बृहदश्व उवाच । (१।१)

सा तच्छ्रुत्वानवद्याङ्गी सार्थवाहवचस्तदा । (१।२)

अगच्छत् तेन वै सार्धं भर्तृदर्शनलालसा ॥ (१।३)

अथ काले बहुतिथे वने महति दारुणे । (२।१)

तडागं सर्वतोभद्रं पद्मसौगन्धिकं महत् ॥ (२।२)

ददृशुर् वणिजो रम्यं प्रभूतयवसेन्धनम् । (३।१)

बहुमूलफलोपेतं नानापक्षिगणैर् वृतम् ॥ (३।२)

तं दृष्ट्वा मृष्टसलिलं मनोहरसुखावहम् । (४।१)

सुपरिश्रान्तवाहास् ते निवेशाय मनो दधुः ॥ (४।२)

संमते सार्थवाहस्य विविशुर् वनम् उत्तमम् । (५।१)

उवास सार्थः सुमहान् वेलाम् आसाद्य पश्चिमाम् ॥ (५।२)

अथार्धरात्रसमये निःशब्दस्तिमिते तदा । (६।१)

सुप्ते सार्थे परिश्रान्ते हस्तियूथम् उपागमत् । (६।२)

पानीयार्थं गिरिनदीं मदप्रस्रवणाविलाम् ॥ (६।३)

मार्गं संरुध्य संसुप्तं पद्मिन्याः सार्थम् उत्तमम् । (७।१)

सुप्तं ममर्द सहसा चेष्टमानं महीतले ॥ (७।२)

हाहारवं प्रमुञ्चन्तः सार्थिकाः शरणार्थिनः । (८।१)

वनगुल्मांश् च धावन्तो निद्रान्धा महतो भयात् । (८।२)

केचिद् दन्तैः करैः केचित् केचित् पद्भ्यां हता नराः ॥ (८।३)

गोखरोष्ट्राश्वबहुलं पदातिजनसंकुलम् । (९।१)

भयार्तं धावमानं तत् परस्परहतं तदा ॥ (९।२)

घोरान् नादान् विमुञ्चन्तो निपेतुर् धरणीतले । (१०।१)

वृक्षेष्वासज्य संभग्नाः पतिता विषमेषु च । (१०।२)

तथा तन्निहतं सर्वं समृद्धं सार्थमण्डलम् ॥ (१०।३)

अथापरेद्युः सम्प्राप्ते हतशिष्टा जनास्तदा । (११।१)

वनगुल्माद्विनिष्क्रम्य शोचन्तो वैशसं कृतम् । (११।२)

भ्रातरं पितरं पुत्रं सखायं च जनाधिप ॥ (११।३)

अशोचत् तत्र वैदर्भी किं नु मे दुष्कृतं कृतम् । (१२।१)

यो ऽपि मे निर्जने ऽरण्ये सम्प्राप्तो ऽयं जनार्णवः । (१२।२)

हतो ऽयं हस्तियूथेन मन्दभाग्यान् ममैव तु ॥ (१२।३)

प्राप्तव्यं सुचिरं दुःखं मया नूनम् असंशयम् । (१३।१)

नाप्राप्तकालो म्रियते श्रुतं वृद्धानुशासनम् ॥ (१३।२)

यन् नाहम् अद्य मृदिता हस्तियूथेन दुःखिता । (१४।१)

न ह्यदैवकृतं किंचिन् नराणाम् इह विद्यते ॥ (१४।२)

न च मे बालभावे ऽपि किंचिद् व्यपकृतं कृतम् । (१५।१)

कर्मणा मनसा वाचा यद् इदं दुःखम् आगतम् ॥ (१५।२)

मन्ये स्वयंवरकृते लोकपालाः समागताः । (१६।१)

प्रत्याख्याता मया तत्र नलस्यार्थाय देवताः । (१६।२)

नूनं तेषां प्रभावेन वियोगं प्राप्तवत्यहम् ॥ (१६।३)

बृहदश्व उवाच । (१७।१)

एवमादीनि दुःखानि सा विलप्य वराङ्गना । (१७।२)

हतशिष्टैः सह तदा ब्राह्मणैर् वेदपारगैः । (१७।३)

अगच्छद् राजशार्दूल दुःखशोकपरायणा ॥ (१७।४)

गच्छन्ती सा चिरात् कालात् पुरम् आसादयन् महत् । (१८।१)

सायाह्ने चेदिराजस्य सुबाहोः सत्यवादिनः । (१८।२)

वस्त्रार्धकर्तसंवीता प्रविवेश पुरोत्तमम् ॥ (१८।३)

तां विवर्णां कृशां दीनां मुक्तकेशीम् अमार्जनाम् । (१९।१)

उन्मत्ताम् इव गच्छन्तीं ददृशुः पुरवासिनः ॥ (१९।२)

प्रविशन्तीं तु तां दृष्ट्वा चेदिराजपुरीं तदा । (२०।१)

