महाभारतMahābhārata

MBh, 2, 23

249 of 1995 · 58 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशंपायन उवाच । (१।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

1.2१.२

पार्थः प्राप्य धनुःश्रेष्ठम् अक्षय्यौ च महेषुधी । (१।२)

pārthaḥ prāpya dhanuḥśreṣṭham akṣayyau ca maheṣudhī |

1.3१.३

रथं ध्वजं सभां चैव युधिष्ठिरम् अभाषत ॥ (१।३)

rathaṃ dhvajaṃ sabhāṃ caiva yudhiṣṭhiram abhāṣata ||

2.1२.१

धनुर् अस्त्रं शरा वीर्यं पक्षो भूमिर् यशो बलम् । (२।१)

dhanur astraṃ śarā vīryaṃ pakṣo bhūmir yaśo balam |

2.2२.२

प्राप्तम् एतन्मया राजन् दुष्प्रापं यद् अभीप्सितम् ॥ (२।२)

prāptam etanmayā rājan duṣprāpaṃ yad abhīpsitam ||

3.1३.१

तत्र कृत्यम् अहं मन्ये कोशस्यास्य विवर्धनम् । (३।१)

tatra kṛtyam ahaṃ manye kośasyāsya vivardhanam |

3.2३.२

करम् आहारयिष्यामि राज्ञः सर्वान्नृपोत्तम ॥ (३।२)

karam āhārayiṣyāmi rājñaḥ sarvānnṛpottama ||

4.1४.१

विजयाय प्रयास्यामि दिशं धनदरक्षिताम् । (४।१)

vijayāya prayāsyāmi diśaṃ dhanadarakṣitām |

4.2४.२

तिथावथ मुहूर्ते च नक्षत्रे च तथा शिवे ॥ (४।२)

tithāvatha muhūrte ca nakṣatre ca tathā śive ||

5.1५.१

धनंजयवचः श्रुत्वा धर्मराजो युधिष्ठिरः । (५।१)

dhanaṃjayavacaḥ śrutvā dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ |

5.2५.२

स्निग्धगम्भीरनादिन्या तं गिरा प्रत्यभाषत ॥ (५।२)

snigdhagambhīranādinyā taṃ girā pratyabhāṣata ||

6.1६.१

स्वस्ति वाच्यार्हतो विप्रान् प्रयाहि भरतर्षभ । (६।१)

svasti vācyārhato viprān prayāhi bharatarṣabha |

6.2६.२

दुर्हृदाम् अप्रहर्षाय सुहृदां नन्दनाय च । (६।२)

durhṛdām apraharṣāya suhṛdāṃ nandanāya ca |

6.3६.३

विजयस्ते ध्रुवं पार्थ प्रियं कामम् अवाप्नुहि ॥ (६।३)

vijayaste dhruvaṃ pārtha priyaṃ kāmam avāpnuhi ||

7.1७.१

इत्युक्तः प्रययौ पार्थः सैन्येन महता वृतः । (७।१)

ityuktaḥ prayayau pārthaḥ sainyena mahatā vṛtaḥ |

7.2७.२

अग्निदत्तेन दिव्येन रथेनाद्भुतकर्मणा ॥ (७।२)

agnidattena divyena rathenādbhutakarmaṇā ||

8.1८.१

तथैव भीमसेनो ऽपि यमौ च पुरुषर्षभौ । (८।१)

tathaiva bhīmaseno 'pi yamau ca puruṣarṣabhau |

8.2८.२

ससैन्याः प्रययुः सर्वे धर्मराजाभिपूजिताः ॥ (८।२)

sasainyāḥ prayayuḥ sarve dharmarājābhipūjitāḥ ||

9.1९.१

दिशं धनपतेर् इष्टाम् अजयत् पाकशासनिः । (९।१)

diśaṃ dhanapater iṣṭām ajayat pākaśāsaniḥ |

9.2९.२

भीमसेनस्तथा प्राचीं सहदेवस्तु दक्षिणाम् ॥ (९।२)

bhīmasenastathā prācīṃ sahadevastu dakṣiṇām ||

10.1१०.१

प्रतीचीं नकुलो राजन् दिशं व्यजयद् अस्त्रवित् । (१०।१)

pratīcīṃ nakulo rājan diśaṃ vyajayad astravit |

10.2१०.२

खाण्डवप्रस्थम् अध्यास्ते धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥ (१०।२)

khāṇḍavaprastham adhyāste dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ ||

11.1११.१

जनमेजय उवाच । (११।१)

janamejaya uvāca

11.2११.२

दिशाम् अभिजयं ब्रह्मन् विस्तरेणानुकीर्तय । (११।२)

diśām abhijayaṃ brahman vistareṇānukīrtaya |

11.3११.३

न हि तृप्यामि पूर्वेषां शृण्वानश्चरितं महत् ॥ (११।३)

na hi tṛpyāmi pūrveṣāṃ śṛṇvānaścaritaṃ mahat ||

12.1१२.१

वैशंपायन उवाच । (१२।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

12.2१२.२

धनंजयस्य वक्ष्यामि विजयं पूर्वम् एव ते । (१२।२)

dhanaṃjayasya vakṣyāmi vijayaṃ pūrvam eva te |

12.3१२.३

यौगपद्येन पार्थैर् हि विजितेयं वसुंधरा ॥ (१२।३)

yaugapadyena pārthair hi vijiteyaṃ vasuṃdharā ||

13.1१३.१

पूर्वं कुणिन्दविषये वशे चक्रे महीपतीन् । (१३।१)

pūrvaṃ kuṇindaviṣaye vaśe cakre mahīpatīn |

13.2१३.२

धनंजयो महाबाहुर् नातितीव्रेण कर्मणा ॥ (१३।२)

dhanaṃjayo mahābāhur nātitīvreṇa karmaṇā ||

14.1१४.१

आनर्तान् कालकूटांश्च कुणिन्दांश्च विजित्य सः । (१४।१)

