MBh, 12, 97
Select a line for its word-by-word analysis.
अधर्मविजयं लब्ध्वा को ऽनुमन्येत भूमिपः ॥ (१।३)
adharmavijayaṃ labdhvā ko 'numanyeta bhūmipaḥ ||
अधर्मयुक्तो विजयो ह्यध्रुवो ऽस्वर्ग्य एव च । (२।१)
adharmayukto vijayo hyadhruvo 'svargya eva ca |
कृताञ्जलिं न्यस्तशस्त्रं गृहीत्वा न विहिंसयेत् ॥ (३।२)
kṛtāñjaliṃ nyastaśastraṃ gṛhītvā na vihiṃsayet ||
संवत्सरं विप्रणयेत् तस्माज्जातः पुनर् भवेत् ॥ (४।२)
saṃvatsaraṃ vipraṇayet tasmājjātaḥ punar bhavet ||
नार्वाक् संवत्सरात् कन्या स्प्रष्टव्या विक्रमाहृता । (५।१)
nārvāk saṃvatsarāt kanyā spraṣṭavyā vikramāhṛtā |
न तु वन्ध्यं धनं तिष्ठेत् पिबेयुर् ब्राह्मणाः पयः । (६।१)
na tu vandhyaṃ dhanaṃ tiṣṭhet pibeyur brāhmaṇāḥ payaḥ |
युञ्जीरन् वाप्यनडुहः क्षन्तव्यं वा तदा भवेत् ॥ (६।२)
yuñjīran vāpyanaḍuhaḥ kṣantavyaṃ vā tadā bhavet ||
राज्ञा राजैव योद्धव्यस्तथा धर्मो विधीयते । (७।१)
rājñā rājaiva yoddhavyastathā dharmo vidhīyate |
अनीकयोः संहतयोर् यदीयाद् ब्राह्मणो ऽन्तरा । (८।१)
anīkayoḥ saṃhatayor yadīyād brāhmaṇo 'ntarā |
शान्तिम् इच्छन्न् उभयतो न योद्धव्यं तदा भवेत् । (८।२)
śāntim icchann ubhayato na yoddhavyaṃ tadā bhavet |
मर्यादां शाश्वतीं भिन्द्याद् ब्राह्मणं यो ऽभिलङ्घयेत् ॥ (८।३)
maryādāṃ śāśvatīṃ bhindyād brāhmaṇaṃ yo 'bhilaṅghayet ||
अथ चेल् लङ्घयेद् एनां मर्यादां क्षत्रियब्रुवः । (९।१)
atha cel laṅghayed enāṃ maryādāṃ kṣatriyabruvaḥ |
अप्रशस्यस् तदूर्ध्वं स्याद् अनादेयश्च संसदि ॥ (९।२)
apraśasyas tadūrdhvaṃ syād anādeyaśca saṃsadi ||
तां वृत्तिं नानुवर्तेत विजिगीषुर् महीपतिः । (१०।२)
tāṃ vṛttiṃ nānuvarteta vijigīṣur mahīpatiḥ |
धर्मलब्धाद्धि विजयात् को लाभो ऽभ्यधिको भवेत् ॥ (१०।३)
dharmalabdhāddhi vijayāt ko lābho 'bhyadhiko bhavet ||
सहसा नाम्य भूतानि क्षिप्रम् एव प्रसादयेत् । (११।१)
sahasā nāmya bhūtāni kṣipram eva prasādayet |
सान्त्वेन भोगदानेन स राज्ञां परमो नयः ॥ (११।२)
sāntvena bhogadānena sa rājñāṃ paramo nayaḥ ||
भुज्यमाना ह्ययोगेन स्वराष्ट्राद् अभितापिताः । (१२।१)
bhujyamānā hyayogena svarāṣṭrād abhitāpitāḥ |
अमित्रान् पर्युपासीरन् व्यसनौघप्रतीक्षिणः ॥ (१२।२)
amitrān paryupāsīran vyasanaughapratīkṣiṇaḥ ||
अमित्रोपग्रहं चास्य ते कुर्युः क्षिप्रम् आपदि । (१३।१)
amitropagrahaṃ cāsya te kuryuḥ kṣipram āpadi |
संदुष्टाः सर्वतो राजन् राजव्यसनकाङ्क्षिणः ॥ (१३।२)
saṃduṣṭāḥ sarvato rājan rājavyasanakāṅkṣiṇaḥ ||
नामित्रो विनिकर्तव्यो नातिच्छेद्यः कथंचन । (१४।१)
nāmitro vinikartavyo nāticchedyaḥ kathaṃcana |
जीवितं ह्यप्यतिच्छिन्नः संत्यजत्येकदा नरः ॥ (१४।२)
jīvitaṃ hyapyaticchinnaḥ saṃtyajatyekadā naraḥ ||
अल्पेनापि हि संयुक्तस्तुष्यत्येवापराधिकः । (१५।१)
alpenāpi hi saṃyuktastuṣyatyevāparādhikaḥ |
यस्य स्फीतो जनपदः सम्पन्नः प्रियराजकः । (१६।१)
yasya sphīto janapadaḥ sampannaḥ priyarājakaḥ |
संतुष्टभृत्यसचिवो दृढमूलः स पार्थिवः ॥ (१६।२)
saṃtuṣṭabhṛtyasacivo dṛḍhamūlaḥ sa pārthivaḥ ||
ऋत्विक्पुरोहिताचार्या ये चान्ये श्रुतसंमताः । (१७।१)
ṛtvikpurohitācāryā ye cānye śrutasaṃmatāḥ |
पूजार्हाः पूजिता यस्य स वै लोकजिद् उच्यते ॥ (१७।२)
pūjārhāḥ pūjitā yasya sa vai lokajid ucyate ||
अन्वेव चैन्द्रं विजयं व्यजिगीषन्त पार्थिवाः ॥ (१८।२)
anveva caindraṃ vijayaṃ vyajigīṣanta pārthivāḥ ||
भूमिवर्जं पुरं राजा जित्वा राजानम् आहवे । (१९।१)
bhūmivarjaṃ puraṃ rājā jitvā rājānam āhave |
अग्निहोत्राण्यग्निशेषं हविर् भाजनम् एव च । (२०।१)
agnihotrāṇyagniśeṣaṃ havir bhājanam eva ca |
सराजकानि राष्ट्राणि नाभागो दक्षिणां ददौ । (२१।१)
sarājakāni rāṣṭrāṇi nābhāgo dakṣiṇāṃ dadau |
अन्यत्र श्रोत्रियस्वाच्च तापसस्वाच्च भारत ॥ (२१।२)
anyatra śrotriyasvācca tāpasasvācca bhārata ||
उच्चावचानि वृत्तानि धर्मज्ञानां युधिष्ठिर । (२२।१)
uccāvacāni vṛttāni dharmajñānāṃ yudhiṣṭhira |
आसन् राज्ञां पुराणानां सर्वं तन्मम रोचते ॥ (२२।२)
āsan rājñāṃ purāṇānāṃ sarvaṃ tanmama rocate ||
सर्वविद्यातिरेकाद् वा जयम् इच्छेन्महीपतिः । (२३।१)
sarvavidyātirekād vā jayam icchenmahīpatiḥ |
न मायया न दम्भेन य इच्छेद् भूतिम् आत्मनः ॥ (२३।२)
na māyayā na dambhena ya icched bhūtim ātmanaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.