भीष्म उवाच । (१।१)

स श्वा प्रकृतिम् आपन्नः परं दैन्यम् उपागमत् । (१।२)

ऋषिणा हुंकृतः पापस्तपोवनबहिष्कृतः ॥ (१।३)

एवं राज्ञा मतिमता विदित्वा शीलशौचताम् । (२।१)

आर्जवं प्रकृतिं सत्त्वं कुलं वृत्तं श्रुतं दमम् ॥ (२।२)

अनुक्रोशं बलं वीर्यं भावं संप्रशमं क्षमाम् । (३।१)

भृत्या ये यत्र योग्याः स्युस्तत्र स्थाप्याः सुशिक्षिताः ॥ (३।२)

नापरीक्ष्य महीपालः प्रकर्तुं भृत्यम् अर्हति । (४।१)

अकुलीननराकीर्णो न राजा सुखम् एधते ॥ (४।२)

कुलजः प्रकृतो राज्ञा तत्कुलीनतया सदा । (५।१)

न पापे कुरुते बुद्धिं निन्द्यमानो ऽप्यनागसि ॥ (५।२)

अकुलीनस्तु पुरुषः प्रकृतः साधुसंक्षयात् । (६।१)

दुर्लभैश्वर्यतां प्राप्तो निन्दितः शत्रुतां व्रजेत् ॥ (६।२)

कुलीनं शिक्षितं प्राज्ञं ज्ञानविज्ञानकोविदम् । (७।१)

सर्वशास्त्रार्थतत्त्वज्ञं सहिष्णुं देशजं तथा ॥ (७।२)

कृतज्ञं बलवन्तं च क्षान्तं दान्तं जितेन्द्रियम् । (८।१)

अलुब्धं लब्धसंतुष्टं स्वामिमित्रबुभूषकम् ॥ (८।२)

सचिवं देशकालज्ञं सर्वसंग्रहणे रतम् । (९।१)

सत्कृतं युक्तमनसं हितैषिणम् अतन्द्रितम् ॥ (९।२)

युक्ताचारं स्वविषये संधिविग्रहकोविदम् । (१०।१)

राज्ञस्त्रिवर्गवेत्तारं पौरजानपदप्रियम् ॥ (१०।२)

खातकव्यूहतत्त्वज्ञं बलहर्षणकोविदम् । (११।१)

इङ्गिताकारतत्त्वज्ञं यात्रायानविशारदम् ॥ (११।२)

हस्तिशिक्षासु तत्त्वज्ञम् अहंकारविवर्जितम् । (१२।१)

प्रगल्भं दक्षिणं दान्तं बलिनं युक्तकारिणम् ॥ (१२।२)

चोक्षं चोक्षजनाकीर्णं सुवेषं सुखदर्शनम् । (१३।१)

नायकं नीतिकुशलं गुणषष्ट्या समन्वितम् ॥ (१३।२)

अस्तब्धं प्रश्रितं शक्तं मृदुवादिनम् एव च । (१४।१)

धीरं श्लक्ष्णं महर्द्धिं च देशकालोपपादकम् ॥ (१४।२)

सचिवं यः प्रकुरुते न चैनम् अवमन्यते । (१५।१)

तस्य विस्तीर्यते राज्यं ज्योत्स्ना ग्रहपतेर् इव ॥ (१५।२)

एतैर् एव गुणैर् युक्तो राजा शास्त्रविशारदः । (१६।१)

एष्टव्यो धर्मपरमः प्रजापालनतत्परः ॥ (१६।२)

धीरो मर्षी शुचिः शीघ्रः काले पुरुषकारवित् । (१७।१)

शुश्रूषुः श्रुतवाञ् श्रोता ऊहापोहविशारदः ॥ (१७।२)

मेधावी धारणायुक्तो यथान्यायोपपादकः । (१८।१)

दान्तः सदा प्रियाभाषी क्षमावांश्च विपर्यये ॥ (१८।२)

दानाच्छेदे स्वयंकारी सुद्वारः सुखदर्शनः । (१९।१)

आर्तहस्तप्रदो नित्यम् आप्तंमन्यो नये रतः ॥ (१९।२)

नाहंवादी न निर्द्वंद्वो न यत्किंचनकारकः । (२०।१)

कृते कर्मण्यमोघानां कर्ता भृत्यजनप्रियः ॥ (२०।२)

संगृहीतजनो ऽस्तब्धः प्रसन्नवदनः सदा । (२१।१)

दाता भृत्यजनावेक्षी न क्रोधी सुमहामनाः ॥ (२१।२)

युक्तदण्डो न निर्दण्डो धर्मकार्यानुशासकः । (२२।१)

चारनेत्रः परावेक्षी धर्मार्थकुशलः सदा ॥ (२२।२)

राजा गुणशताकीर्ण एष्टव्यस्तादृशो भवेत् । (२३।१)

योधाश्चैव मनुष्येन्द्र सर्वैर् गुणगुणैर् वृताः ॥ (२३।२)

अन्वेष्टव्याः सुपुरुषाः सहाया राज्यधारणाः । (२४।१)

न विमानयितव्याश्च राज्ञा वृद्धिम् अभीप्सता ॥ (२४।२)

योधाः समरशौटीराः कृतज्ञाः शस्त्रकोविदाः । (२५।१)

धर्मशास्त्रसमायुक्ताः पदातिजनसंयुताः ॥ (२५।२)

अर्थमानविवृद्धाश्च रथचर्याविशारदाः । (२६।१)

इष्वस्त्रकुशला यस्य तस्येयं नृपतेर् मही ॥ (२६।२)

सर्वसंग्रहणे युक्तो नृपो भवति यः सदा । (२७।१)

उत्थानशीलो मित्राढ्यः स राजा राजसत्तमः ॥ (२७।२)

शक्या अश्वसहस्रेण वीरारोहेण भारत । (२८।१)

संगृहीतमनुष्येण कृत्स्ना जेतुं वसुंधरा ॥ (२८।२)