गान्धार्युवाच । (१।१)

काम्बोजं पश्य दुर्धर्षं काम्बोजास्तरणोचितम् । (१।२)

शयानम् ऋषभस्कन्धं हतं पांसुषु माधव ॥ (१।३)

यस्य क्षतजसंदिग्धौ बाहू चन्दनरूषितौ । (२।१)

अवेक्ष्य कृपणं भार्या विलपत्यतिदुःखिता ॥ (२।२)

इमौ तौ परिघप्रख्यौ बाहू शुभतलाङ्गुली । (३।१)

ययोर् विवरम् आपन्नां न रतिर् मां पुराजहत् ॥ (३।२)

कां गतिं नु गमिष्यामि त्वया हीना जनेश्वर । (४।१)

दूरबन्धुर् अनाथेव अतीव मधुरस्वरा ॥ (४।२)

आतपे क्लाम्यमानानां विविधानाम् इव स्रजाम् । (५।१)

क्लान्तानाम् अपि नारीणां न श्रीर् जहति वै तनुम् ॥ (५।२)

शयानम् अभितः शूरं कालिङ्गं मधुसूदन । (६।१)

पश्य दीप्ताङ्गदयुगप्रतिबद्धमहाभुजम् ॥ (६।२)

मागधानाम् अधिपतिं जयत्सेनं जनार्दन । (७।१)

परिवार्य प्ररुदिता मागध्यः पश्य योषितः ॥ (७।२)

आसाम् आयतनेत्राणां सुस्वराणां जनार्दन । (८।१)

मनःश्रुतिहरो नादो मनो मोहयतीव मे ॥ (८।२)

प्रकीर्णसर्वाभरणा रुदन्त्यः शोककर्शिताः । (९।१)

स्वास्तीर्णशयनोपेता मागध्यः शेरते भुवि ॥ (९।२)

कोसलानाम् अधिपतिं राजपुत्रं बृहद्बलम् । (१०।१)

भर्तारं परिवार्यैताः पृथक् प्ररुदिताः स्त्रियः ॥ (१०।२)

अस्य गात्रगतान् बाणान् कार्ष्णिबाहुबलार्पितान् । (११।१)

उद्धरन्त्यसुखाविष्टा मूर्छमानाः पुनः पुनः ॥ (११।२)

आसां सर्वानवद्यानाम् आतपेन परिश्रमात् । (१२।१)

प्रम्लाननलिनाभानि भान्ति वक्त्राणि माधव ॥ (१२।२)

द्रोणेन निहताः शूराः शेरते रुचिराङ्गदाः । (१३।१)

द्रोणेनाभिमुखाः सर्वे भ्रातरः पञ्च केकयाः ॥ (१३।२)

तप्तकाञ्चनवर्माणस्ताम्रध्वजरथस्रजः । (१४।१)

भासयन्ति महीं भासा ज्वलिता इव पावकाः ॥ (१४।२)

द्रोणेन द्रुपदं संख्ये पश्य माधव पातितम् । (१५।१)

महाद्विपम् इवारण्ये सिंहेन महता हतम् ॥ (१५।२)

पाञ्चालराज्ञो विपुलं पुण्डरीकाक्ष पाण्डुरम् । (१६।१)

आतपत्रं समाभाति शरदीव दिवाकरः ॥ (१६।२)

एतास्तु द्रुपदं वृद्धं स्नुषा भार्याश्च दुःखिताः । (१७।१)

दग्ध्वा गच्छन्ति पाञ्चाल्यं राजानम् अपसव्यतः ॥ (१७।२)

धृष्टकेतुं महेष्वासं चेदिपुंगवम् अङ्गनाः । (१८।१)

द्रोणेन निहतं शूरं हरन्ति हृतचेतसः ॥ (१८।२)

द्रोणास्त्रम् अभिहत्यैष विमर्दे मधुसूदन । (१९।१)

महेष्वासो हतः शेते नद्या हृत इव द्रुमः ॥ (१९।२)

एष चेदिपतिः शूरो धृष्टकेतुर् महारथः । (२०।१)

शेते विनिहतः संख्ये हत्वा शत्रून् सहस्रशः ॥ (२०।२)

वितुद्यमानं विहगैस्तं भार्याः प्रत्युपस्थिताः । (२१।१)

चेदिराजं हृषीकेश हतं सबलबान्धवम् ॥ (२१।२)

दाशार्हीपुत्रजं वीरं शयानं सत्यविक्रमम् । (२२।१)

आरोप्याङ्के रुदन्त्येताश् चेदिराजवराङ्गनाः ॥ (२२।२)

अस्य पुत्रं हृषीकेश सुवक्त्रं चारुकुण्डलम् । (२३।१)

द्रोणेन समरे पश्य निकृत्तं बहुधा शरैः ॥ (२३।२)

पितरं नूनम् आजिस्थं युध्यमानं परैः सह । (२४।१)

नाजहात् पृष्ठतो वीरम् अद्यापि मधुसूदन ॥ (२४।२)

एवं ममापि पुत्रस्य पुत्रः पितरम् अन्वगात् । (२५।१)

