संजय उवाच । (१।१)

अर्जुनस्तु रणे शल्यं यतमानं महारथम् । (१।२)

छादयामास समरे शरैः संनतपर्वभिः ॥ (१।३)

सुशर्माणं कृपं चैव त्रिभिस्त्रिभिर् अविध्यत । (२।१)

प्राग्ज्योतिषं च समरे सैन्धवं च जयद्रथम् ॥ (२।२)

चित्रसेनं विकर्णं च कृतवर्माणम् एव च । (३।१)

दुर्मर्षणं च राजेन्द्र आवन्त्यौ च महारथौ ॥ (३।२)

एकैकं त्रिभिर् आनर्छत् कङ्कबर्हिणवाजितैः । (४।१)

शरैर् अतिरथो युद्धे पीडयन् वाहिनीं तव ॥ (४।२)

जयद्रथो रणे पार्थं भित्त्वा भारत सायकैः । (५।१)

भीमं विव्याध तरसा चित्रसेनरथे स्थितः ॥ (५।२)

शल्यश्च समरे जिष्णुं कृपश्च रथिनां वरः । (६।१)

विव्यधाते महाबाहुं बहुधा मर्मभेदिभिः ॥ (६।२)

चित्रसेनादयश्चैव पुत्रास्तव विशां पते । (७।१)

पञ्चभिः पञ्चभिस्तूर्णं संयुगे निशितैः शरैः । (७।२)

आजघ्नुर् अर्जुनं संख्ये भीमसेनं च मारिष ॥ (७।३)

तौ तत्र रथिनां श्रेष्ठौ कौन्तेयौ भरतर्षभौ । (८।१)

अपीडयेतां समरे त्रिगर्तानां महद् बलम् ॥ (८।२)

सुशर्मापि रणे पार्थं विद्ध्वा बहुभिर् आयसैः । (९।१)

ननाद बलवन्नादं नादयन् वै नभस्तलम् ॥ (९।२)

अन्ये च रथिनः शूरा भीमसेनधनंजयौ । (१०।१)

विव्यधुर् निशितैर् बाणै रुक्मपुङ्खैर् अजिह्मगैः ॥ (१०।२)

तेषां तु रथिनां मध्ये कौन्तेयौ रथिनां वरौ । (११।१)

क्रीडमानौ रथोदारौ चित्ररूपौ व्यरोचताम् । (११।२)

आमिषेप्सू गवां मध्ये सिंहाविव बलोत्कटौ ॥ (११।३)

छित्त्वा धनूंषि वीराणां शरांश्च बहुधा रणे । (१२।१)

पातयामासतुर् वीरौ शिरांसि शतशो नृणाम् ॥ (१२।२)

रथाश्च बहवो भग्ना हयाश्च शतशो हताः । (१३।१)

गजाश्च सगजारोहाः पेतुर् उर्व्यां महामृधे ॥ (१३।२)

रथिनः सादिनश्चैव तत्र तत्र निसूदिताः । (१४।१)

दृश्यन्ते बहुधा राजन् वेष्टमानाः समन्ततः ॥ (१४।२)

हतैर् गजपदात्योघैर् वाजिभिश्च निसूदितैः । (१५।१)

रथैश्च बहुधा भग्नैः समास्तीर्यत मेदिनी ॥ (१५।२)

छत्रैश्च बहुधा छिन्नैर् ध्वजैश्च विनिपातितैः । (१६।१)

अङ्कुशैर् अपविद्धैश्च परिस्तोमैश्च भारत ॥ (१६।२)

केयूरैर् अङ्गदैर् हारै राङ्कवैर् मृदितैस्तथा । (१७।१)

उष्णीषैर् अपविद्धैश्च चामरव्यजनैर् अपि ॥ (१७।२)

तत्र तत्रापविद्धैश्च बाहुभिश्चन्दनोक्षितैः । (१८।१)

ऊरुभिश्च नरेन्द्राणां समास्तीर्यत मेदिनी ॥ (१८।२)

तत्राद्भुतम् अपश्याम रणे पार्थस्य विक्रमम् । (१९।१)

शरैः संवार्य तान् वीरान्निजघान बलं तव ॥ (१९।२)

पुत्रस्तु तव तं दृष्ट्वा भीमार्जुनसमागमम् । (२०।१)

गाङ्गेयस्य रथाभ्याशम् उपजग्मे महाभये ॥ (२०।२)

कृपश्च कृतवर्मा च सैन्धवश्च जयद्रथः । (२१।१)

विन्दानुविन्दावावन्त्यावाजग्मुः संयुगं तदा ॥ (२१।२)

ततो भीमो महेष्वासः फल्गुनश्च महारथः । (२२।१)

कौरवाणां चमूं घोरां भृशं दुद्रुवतू रणे ॥ (२२।२)

ततो बर्हिणवाजानाम् अयुतान्यर्बुदानि च । (२३।१)

