जनमेजय उवाच । (१।१)

कथं युयुधिरे वीराः कुरुपाण्डवसोमकाः । (१।२)

पार्थिवाश्च महाभागा नानादेशसमागताः ॥ (१।३)

वैशंपायन उवाच । (२।१)

यथा युयुधिरे वीराः कुरुपाण्डवसोमकाः । (२।२)

कुरुक्षेत्रे तपःक्षेत्रे शृणु तत् पृथिवीपते ॥ (२।३)

अवतीर्य कुरुक्षेत्रं पाण्डवाः सहसोमकाः । (३।१)

कौरवान् अभ्यवर्तन्त जिगीषन्तो महाबलाः ॥ (३।२)

वेदाध्ययनसम्पन्नाः सर्वे युद्धाभिनन्दिनः । (४।१)

आशंसन्तो जयं युद्धे वधं वाभिमुखा रणे ॥ (४।२)

अभियाय च दुर्धर्षां धार्तराष्ट्रस्य वाहिनीम् । (५।१)

प्राङ्मुखाः पश्चिमे भागे न्यविशन्त ससैनिकाः ॥ (५।२)

समन्तपञ्चकाद् बाह्यं शिबिराणि सहस्रशः । (६।१)

कारयामास विधिवत् कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ॥ (६।२)

शून्येव पृथिवी सर्वा बालवृद्धावशेषिता । (७।१)

निरश्वपुरुषा चासीद् रथकुञ्जरवर्जिता ॥ (७।२)

यावत् तपति सूर्यो हि जम्बूद्वीपस्य मण्डलम् । (८।१)

तावद् एव समावृत्तं बलं पार्थिवसत्तम ॥ (८।२)

एकस्थाः सर्ववर्णास्ते मण्डलं बहुयोजनम् । (९।१)

पर्याक्रामन्त देशांश्च नदीः शैलान् वनानि च ॥ (९।२)

तेषां युधिष्ठिरो राजा सर्वेषां पुरुषर्षभ । (१०।१)

आदिदेश सवाहानां भक्ष्यभोज्यम् अनुत्तमम् ॥ (१०।२)

संज्ञाश्च विविधास्तास्तास्तेषां चक्रे युधिष्ठिरः । (११।१)

एवंवादी वेदितव्यः पाण्डवेयो ऽयम् इत्युत ॥ (११।२)

अभिज्ञानानि सर्वेषां संज्ञाश्चाभरणानि च । (१२।१)

योजयामास कौरव्यो युद्धकाल उपस्थिते ॥ (१२।२)

दृष्ट्वा ध्वजाग्रं पार्थानां धार्तराष्ट्रो महामनाः । (१३।१)

सह सर्वैर् महीपालैः प्रत्यव्यूहत पाण्डवान् ॥ (१३।२)

पाण्डुरेणातपत्रेण ध्रियमाणेन मूर्धनि । (१४।१)

मध्ये नागसहस्रस्य भ्रातृभिः परिवारितम् ॥ (१४।२)

दृष्ट्वा दुर्योधनं हृष्टाः सर्वे पाण्डवसैनिकाः । (१५।१)

दध्मुः सर्वे महाशङ्खान् भेरीर् जघ्नुः सहस्रशः ॥ (१५।२)

ततः प्रहृष्टां स्वां सेनाम् अभिवीक्ष्याथ पाण्डवाः । (१६।१)

बभूवुर् हृष्टमनसो वासुदेवश्च वीर्यवान् ॥ (१६।२)

ततो योधान् हर्षयन्तौ वासुदेवधनंजयौ । (१७।१)

दध्मतुः पुरुषव्याघ्रौ दिव्यौ शङ्खौ रथे स्थितौ ॥ (१७।२)

पाञ्चजन्यस्य निर्घोषं देवदत्तस्य चोभयोः । (१८।१)

श्रुत्वा सवाहना योधाः शकृन्मूत्रं प्रसुस्रुवुः ॥ (१८।२)

यथा सिंहस्य नदतः स्वनं श्रुत्वेतरे मृगाः । (१९।१)

त्रसेयुस् तद्वद् एवासीद् धार्तराष्ट्रबलं तदा ॥ (१९।२)

उदतिष्ठद् रजो भौमं न प्राज्ञायत किंचन । (२०।१)

अन्तर्धीयत चादित्यः सैन्येन रजसावृतः ॥ (२०।२)

ववर्ष चात्र पर्जन्यो मांसशोणितवृष्टिमान् । (२१।१)

व्युक्षन् सर्वाण्यनीकानि तद् अद्भुतम् इवाभवत् ॥ (२१।२)

वायुस्ततः प्रादुरभून्नीचैः शर्करकर्षणः । (२२।१)

विनिघ्नंस्तान्यनीकानि विधमंश्चैव तद् रजः ॥ (२२।२)

उभे सेने तदा राजन् युद्धाय मुदिते भृशम् । (२३।१)

कुरुक्षेत्रे स्थिते यत्ते सागरक्षुभितोपमे ॥ (२३।२)

तयोस्तु सेनयोर् आसीद् अद्भुतः स समागमः । (२४।१)

युगान्ते समनुप्राप्ते द्वयोः सागरयोर् इव ॥ (२४।२)

शून्यासीत् पृथिवी सर्वा बालवृद्धावशेषिता । (२५।१)

तेन सेनासमूहेन समानीतेन कौरवैः ॥ (२५।२)

ततस्ते समयं चक्रुः कुरुपाण्डवसोमकाः । (२६।१)

धर्मांश्च स्थापयामासुर् युद्धानां भरतर्षभ ॥ (२६।२)

निवृत्ते चैव नो युद्धे प्रीतिश्च स्यात् परस्परम् । (२७।१)

यथापुरं यथायोगं न च स्याच्छलनं पुनः ॥ (२७।२)

वाचा युद्धे प्रवृत्ते नो वाचैव प्रतियोधनम् । (२८।१)

निष्क्रान्तः पृतनामध्यान्न हन्तव्यः कथंचन ॥ (२८।२)

रथी च रथिना योध्यो गजेन गजधूर्गतः । (२९।१)

अश्वेनाश्वी पदातिश्च पदातेनैव भारत ॥ (२९।२)

यथायोगं यथावीर्यं यथोत्साहं यथावयः । (३०।१)

समाभाष्य प्रहर्तव्यं न विश्वस्ते न विह्वले ॥ (३०।२)

परेण सह संयुक्तः प्रमत्तो विमुखस्तथा । (३१।१)

क्षीणशस्त्रो विवर्मा च न हन्तव्यः कथंचन ॥ (३१।२)

न सूतेषु न धुर्येषु न च शस्त्रोपनायिषु । (३२।१)

न भेरीशङ्खवादेषु प्रहर्तव्यं कथंचन ॥ (३२।२)

एवं ते समयं कृत्वा कुरुपाण्डवसोमकाः । (३३।१)

विस्मयं परमं जग्मुः प्रेक्षमाणाः परस्परम् ॥ (३३।२)

निविश्य च महात्मानस्ततस्ते पुरुषर्षभाः । (३४।१)

हृष्टरूपाः सुमनसो बभूवुः सहसैनिकाः ॥ (३४।२)