ānartān kālakūṭāṃśca kuṇindāṃśca vijitya saḥ |

14.2१४.२

सुमण्डलं पापजितं कृतवान् अनुसैनिकम् ॥ (१४।२)

sumaṇḍalaṃ pāpajitaṃ kṛtavān anusainikam ||

15.1१५.१

स तेन सहितो राजन् सव्यसाची परंतपः । (१५।१)

sa tena sahito rājan savyasācī paraṃtapaḥ |

15.2१५.२

विजिग्ये सकलं द्वीपं प्रतिविन्ध्यं च पार्थिवम् ॥ (१५।२)

vijigye sakalaṃ dvīpaṃ prativindhyaṃ ca pārthivam ||

16.1१६.१

सकलद्वीपवासांश्च सप्तद्वीपे च ये नृपाः । (१६।१)

sakaladvīpavāsāṃśca saptadvīpe ca ye nṛpāḥ |

16.2१६.२

अर्जुनस्य च सैन्यानां विग्रहस्तुमुलो ऽभवत् ॥ (१६।२)

arjunasya ca sainyānāṃ vigrahastumulo 'bhavat ||

17.1१७.१

स तान् अपि महेष्वासो विजित्य भरतर्षभ । (१७।१)

sa tān api maheṣvāso vijitya bharatarṣabha |

17.2१७.२

तैर् एव सहितः सर्वैः प्राग्ज्योतिषम् उपाद्रवत् ॥ (१७।२)

tair eva sahitaḥ sarvaiḥ prāgjyotiṣam upādravat ||

18.1१८.१

तत्र राजा महान् आसीद् भगदत्तो विशां पते । (१८।१)

tatra rājā mahān āsīd bhagadatto viśāṃ pate |

18.2१८.२

तेनासीत् सुमहद् युद्धं पाण्डवस्य महात्मनः ॥ (१८।२)

tenāsīt sumahad yuddhaṃ pāṇḍavasya mahātmanaḥ ||

19.1१९.१

स किरातैश्च चीनैश्च वृतः प्राग्ज्योतिषो ऽभवत् । (१९।१)

sa kirātaiśca cīnaiśca vṛtaḥ prāgjyotiṣo 'bhavat |

19.2१९.२

अन्यैश्च बहुभिर् योधैः सागरानूपवासिभिः ॥ (१९।२)

anyaiśca bahubhir yodhaiḥ sāgarānūpavāsibhiḥ ||

20.1२०.१

ततः स दिवसान् अष्टौ योधयित्वा धनंजयम् । (२०।१)

tataḥ sa divasān aṣṭau yodhayitvā dhanaṃjayam |

20.2२०.२

प्रहसन्न् अब्रवीद् राजा संग्रामे विगतक्लमः ॥ (२०।२)

prahasann abravīd rājā saṃgrāme vigataklamaḥ ||

21.1२१.१

उपपन्नं महाबाहो त्वयि पाण्डवनन्दन । (२१।१)

upapannaṃ mahābāho tvayi pāṇḍavanandana |

21.2२१.२

पाकशासनदायादे वीर्यम् आहवशोभिनि ॥ (२१।२)

pākaśāsanadāyāde vīryam āhavaśobhini ||

22.1२२.१

अहं सखा सुरेन्द्रस्य शक्राद् अनवमो रणे । (२२।१)

ahaṃ sakhā surendrasya śakrād anavamo raṇe |

22.2२२.२

न च शक्नोमि ते तात स्थातुं प्रमुखतो युधि ॥ (२२।२)

na ca śaknomi te tāta sthātuṃ pramukhato yudhi ||

23.1२३.१

किम् ईप्सितं पाण्डवेय ब्रूहि किं करवाणि ते । (२३।१)

kim īpsitaṃ pāṇḍaveya brūhi kiṃ karavāṇi te |

23.2२३.२

यद् वक्ष्यसि महाबाहो तत् करिष्यामि पुत्रक ॥ (२३।२)

yad vakṣyasi mahābāho tat kariṣyāmi putraka ||

24.1२४.१

अर्जुन उवाच । (२४।१)

arjuna uvāca

24.2२४.२

कुरूणाम् ऋषभो राजा धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः । (२४।२)

kurūṇām ṛṣabho rājā dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ |

24.3२४.३

तस्य पार्थिवताम् ईप्से करस्तस्मै प्रदीयताम् ॥ (२४।३)

tasya pārthivatām īpse karastasmai pradīyatām ||

25.1२५.१

भवान् पितृसखा चैव प्रीयमाणो मयापि च । (२५।१)

bhavān pitṛsakhā caiva prīyamāṇo mayāpi ca |

25.2२५.२

ततो नाज्ञापयामि त्वां प्रीतिपूर्वं प्रदीयताम् ॥ (२५।२)

tato nājñāpayāmi tvāṃ prītipūrvaṃ pradīyatām ||

26.1२६.१

भगदत्त उवाच । (२६।१)

bhagadatta uvāca

26.2२६.२

कुन्तीमातर् यथा मे त्वं तथा राजा युधिष्ठिरः । (२६।२)

kuntīmātar yathā me tvaṃ tathā rājā yudhiṣṭhiraḥ |

26.3२६.३

सर्वम् एतत् करिष्यामि किं चान्यत् करवाणि ते ॥ (२६।३)

sarvam etat kariṣyāmi kiṃ cānyat karavāṇi te ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 2, 23

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit