MBh, 3, 103
Select a line for its word-by-word analysis.
भवद्भिर् यद् अनुष्ठेयं तच्छीघ्रं संविधीयताम् ॥ (२।२)
bhavadbhir yad anuṣṭheyaṃ tacchīghraṃ saṃvidhīyatām ||
समुद्रम् अपिबत् क्रुद्धः सर्वलोकस्य पश्यतः ॥ (३।२)
samudram apibat kruddhaḥ sarvalokasya paśyataḥ ||
पीयमानं समुद्रं तु दृष्ट्वा देवाः सवासवाः । (४।१)
pīyamānaṃ samudraṃ tu dṛṣṭvā devāḥ savāsavāḥ |
विस्मयं परमं जग्मुः स्तुतिभिश् चाप्यपूजयन् ॥ (४।२)
vismayaṃ paramaṃ jagmuḥ stutibhiś cāpyapūjayan ||
त्वं नस् त्राता विधाता च लोकानां लोकभावनः । (५।१)
tvaṃ nas trātā vidhātā ca lokānāṃ lokabhāvanaḥ |
त्वत्प्रसादात् समुच्छेदं न गच्छेत् सामरं जगत् ॥ (५।२)
tvatprasādāt samucchedaṃ na gacchet sāmaraṃ jagat ||
सम्पूज्यमानस् त्रिदशैर् महात्मा गन्धर्वतूर्येषु नदत्सु सर्वशः । (६।१)
sampūjyamānas tridaśair mahātmā gandharvatūryeṣu nadatsu sarvaśaḥ |
दिव्यैश् च पुष्पैर् अवकीर्यमाणो महार्णवं निःसलिलं चकार ॥ (६।२)
divyaiś ca puṣpair avakīryamāṇo mahārṇavaṃ niḥsalilaṃ cakāra ||
दृष्ट्वा कृतं निःसलिलं महार्णवं सुराः समस्ताः परमप्रहृष्टाः । (७।१)
dṛṣṭvā kṛtaṃ niḥsalilaṃ mahārṇavaṃ surāḥ samastāḥ paramaprahṛṣṭāḥ |
प्रगृह्य दिव्यानि वरायुधानि तान् दानवाञ्जघ्नुर् अदीनसत्त्वाः ॥ (७।२)
pragṛhya divyāni varāyudhāni tān dānavāñjaghnur adīnasattvāḥ ||
ते वध्यमानास् त्रिदशैर् महात्मभिर् महाबलैर् वेगिभिर् उन्नदद्भिः । (८।१)
te vadhyamānās tridaśair mahātmabhir mahābalair vegibhir unnadadbhiḥ |
न सेहिरे वेगवतां महात्मनां वेगं तदा धारयितुं दिवौकसाम् ॥ (८।२)
na sehire vegavatāṃ mahātmanāṃ vegaṃ tadā dhārayituṃ divaukasām ||
ते वध्यमानास् त्रिदशैर् दानवा भीमनिस्वनाः । (९।१)
te vadhyamānās tridaśair dānavā bhīmanisvanāḥ |
चक्रुः सुतुमुलं युद्धं मुहूर्तम् इव भारत ॥ (९।२)
cakruḥ sutumulaṃ yuddhaṃ muhūrtam iva bhārata ||
ते पूर्वं तपसा दग्धा मुनिभिर् भावितात्मभिः । (१०।१)
te pūrvaṃ tapasā dagdhā munibhir bhāvitātmabhiḥ |
यतमानाः परं शक्त्या त्रिदशैर् विनिषूदिताः ॥ (१०।२)
yatamānāḥ paraṃ śaktyā tridaśair viniṣūditāḥ ||
निहत्य बह्वशोभन्त पुष्पिता इव किंशुकाः ॥ (११।२)
nihatya bahvaśobhanta puṣpitā iva kiṃśukāḥ ||
विदार्य वसुधां देवीं पातालतलम् आश्रिताः ॥ (१२।२)
vidārya vasudhāṃ devīṃ pātālatalam āśritāḥ ||
निहतान् दानवान् दृष्ट्वा त्रिदशा मुनिपुंगवम् । (१३।१)
nihatān dānavān dṛṣṭvā tridaśā munipuṃgavam |
तुष्टुवुर् विविधैर् वाक्यैर् इदं चैवाब्रुवन् वचः ॥ (१३।२)
tuṣṭuvur vividhair vākyair idaṃ caivābruvan vacaḥ ||
त्वत्प्रसादान् महाभाग लोकैः प्राप्तं महत् सुखम् । (१४।१)
tvatprasādān mahābhāga lokaiḥ prāptaṃ mahat sukham |
त्वत्तेजसा च निहताः कालेयाः क्रूरविक्रमाः ॥ (१४।२)
tvattejasā ca nihatāḥ kāleyāḥ krūravikramāḥ ||
यत् त्वया सलिलं पीतं तद् अस्मिन् पुनर् उत्सृज ॥ (१५।२)
yat tvayā salilaṃ pītaṃ tad asmin punar utsṛja ||
एवम् उक्तः प्रत्युवाच भगवान् मुनिपुंगवः । (१६।१)
evam uktaḥ pratyuvāca bhagavān munipuṃgavaḥ |
जीर्णं तद्धि मया तोयम् उपायो ऽन्यः प्रचिन्त्यताम् । (१६।२)
jīrṇaṃ taddhi mayā toyam upāyo 'nyaḥ pracintyatām |
पूरणार्थं समुद्रस्य भवद्भिर् यत्नम् आस्थितैः ॥ (१६।३)
pūraṇārthaṃ samudrasya bhavadbhir yatnam āsthitaiḥ ||
एतच्छ्रुत्वा तु वचनं महर्षेर् भावितात्मनः । (१७।१)
etacchrutvā tu vacanaṃ maharṣer bhāvitātmanaḥ |
विस्मिताश्च विषण्णाश्च बभूवुः सहिताः सुराः ॥ (१७।२)
vismitāśca viṣaṇṇāśca babhūvuḥ sahitāḥ surāḥ ||
परस्परम् अनुज्ञाप्य प्रणम्य मुनिपुंगवम् । (१८।१)
parasparam anujñāpya praṇamya munipuṃgavam |
प्रजाः सर्वा महाराज विप्रजग्मुर् यथागतम् ॥ (१८।२)
prajāḥ sarvā mahārāja viprajagmur yathāgatam ||
त्रिदशा विष्णुना सार्धम् उपजग्मुः पितामहम् । (१९।१)
tridaśā viṣṇunā sārdham upajagmuḥ pitāmaham |
पूरणार्थं समुद्रस्य मन्त्रयित्वा पुनः पुनः । (१९।२)
pūraṇārthaṃ samudrasya mantrayitvā punaḥ punaḥ |
ऊचुः प्राञ्जलयः सर्वे सागरस्याभिपूरणम् ॥ (१९।३)
ūcuḥ prāñjalayaḥ sarve sāgarasyābhipūraṇam ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.