महाभारतMahābhārata

MBh, 12, 97

1425 of 1995 · 49 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

भीष्म उवाच । (१।१)

bhīṣma uvāca

1.2१.२

नाधर्मेण महीं जेतुं लिप्सेत जगतीपतिः । (१।२)

nādharmeṇa mahīṃ jetuṃ lipseta jagatīpatiḥ |

1.3१.३

अधर्मविजयं लब्ध्वा को ऽनुमन्येत भूमिपः ॥ (१।३)

adharmavijayaṃ labdhvā ko 'numanyeta bhūmipaḥ ||

2.1२.१

अधर्मयुक्तो विजयो ह्यध्रुवो ऽस्वर्ग्य एव च । (२।१)

adharmayukto vijayo hyadhruvo 'svargya eva ca |

2.2२.२

सादयत्येष राजानं महीं च भरतर्षभ ॥ (२।२)

sādayatyeṣa rājānaṃ mahīṃ ca bharatarṣabha ||

3.1३.१

विशीर्णकवचं चैव तवास्मीति च वादिनम् । (३।१)

viśīrṇakavacaṃ caiva tavāsmīti ca vādinam |

3.2३.२

कृताञ्जलिं न्यस्तशस्त्रं गृहीत्वा न विहिंसयेत् ॥ (३।२)

kṛtāñjaliṃ nyastaśastraṃ gṛhītvā na vihiṃsayet ||

4.1४.१

बलेनावजितो यश्च न तं युध्येत भूमिपः । (४।१)

balenāvajito yaśca na taṃ yudhyeta bhūmipaḥ |

4.2४.२

संवत्सरं विप्रणयेत् तस्माज्जातः पुनर् भवेत् ॥ (४।२)

saṃvatsaraṃ vipraṇayet tasmājjātaḥ punar bhavet ||

5.1५.१

नार्वाक् संवत्सरात् कन्या स्प्रष्टव्या विक्रमाहृता । (५।१)

nārvāk saṃvatsarāt kanyā spraṣṭavyā vikramāhṛtā |

5.2५.२

एवम् एव धनं सर्वं यच्चान्यत् सहसाहृतम् ॥ (५।२)

evam eva dhanaṃ sarvaṃ yaccānyat sahasāhṛtam ||

6.1६.१

न तु वन्ध्यं धनं तिष्ठेत् पिबेयुर् ब्राह्मणाः पयः । (६।१)

na tu vandhyaṃ dhanaṃ tiṣṭhet pibeyur brāhmaṇāḥ payaḥ |

6.2६.२

युञ्जीरन् वाप्यनडुहः क्षन्तव्यं वा तदा भवेत् ॥ (६।२)

yuñjīran vāpyanaḍuhaḥ kṣantavyaṃ vā tadā bhavet ||

7.1७.१

राज्ञा राजैव योद्धव्यस्तथा धर्मो विधीयते । (७।१)

rājñā rājaiva yoddhavyastathā dharmo vidhīyate |

7.2७.२

नान्यो राजानम् अभ्यसेद् अराजन्यः कथंचन ॥ (७।२)

nānyo rājānam abhyased arājanyaḥ kathaṃcana ||

8.1८.१

अनीकयोः संहतयोर् यदीयाद् ब्राह्मणो ऽन्तरा । (८।१)

anīkayoḥ saṃhatayor yadīyād brāhmaṇo 'ntarā |

8.2८.२

शान्तिम् इच्छन्न् उभयतो न योद्धव्यं तदा भवेत् । (८।२)

śāntim icchann ubhayato na yoddhavyaṃ tadā bhavet |

8.3८.३

मर्यादां शाश्वतीं भिन्द्याद् ब्राह्मणं यो ऽभिलङ्घयेत् ॥ (८।३)

maryādāṃ śāśvatīṃ bhindyād brāhmaṇaṃ yo 'bhilaṅghayet ||

9.1९.१

अथ चेल् लङ्घयेद् एनां मर्यादां क्षत्रियब्रुवः । (९।१)

atha cel laṅghayed enāṃ maryādāṃ kṣatriyabruvaḥ |

9.2९.२

अप्रशस्यस् तदूर्ध्वं स्याद् अनादेयश्च संसदि ॥ (९।२)

apraśasyas tadūrdhvaṃ syād anādeyaśca saṃsadi ||

10.1१०.१

या तु धर्मविलोपेन मर्यादाभेदनेन च । (१०।१)

yā tu dharmavilopena maryādābhedanena ca |

10.2१०.२

तां वृत्तिं नानुवर्तेत विजिगीषुर् महीपतिः । (१०।२)

tāṃ vṛttiṃ nānuvarteta vijigīṣur mahīpatiḥ |

10.3१०.३

धर्मलब्धाद्धि विजयात् को लाभो ऽभ्यधिको भवेत् ॥ (१०।३)

dharmalabdhāddhi vijayāt ko lābho 'bhyadhiko bhavet ||

11.1११.१

सहसा नाम्य भूतानि क्षिप्रम् एव प्रसादयेत् । (११।१)

sahasā nāmya bhūtāni kṣipram eva prasādayet |

11.2११.२

सान्त्वेन भोगदानेन स राज्ञां परमो नयः ॥ (११।२)

