MBh, 2, 6
Select a line for its word-by-word analysis.
सम्पूज्याथाभ्यनुज्ञातो महर्षेर्वचनात् परम् । (१।२)
sampūjyāthābhyanujñāto maharṣervacanāt param |
प्रत्युवाचानुपूर्व्येण धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥ (१।३)
pratyuvācānupūrvyeṇa dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ ||
भगवन्न्याय्यम् आहैतं यथावद् धर्मनिश्चयम् । (२।१)
bhagavannyāyyam āhaitaṃ yathāvad dharmaniścayam |
यथाशक्ति यथान्यायं क्रियते ऽयं विधिर् मया ॥ (२।२)
yathāśakti yathānyāyaṃ kriyate 'yaṃ vidhir mayā ||
राजभिर् यद् यथा कार्यं पुरा तत् तन्न संशयः । (३।१)
rājabhir yad yathā kāryaṃ purā tat tanna saṃśayaḥ |
यथान्यायोपनीतार्थं कृतं हेतुमद् अर्थवत् ॥ (३।२)
yathānyāyopanītārthaṃ kṛtaṃ hetumad arthavat ||
वयं तु सत्पथं तेषां यातुम् इच्छामहे प्रभो । (४।१)
vayaṃ tu satpathaṃ teṣāṃ yātum icchāmahe prabho |
न तु शक्यं तथा गन्तुं यथा तैर् नियतात्मभिः । (४।२)
na tu śakyaṃ tathā gantuṃ yathā tair niyatātmabhiḥ |
तं तु विश्रान्तम् आसीनं देवर्षिम् अमितद्युतिम् ॥ (४।३)
taṃ tu viśrāntam āsīnaṃ devarṣim amitadyutim ||
एवम् उक्त्वा स धर्मात्मा वाक्यं तद् अभिपूज्य च । (५।१)
evam uktvā sa dharmātmā vākyaṃ tad abhipūjya ca |
मुहूर्तात् प्राप्तकालं च दृष्ट्वा लोकचरं मुनिम् ॥ (५।२)
muhūrtāt prāptakālaṃ ca dṛṣṭvā lokacaraṃ munim ||
नारदं स्वस्थम् आसीनम् उपासीनो युधिष्ठिरः । (६।१)
nāradaṃ svastham āsīnam upāsīno yudhiṣṭhiraḥ |
भवान् संचरते लोकान् सदा नानाविधान् बहून् । (७।१)
bhavān saṃcarate lokān sadā nānāvidhān bahūn |
ब्रह्मणा निर्मितान् पूर्वं प्रेक्षमाणो मनोजवः ॥ (७।२)
brahmaṇā nirmitān pūrvaṃ prekṣamāṇo manojavaḥ ||
ईदृशी भवता काचिद् दृष्टपूर्वा सभा क्वचित् । (८।१)
īdṛśī bhavatā kācid dṛṣṭapūrvā sabhā kvacit |
इतो वा श्रेयसी ब्रह्मंस्तन्ममाचक्ष्व पृच्छतः ॥ (८।२)
ito vā śreyasī brahmaṃstanmamācakṣva pṛcchataḥ ||
तच्छ्रुत्वा नारदस्तस्य धर्मराजस्य भाषितम् । (९।१)
tacchrutvā nāradastasya dharmarājasya bhāṣitam |
मानुषेषु न मे तात दृष्टपूर्वा न च श्रुता । (१०।१)
mānuṣeṣu na me tāta dṛṣṭapūrvā na ca śrutā |
ब्रह्मणश्च सभां दिव्यां कथयिष्ये गतक्लमाम् । (१२।१)
brahmaṇaśca sabhāṃ divyāṃ kathayiṣye gataklamām |
दिव्यां दिव्यैर् अभिप्रायैर् उपेतां विश्वरूपिणीम् । (१२।२)
divyāṃ divyair abhiprāyair upetāṃ viśvarūpiṇīm |
देवैः पितृगणैः साध्यैर् यज्वभिर् नियतात्मभिः । (१२।३)
devaiḥ pitṛgaṇaiḥ sādhyair yajvabhir niyatātmabhiḥ |
जुष्टां मुनिगणैः शान्तैर् वेदयज्ञैः सदक्षिणैः । (१२।४)
juṣṭāṃ munigaṇaiḥ śāntair vedayajñaiḥ sadakṣiṇaiḥ |
यदि ते श्रवणे बुद्धिर् वर्तते भरतर्षभ ॥ (१२।५)
yadi te śravaṇe buddhir vartate bharatarṣabha ||
नारदेनैवम् उक्तस्तु धर्मराजो युधिष्ठिरः । (१३।१)
nāradenaivam uktastu dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ |
प्राञ्जलिर् भ्रातृभिः सार्धं तैश्च सर्वैर् नृपैर् वृतः ॥ (१३।२)
prāñjalir bhrātṛbhiḥ sārdhaṃ taiśca sarvair nṛpair vṛtaḥ ||
सभाः कथय ताः सर्वाः श्रोतुम् इच्छामहे वयम् ॥ (१४।२)
sabhāḥ kathaya tāḥ sarvāḥ śrotum icchāmahe vayam ||
किंद्रव्यास्ताः सभा ब्रह्मन् किंविस्ताराः किमायताः । (१५।१)
kiṃdravyāstāḥ sabhā brahman kiṃvistārāḥ kimāyatāḥ |
पितामहं च के तस्यां सभायां पर्युपासते ॥ (१५।२)
pitāmahaṃ ca ke tasyāṃ sabhāyāṃ paryupāsate ||
एतत् सर्वं यथातत्त्वं देवर्षे वदतस्तव । (१७।१)
etat sarvaṃ yathātattvaṃ devarṣe vadatastava |
श्रोतुम् इच्छाम सहिताः परं कौतूहलं हि नः ॥ (१७।२)
śrotum icchāma sahitāḥ paraṃ kautūhalaṃ hi naḥ ||
एवम् उक्तः पाण्डवेन नारदः प्रत्युवाच तम् । (१८।१)
evam uktaḥ pāṇḍavena nāradaḥ pratyuvāca tam |
क्रमेण राजन् दिव्यास्ताः श्रूयन्ताम् इह नः सभाः ॥ (१८।२)
krameṇa rājan divyāstāḥ śrūyantām iha naḥ sabhāḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.