣṭvā lokapālāṃs tu sametān girimūrdhani |

39.2३९.२

जगाम विस्मयं धीमान् कुन्तीपुत्रो धनंजयः ॥ (३९।२)

jagāma vismayaṃ dhīmān kuntīputro dhanaṃjayaḥ ||

40.1४०.१

ततो ऽर्जुनो महातेजा लोकपालान् समागतान् । (४०।१)

tato 'rjuno mahātejā lokapālān samāgatān |

40.2४०.२

पूजयामास विधिवद् वाग्भिर् अद्भिः फलैर् अपि ॥ (४०।२)

pūjayāmāsa vidhivad vāgbhir adbhiḥ phalair api ||

41.1४१.१

ततः प्रतिययुर् देवाः प्रतिपूज्य धनंजयम् । (४१।१)

tataḥ pratiyayur devāḥ pratipūjya dhanaṃjayam |

41.2४१.२

यथागतेन विबुधाः सर्वे काममनोजवाः ॥ (४१।२)

yathāgatena vibudhāḥ sarve kāmamanojavāḥ ||

42.1४२.१

ततो ऽर्जुनो मुदं लेभे लब्धास्त्रः पुरुषर्षभः । (४२।१)

tato 'rjuno mudaṃ lebhe labdhāstraḥ puruṣarṣabhaḥ |

42.2४२.२

कृतार्थम् इव चात्मानं स मेने पूर्णमानसः ॥ (४२।२)

kṛtārtham iva cātmānaṃ sa mene pūrṇamānasaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 3, 42

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit