MBh, 2, 23
Select a line for its word-by-word analysis.
पार्थः प्राप्य धनुःश्रेष्ठम् अक्षय्यौ च महेषुधी । (१।२)
pārthaḥ prāpya dhanuḥśreṣṭham akṣayyau ca maheṣudhī |
रथं ध्वजं सभां चैव युधिष्ठिरम् अभाषत ॥ (१।३)
rathaṃ dhvajaṃ sabhāṃ caiva yudhiṣṭhiram abhāṣata ||
धनुर् अस्त्रं शरा वीर्यं पक्षो भूमिर् यशो बलम् । (२।१)
dhanur astraṃ śarā vīryaṃ pakṣo bhūmir yaśo balam |
प्राप्तम् एतन्मया राजन् दुष्प्रापं यद् अभीप्सितम् ॥ (२।२)
prāptam etanmayā rājan duṣprāpaṃ yad abhīpsitam ||
तत्र कृत्यम् अहं मन्ये कोशस्यास्य विवर्धनम् । (३।१)
tatra kṛtyam ahaṃ manye kośasyāsya vivardhanam |
स्निग्धगम्भीरनादिन्या तं गिरा प्रत्यभाषत ॥ (५।२)
snigdhagambhīranādinyā taṃ girā pratyabhāṣata ||
स्वस्ति वाच्यार्हतो विप्रान् प्रयाहि भरतर्षभ । (६।१)
svasti vācyārhato viprān prayāhi bharatarṣabha |
विजयस्ते ध्रुवं पार्थ प्रियं कामम् अवाप्नुहि ॥ (६।३)
vijayaste dhruvaṃ pārtha priyaṃ kāmam avāpnuhi ||
इत्युक्तः प्रययौ पार्थः सैन्येन महता वृतः । (७।१)
ityuktaḥ prayayau pārthaḥ sainyena mahatā vṛtaḥ |
ससैन्याः प्रययुः सर्वे धर्मराजाभिपूजिताः ॥ (८।२)
sasainyāḥ prayayuḥ sarve dharmarājābhipūjitāḥ ||
प्रतीचीं नकुलो राजन् दिशं व्यजयद् अस्त्रवित् । (१०।१)
pratīcīṃ nakulo rājan diśaṃ vyajayad astravit |
खाण्डवप्रस्थम् अध्यास्ते धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥ (१०।२)
khāṇḍavaprastham adhyāste dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ ||
दिशाम् अभिजयं ब्रह्मन् विस्तरेणानुकीर्तय । (११।२)
diśām abhijayaṃ brahman vistareṇānukīrtaya |
न हि तृप्यामि पूर्वेषां शृण्वानश्चरितं महत् ॥ (११।३)
na hi tṛpyāmi pūrveṣāṃ śṛṇvānaścaritaṃ mahat ||
धनंजयस्य वक्ष्यामि विजयं पूर्वम् एव ते । (१२।२)
dhanaṃjayasya vakṣyāmi vijayaṃ pūrvam eva te |
यौगपद्येन पार्थैर् हि विजितेयं वसुंधरा ॥ (१२।३)
yaugapadyena pārthair hi vijiteyaṃ vasuṃdharā ||
आनर्तान् कालकूटांश्च कुणिन्दांश्च विजित्य सः । (१४।१)
ānartān kālakūṭāṃśca kuṇindāṃśca vijitya saḥ |
विजिग्ये सकलं द्वीपं प्रतिविन्ध्यं च पार्थिवम् ॥ (१५।२)
vijigye sakalaṃ dvīpaṃ prativindhyaṃ ca pārthivam ||
अर्जुनस्य च सैन्यानां विग्रहस्तुमुलो ऽभवत् ॥ (१६।२)
arjunasya ca sainyānāṃ vigrahastumulo 'bhavat ||
तैर् एव सहितः सर्वैः प्राग्ज्योतिषम् उपाद्रवत् ॥ (१७।२)
tair eva sahitaḥ sarvaiḥ prāgjyotiṣam upādravat ||
तत्र राजा महान् आसीद् भगदत्तो विशां पते । (१८।१)
tatra rājā mahān āsīd bhagadatto viśāṃ pate |
तेनासीत् सुमहद् युद्धं पाण्डवस्य महात्मनः ॥ (१८।२)
tenāsīt sumahad yuddhaṃ pāṇḍavasya mahātmanaḥ ||
स किरातैश्च चीनैश्च वृतः प्राग्ज्योतिषो ऽभवत् । (१९।१)
sa kirātaiśca cīnaiśca vṛtaḥ prāgjyotiṣo 'bhavat |
अन्यैश्च बहुभिर् योधैः सागरानूपवासिभिः ॥ (१९।२)
anyaiśca bahubhir yodhaiḥ sāgarānūpavāsibhiḥ ||
ततः स दिवसान् अष्टौ योधयित्वा धनंजयम् । (२०।१)
tataḥ sa divasān aṣṭau yodhayitvā dhanaṃjayam |
प्रहसन्न् अब्रवीद् राजा संग्रामे विगतक्लमः ॥ (२०।२)
prahasann abravīd rājā saṃgrāme vigataklamaḥ ||
न च शक्नोमि ते तात स्थातुं प्रमुखतो युधि ॥ (२२।२)
na ca śaknomi te tāta sthātuṃ pramukhato yudhi ||
किम् ईप्सितं पाण्डवेय ब्रूहि किं करवाणि ते । (२३।१)
kim īpsitaṃ pāṇḍaveya brūhi kiṃ karavāṇi te |
यद् वक्ष्यसि महाबाहो तत् करिष्यामि पुत्रक ॥ (२३।२)
yad vakṣyasi mahābāho tat kariṣyāmi putraka ||
कुरूणाम् ऋषभो राजा धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः । (२४।२)
kurūṇām ṛṣabho rājā dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ |
तस्य पार्थिवताम् ईप्से करस्तस्मै प्रदीयताम् ॥ (२४।३)
tasya pārthivatām īpse karastasmai pradīyatām ||
ततो नाज्ञापयामि त्वां प्रीतिपूर्वं प्रदीयताम् ॥ (२५।२)
tato nājñāpayāmi tvāṃ prītipūrvaṃ pradīyatām ||
कुन्तीमातर् यथा मे त्वं तथा राजा युधिष्ठिरः । (२६।२)
kuntīmātar yathā me tvaṃ tathā rājā yudhiṣṭhiraḥ |
सर्वम् एतत् करिष्यामि किं चान्यत् करवाणि ते ॥ (२६।३)
sarvam etat kariṣyāmi kiṃ cānyat karavāṇi te ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.