अनुजग्मुस् ततो बाला ग्रामिपुत्राः कुतूहलात् ॥ (२०।२)

सा तैः परिवृतागच्छत् समीपं राजवेश्मनः । (२१।१)

तां प्रासादगतापश्यद् राजमाता जनैर् वृताम् ॥ (२१।२)

सा जनं वारयित्वा तं प्रासादतलम् उत्तमम् । (२२।१)

आरोप्य विस्मिता राजन् दमयन्तीम् अपृच्छत ॥ (२२।२)

एवम् अप्यसुखाविष्टा बिभर्षि परमं वपुः । (२३।१)

भासि विद्युद् इवाभ्रेषु शंस मे कासि कस्य वा ॥ (२३।२)

न हि ते मानुषं रूपं भूषणैर् अपि वर्जितम् । (२४।१)

असहाया नरेभ्यश् च नोद्विजस्यमरप्रभे ॥ (२४।२)

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्या भैमी वचनम् अब्रवीत् । (२५।१)

मानुषीं मां विजानीहि भर्तारं समनुव्रताम् ॥ (२५।२)

सैरन्ध्रीं जातिसम्पन्नां भुजिष्यां कामवासिनीम् । (२६।१)

फलमूलाशनाम् एकां यत्रसायम्प्रतिश्रयाम् ॥ (२६।२)

असंख्येयगुणो भर्ता मां च नित्यम् अनुव्रतः । (२७।१)

भर्तारम् अपि तं वीरं छायेवानपगा सदा ॥ (२७।२)

तस्य दैवात् प्रसङ्गो ऽभूद् अतिमात्रं स्म देवने । (२८।१)

द्यूते स निर्जितश् चैव वनम् एको ऽभ्युपेयिवान् ॥ (२८।२)

तम् एकवसनं वीरम् उन्मत्तम् इव विह्वलम् । (२९।१)

आश्वासयन्ती भर्तारम् अहम् अन्वगमं वनम् ॥ (२९।२)

स कदाचिद् वने वीरः कस्मिंश्चित् कारणान्तरे । (३०।१)

क्षुत्परीतः सुविमनास् तद् अप्येकं व्यसर्जयत् ॥ (३०।२)

तम् एकवसनं नग्नम् उन्मत्तं गतचेतसम् । (३१।१)

अनुव्रजन्ती बहुला न स्वपामि निशाः सदा ॥ (३१।२)

ततो बहुतिथे काले सुप्ताम् उत्सृज्य मां क्वचित् । (३२।१)

वाससो ऽर्धं परिच्छिद्य त्यक्तवान् माम् अनागसम् ॥ (३२।२)

तं मार्गमाणा भर्तारं दह्यमाना दिनक्षपाः । (३३।१)

न विन्दाम्यमरप्रख्यं प्रियं प्राणधनेश्वरम् ॥ (३३।२)

ताम् अश्रुपरिपूर्णाक्षीं विलपन्तीं तथा बहु । (३४।१)

राजमाताब्रवीद् आर्तां भैमीम् आर्ततरा स्वयम् ॥ (३४।२)

वसस्व मयि कल्याणि प्रीतिर् मे त्वयि वर्तते । (३५।१)

मृगयिष्यन्ति ते भद्रे भर्तारं पुरुषा मम ॥ (३५।२)

अथ वा स्वयम् आगच्छेत् परिधावन्न् इतस् ततः । (३६।१)

इहैव वसती भद्रे भर्तारम् उपलप्स्यसे ॥ (३६।२)

राजमातुर् वचः श्रुत्वा दमयन्ती वचो ऽब्रवीत् । (३७।१)

समयेनोत्सहे वस्तुं त्वयि वीरप्रजायिनि ॥ (३७।२)

उच्छिष्टं नैव भुञ्जीयां न कुर्यां पादधावनम् । (३८।१)

न चाहं पुरुषान् अन्यान् संभाषेयं कथंचन ॥ (३८।२)

प्रार्थयेद् यदि मां कश्चिद् दण्ड्यस् ते स पुमान् भवेत् । (३९।१)

भर्तुर् अन्वेषणार्थं तु पश्येयं ब्राह्मणान् अहम् ॥ (३९।२)

यद्येवम् इह कर्तव्यं वसाम्यहम् असंशयम् । (४०।१)

अतो ऽन्यथा न मे वासो वर्तते हृदये क्वचित् ॥ (४०।२)

तां प्रहृष्टेन मनसा राजमातेदम् अब्रवीत् । (४१।१)

सर्वम् एतत् करिष्यामि दिष्ट्या ते व्रतम् ईदृशम् ॥ (४१।२)

एवम् उक्त्वा ततो भैमीं राजमाता विशां पते । (४२।१)

उवाचेदं दुहितरं सुनन्दां नाम भारत ॥ (४२।२)

सैरन्ध्रीम् अभिजानीष्व सुनन्दे देवरूपिणीम् । (४३।१)

एतया सह मोदस्व निरुद्विग्नमनाः स्वयम् ॥ (४३।२)