युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

कथं स्विद् इह राजेन्द्र पालयन् पार्थिवः प्रजाः । (१।२)

प्रति धर्मं विशेषेण कीर्तिम् आप्नोति शाश्वतीम् ॥ (१।३)

भीष्म उवाच । (२।१)

व्यवहारेण शुद्धेन प्रजापालनतत्परः । (२।२)

प्राप्य धर्मं च कीर्तिं च लोकावाप्नोत्युभौ शुचिः ॥ (२।३)

युधिष्ठिर उवाच । (३।१)

कीदृशं व्यवहारं तु कैश्च व्यवहरेन्नृपः । (३।२)

एतत् पृष्टो महाप्राज्ञ यथावद् वक्तुम् अर्हसि ॥ (३।३)

ये चैते पूर्वकथिता गुणास्ते पुरुषं प्रति । (४।१)

नैकस्मिन् पुरुषे ह्येते विद्यन्त इति मे मतिः ॥ (४।२)

भीष्म उवाच । (५।१)

एवम् एतन्महाप्राज्ञ यथा वदसि बुद्धिमान् । (५।२)

दुर्लभः पुरुषः कश्चिद् एभिर् गुणगुणैर् युतः ॥ (५।३)

किंतु संक्षेपतः शीलं प्रयत्ने नेह दुर्लभम् । (६।१)

वक्ष्यामि तु यथामात्यान् यादृशांश्च करिष्यसि ॥ (६।२)

चतुरो ब्राह्मणान् वैद्यान् प्रगल्भान् सात्त्विकाञ् शुचीन् । (७।१)

त्रींश्च शूद्रान् विनीतांश्च शुचीन् कर्मणि पूर्वके ॥ (७।२)

अष्टाभिश्च गुणैर् युक्तं सूतं पौराणिकं चरेत् । (८।१)

पञ्चाशद्वर्षवयसं प्रगल्भम् अनसूयकम् ॥ (८।२)

मतिस्मृतिसमायुक्तं विनीतं समदर्शनम् । (९।१)

कार्ये विवदमानानां शक्तम् अर्थेष्वलोलुपम् ॥ (९।२)

विवर्जितानां व्यसनैः सुघोरैः सप्तभिर् भृशम् । (१०।१)

अष्टानां मन्त्रिणां मध्ये मन्त्रं राजोपधारयेत् ॥ (१०।२)

ततः संप्रेषयेद् राष्ट्रे राष्ट्रायाथ च दर्शयेत् । (११।१)

अनेन व्यवहारेण द्रष्टव्यास्ते प्रजाः सदा ॥ (११।२)

न चापि गूढं कार्यं ते ग्राह्यं कार्योपघातकम् । (१२।१)

कार्ये खलु विपन्ने त्वां सो ऽधर्मस्तांश्च पीडयेत् ॥ (१२।२)

विद्रवेच्चैव राष्ट्रं ते श्येनात् पक्षिगणा इव । (१३।१)

परिस्रवेच्च सततं नौर् विशीर्णेव सागरे ॥ (१३।२)

प्रजाः पालयतो ऽसम्यग् अधर्मेणेह भूपतेः । (१४।१)

हार्दं भयं सम्भवति स्वर्गश्चास्य विरुध्यते ॥ (१४।२)

अथ यो ऽधर्मतः पाति राजामात्यो ऽथ वात्मजः । (१५।१)

धर्मासने नियुक्तः सन् धर्ममूलं नरर्षभ ॥ (१५।२)

कार्येष्वधिकृताः सम्यग् अकुर्वन्तो नृपानुगाः । (१६।१)

आत्मानं पुरतः कृत्वा यान्त्यधः सहपार्थिवाः ॥ (१६।२)

बलात्कृतानां बलिभिः कृपणं बहु जल्पताम् । (१७।१)

नाथो वै भूमिपो नित्यम् अनाथानां नृणां भवेत् ॥ (१७।२)

ततः साक्षिबलं साधु द्वैधे वादकृतं भवेत् । (१८।१)

असाक्षिकम् अनाथं वा परीक्ष्यं तद् विशेषतः ॥ (१८।२)

अपराधानुरूपं च दण्डं पापेषु पातयेत् । (१९।१)

उद्वेजयेद् धनैर् ऋद्धान् दरिद्रान् वधबन्धनैः ॥ (१९।२)

विनयैर् अपि दुर्वृत्तान् प्रहारैर् अपि पार्थिवः । (२०।१)

सान्त्वेनोपप्रदानेन शिष्टांश्च परिपालयेत् ॥ (२०।२)

राज्ञो वधं चिकीर्षेद् यस्तस्य चित्रो वधो भवेत् । (२१।१)

आजीवकस्य स्तेनस्य वर्णसंकरकस्य च ॥ (२१।२)

सम्यक् प्रणयतो दण्डं भूमिपस्य विशां पते । (२२।१)

युक्तस्य वा नास्त्यधर्मो धर्म एवेह शाश्वतः ॥ (२२।२)

कामकारेण दण्डं तु यः कुर्याद् अविचक्षणः । (२३।१)

स इहाकीर्तिसंयुक्तो मृतो नरकम् आप्नुयात् ॥ (२३।२)

न परस्य श्रवाद् एव परेषां दण्डम् अर्पयेत् । (२४।१)

आगमानुगमं कृत्वा बध्नीयान्मोक्षयेत वा ॥ (२४।२)

न तु हन्यान्नृपो जातु दूतं कस्यांचिद् आपदि । (२५।१)

दूतस्य हन्ता निरयम् आविशेत् सचिवैः सह ॥ (२५।२)

यथोक्तवादिनं दूतं क्षत्रधर्मरतो नृपः । (२६।१)

यो हन्यात् पितरस्तस्य भ्रूणहत्याम् अवाप्नुयुः ॥ (२६।२)

कुलीनः शीलसम्पन्नो वाग्मी दक्षः प्रियंवदः । (२७।१)

यथोक्तवादी स्मृतिमान् दूतः स्यात् सप्तभिर् गुणैः ॥ (२७।२)

एतैर् एव गुणैर् युक्तः प्रतीहारो ऽस्य रक्षिता । (२८।१)

शिरोरक्षश्च भवति गुणैर् एतैः समन्वितः ॥ (२८।२)

धर्मार्थशास्त्रतत्त्वज्ञः संधिविग्रहको भवेत् । (२९।१)

मतिमान् धृतिमान् धीमान् रहस्यविनिगूहिता ॥ (२९।२)

कुलीनः सत्यसम्पन्नः शक्तो ऽमात्यः प्रशंसितः । (३०।१)

एतैर् एव गुणैर् युक्तस्तथा सेनापतिर् भवेत् ॥ (३०।२)

व्यूहयन्त्रायुधीयानां तत्त्वज्ञो विक्रमान्वितः । (३१।१)

वर्षशीतोष्णवातानां सहिष्णुः पररन्ध्रवित् ॥ (३१।२)

विश्वासयेत् परांश्चैव विश्वसेन्न तु कस्यचित् । (३२।१)

पुत्रेष्वपि हि राजेन्द्र विश्वासो न प्रशस्यते ॥ (३२।२)

एतच्छास्त्रार्थतत्त्वं तु तवाख्यातं मयानघ । (३३।१)

अविश्वासो नरेन्द्राणां गुह्यं परमम् उच्यते ॥ (३३।२)