दुर्योधनं महाबाहो लक्ष्मणः परवीरहा ॥ (२५।२)

विन्दानुविन्दावावन्त्यौ पतितौ पश्य माधव । (२६।१)

हिमान्ते पुष्पितौ शालौ मरुता गलिताविव ॥ (२६।२)

काञ्चनाङ्गदवर्माणौ बाणखड्गधनुर्धरौ । (२७।१)

ऋषभप्रतिरूपाक्षौ शयानौ विमलस्रजौ ॥ (२७।२)

अवध्याः पाण्डवाः कृष्ण सर्व एव त्वया सह । (२८।१)

ये मुक्ता द्रोणभीष्माभ्यां कर्णाद् वैकर्तनात् कृपात् ॥ (२८।२)

दुर्योधनाद् द्रोणसुतात् सैन्धवाच्च महारथात् । (२९।१)

सोमदत्ताद् विकर्णाच्च शूराच्च कृतवर्मणः । (२९।२)

ये हन्युः शस्त्रवेगेन देवान् अपि नरर्षभाः ॥ (२९।३)

त इमे निहताः संख्ये पश्य कालस्य पर्ययम् । (३०।१)

नातिभारो ऽस्ति दैवस्य ध्रुवं माधव कश्चन । (३०।२)

यद् इमे निहताः शूराः क्षत्रियैः क्षत्रियर्षभाः ॥ (३०।३)

तदैव निहताः कृष्ण मम पुत्रास्तरस्विनः । (३१।१)

यदैवाकृतकामस् त्वम् उपप्लव्यं गतः पुनः ॥ (३१।२)

शंतनोश्चैव पुत्रेण प्राज्ञेन विदुरेण च । (३२।१)

तदैवोक्तास्मि मा स्नेहं कुरुष्वात्मसुतेष्विति ॥ (३२।२)

तयोर् न दर्शनं तात मिथ्या भवितुम् अर्हति । (३३।१)

अचिरेणैव मे पुत्रा भस्मीभूता जनार्दन ॥ (३३।२)

वैशंपायन उवाच । (३४।१)

इत्युक्त्वा न्यपतद् भूमौ गान्धारी शोककर्शिता । (३४।२)

दुःखोपहतविज्ञाना धैर्यम् उत्सृज्य भारत ॥ (३४।३)

ततः कोपपरीताङ्गी पुत्रशोकपरिप्लुता । (३५।१)

जगाम शौरिं दोषेण गान्धारी व्यथितेन्द्रिया ॥ (३५।२)

गान्धार्युवाच । (३६।१)

पाण्डवा धार्तराष्ट्राश्च द्रुग्धाः कृष्ण परस्परम् । (३६।२)

उपेक्षिता विनश्यन्तस्त्वया कस्माज्जनार्दन ॥ (३६।३)

शक्तेन बहुभृत्येन विपुले तिष्ठता बले । (३७।१)

उभयत्र समर्थेन श्रुतवाक्येन चैव ह ॥ (३७।२)

इच्छतोपेक्षितो नाशः कुरूणां मधुसूदन । (३८।१)

यस्मात् त्वया महाबाहो फलं तस्माद् अवाप्नुहि ॥ (३८।२)

पतिशुश्रूषया यन्मे तपः किंचिद् उपार्जितम् । (३९।१)

तेन त्वां दुरवापात्मञ् शप्स्ये चक्रगदाधर ॥ (३९।२)

यस्मात् परस्परं घ्नन्तो ज्ञातयः कुरुपाण्डवाः । (४०।१)

उपेक्षितास्ते गोविन्द तस्माज्ज्ञातीन् वधिष्यसि ॥ (४०।२)

त्वम् अप्युपस्थिते वर्षे षट्त्रिंशे मधुसूदन । (४१।१)

हतज्ञातिर् हतामात्यो हतपुत्रो वनेचरः । (४१।२)

कुत्सितेनाभ्युपायेन निधनं समवाप्स्यसि ॥ (४१।३)

तवाप्येवं हतसुता निहतज्ञातिबान्धवाः । (४२।१)

स्त्रियः परिपतिष्यन्ति यथैता भरतस्त्रियः ॥ (४२।२)

वैशंपायन उवाच । (४३।१)

तच्छ्रुत्वा वचनं घोरं वासुदेवो महामनाः । (४३।२)

उवाच देवीं गान्धारीम् ईषद् अभ्युत्स्मयन्न् इव ॥ (४३।३)

संहर्ता वृष्णिचक्रस्य नान्यो मद् विद्यते शुभे । (४४।१)

जाने ऽहम् एतद् अप्येवं चीर्णं चरसि क्षत्रिये ॥ (४४।२)

अवध्यास्ते नरैर् अन्यैर् अपि वा देवदानवैः । (४५।१)

परस्परकृतं नाशम् अतः प्राप्स्यन्ति यादवाः ॥ (४५।२)

इत्युक्तवति दाशार्हे पाण्डवास्त्रस्तचेतसः । (४६।१)

बभूवुर् भृशसंविग्ना निराशाश्चापि जीविते ॥ (४६।२)