धनंजयरथे तूर्णं पातयन्ति स्म संयुगे ॥ (२३।२)

ततस्ताञ् शरजालेन संनिवार्य महारथान् । (२४।१)

पार्थः समन्तात् समरे प्रेषयामास मृत्यवे ॥ (२४।२)

शल्यस्तु समरे जिष्णुं क्रीडन्न् इव महारथः । (२५।१)

आजघानोरसि क्रुद्धो भल्लैः संनतपर्वभिः ॥ (२५।२)

तस्य पार्थो धनुश्छित्त्वा हस्तावापं च पञ्चभिः । (२६।१)

अथैनं सायकैस्तीक्ष्णैर् भृशं विव्याध मर्मणि ॥ (२६।२)

अथान्यद् धनुर् आदाय समरे भारसाधनम् । (२७।१)

मद्रेश्वरो रणे जिष्णुं ताडयामास रोषितः ॥ (२७।२)

त्रिभिः शरैर् महाराज वासुदेवं च पञ्चभिः । (२८।१)

भीमसेनं च नवभिर् बाह्वोर् उरसि चार्पयत् ॥ (२८।२)

ततो द्रोणो महाराज मागधश्च महारथः । (२९।१)

दुर्योधनसमादिष्टौ तं देशम् उपजग्मतुः ॥ (२९।२)

यत्र पार्थो महाराज भीमसेनश्च पाण्डवः । (३०।१)

कौरव्यस्य महासेनां जघ्नतुस्तौ महारथौ ॥ (३०।२)

जयत्सेनस्तु समरे भीमं भीमायुधं युवा । (३१।१)

विव्याध निशितैर् बाणैर् अष्टभिर् भरतर्षभ ॥ (३१।२)

तं भीमो दशभिर् विद्ध्वा पुनर् विव्याध सप्तभिः । (३२।१)

सारथिं चास्य भल्लेन रथनीडाद् अपाहरत् ॥ (३२।२)

उद्भ्रान्तैस्तुरगैः सो ऽथ द्रवमाणैः समन्ततः । (३३।१)

मागधो ऽपहृतो राजा सर्वसैन्यस्य पश्यतः ॥ (३३।२)

द्रोणस्तु विवरं लब्ध्वा भीमसेनं शिलीमुखैः । (३४।१)

विव्याध बाणैः सुशितैः पञ्चषष्ट्या तम् आयसैः ॥ (३४।२)

तं भीमः समरश्लाघी गुरुं पितृसमं रणे । (३५।१)

विव्याध नवभिर् भल्लैस्तथा षष्ट्या च भारत ॥ (३५।२)

अर्जुनस्तु सुशर्माणं विद्ध्वा बहुभिर् आयसैः । (३६।१)

व्यधमत् तस्य तत् सैन्यं महाभ्राणि यथानिलः ॥ (३६।२)

ततो भीष्मश्च राजा च सौबलश्च बृहद्बलः । (३७।१)

अभ्यद्रवन्त संक्रुद्धा भीमसेनधनंजयौ ॥ (३७।२)

तथैव पाण्डवाः शूरा धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः । (३८।१)

अभ्यद्रवन् रणे भीष्मं व्यादितास्यम् इवान्तकम् ॥ (३८।२)

शिखण्डी तु समासाद्य भारतानां पितामहम् । (३९।१)

अभ्यद्रवत संहृष्टो भयं त्यक्त्वा यतव्रतम् ॥ (३९।२)

युधिष्ठिरमुखाः पार्थाः पुरस्कृत्य शिखण्डिनम् । (४०।१)

अयोधयन् रणे भीष्मं संहताः सह सृञ्जयैः ॥ (४०।२)

तथैव तावकाः सर्वे पुरस्कृत्य यतव्रतम् । (४१।१)

शिखण्डिप्रमुखान् पार्थान् योधयन्ति स्म संयुगे ॥ (४१।२)

ततः प्रववृते युद्धं कौरवाणां भयावहम् । (४२।१)

तत्र पाण्डुसुतैः सार्धं भीष्मस्य विजयं प्रति ॥ (४२।२)

तावकानां रणे भीष्मो ग्लह आसीद् विशां पते । (४३।१)

तत्र हि द्यूतम् आयातं विजयायेतराय वा ॥ (४३।२)

धृष्टद्युम्नो महाराज सर्वसैन्यान्यचोदयत् । (४४।१)

अभिद्रवत गाङ्गेयं मा भैष्ट नरसत्तमाः ॥ (४४।२)

सेनापतिवचः श्रुत्वा पाण्डवानां वरूथिनी । (४५।१)

भीष्मम् एवाभ्ययात् तूर्णं प्राणांस्त्यक्त्वा महाहवे ॥ (४५।२)

भीष्मो ऽपि रथिनां श्रेष्ठः प्रतिजग्राह तां चमूम् । (४६।१)

आपतन्तीं महाराज वेलाम् इव महोदधिः ॥ (४६।२)