sāntvena bhogadānena sa rājñāṃ paramo nayaḥ ||

12.1१२.१

भुज्यमाना ह्ययोगेन स्वराष्ट्राद् अभितापिताः । (१२।१)

bhujyamānā hyayogena svarāṣṭrād abhitāpitāḥ |

12.2१२.२

अमित्रान् पर्युपासीरन् व्यसनौघप्रतीक्षिणः ॥ (१२।२)

amitrān paryupāsīran vyasanaughapratīkṣiṇaḥ ||

13.1१३.१

अमित्रोपग्रहं चास्य ते कुर्युः क्षिप्रम् आपदि । (१३।१)

amitropagrahaṃ cāsya te kuryuḥ kṣipram āpadi |

13.2१३.२

संदुष्टाः सर्वतो राजन् राजव्यसनकाङ्क्षिणः ॥ (१३।२)

saṃduṣṭāḥ sarvato rājan rājavyasanakāṅkṣiṇaḥ ||

14.1१४.१

नामित्रो विनिकर्तव्यो नातिच्छेद्यः कथंचन । (१४।१)

nāmitro vinikartavyo nāticchedyaḥ kathaṃcana |

14.2१४.२

जीवितं ह्यप्यतिच्छिन्नः संत्यजत्येकदा नरः ॥ (१४।२)

jīvitaṃ hyapyaticchinnaḥ saṃtyajatyekadā naraḥ ||

15.1१५.१

अल्पेनापि हि संयुक्तस्तुष्यत्येवापराधिकः । (१५।१)

alpenāpi hi saṃyuktastuṣyatyevāparādhikaḥ |

15.2१५.२

शुद्धं जीवितम् एवापि तादृशो बहु मन्यते ॥ (१५।२)

śuddhaṃ jīvitam evāpi tādṛśo bahu manyate ||

16.1१६.१

यस्य स्फीतो जनपदः सम्पन्नः प्रियराजकः । (१६।१)

yasya sphīto janapadaḥ sampannaḥ priyarājakaḥ |

16.2१६.२

संतुष्टभृत्यसचिवो दृढमूलः स पार्थिवः ॥ (१६।२)

saṃtuṣṭabhṛtyasacivo dṛḍhamūlaḥ sa pārthivaḥ ||

17.1१७.१

ऋत्विक्पुरोहिताचार्या ये चान्ये श्रुतसंमताः । (१७।१)

ṛtvikpurohitācāryā ye cānye śrutasaṃmatāḥ |

17.2१७.२

पूजार्हाः पूजिता यस्य स वै लोकजिद् उच्यते ॥ (१७।२)

pūjārhāḥ pūjitā yasya sa vai lokajid ucyate ||

18.1१८.१

एतेनैव च वृत्तेन महीं प्राप सुरोत्तमः । (१८।१)

etenaiva ca vṛttena mahīṃ prāpa surottamaḥ |

18.2१८.२

अन्वेव चैन्द्रं विजयं व्यजिगीषन्त पार्थिवाः ॥ (१८।२)

anveva caindraṃ vijayaṃ vyajigīṣanta pārthivāḥ ||

19.1१९.१

भूमिवर्जं पुरं राजा जित्वा राजानम् आहवे । (१९।१)

bhūmivarjaṃ puraṃ rājā jitvā rājānam āhave |

19.2१९.२

अमृताश्चौषधीः शश्वद् आजहार प्रतर्दनः ॥ (१९।२)

amṛtāścauṣadhīḥ śaśvad ājahāra pratardanaḥ ||

20.1२०.१

अग्निहोत्राण्यग्निशेषं हविर् भाजनम् एव च । (२०।१)

agnihotrāṇyagniśeṣaṃ havir bhājanam eva ca |

20.2२०.२

आजहार दिवोदासस्ततो विप्रकृतो ऽभवत् ॥ (२०।२)

ājahāra divodāsastato viprakṛto 'bhavat ||

21.1२१.१

सराजकानि राष्ट्राणि नाभागो दक्षिणां ददौ । (२१।१)

sarājakāni rāṣṭrāṇi nābhāgo dakṣiṇāṃ dadau |

21.2२१.२

अन्यत्र श्रोत्रियस्वाच्च तापसस्वाच्च भारत ॥ (२१।२)

anyatra śrotriyasvācca tāpasasvācca bhārata ||

22.1२२.१

उच्चावचानि वृत्तानि धर्मज्ञानां युधिष्ठिर । (२२।१)

uccāvacāni vṛttāni dharmajñānāṃ yudhiṣṭhira |

22.2२२.२

आसन् राज्ञां पुराणानां सर्वं तन्मम रोचते ॥ (२२।२)

āsan rājñāṃ purāṇānāṃ sarvaṃ tanmama rocate ||

23.1२३.१

सर्वविद्यातिरेकाद् वा जयम् इच्छेन्महीपतिः । (२३।१)

sarvavidyātirekād vā jayam icchenmahīpatiḥ |

23.2२३.२

न मायया न दम्भेन य इच्छेद् भूतिम् आत्मनः ॥ (२३।२)

na māyayā na dambhena ya icched bhūtim ātmanaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 12, 97

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit