MBh, 7, 27
Select a line for its word-by-word analysis.
यियासतस्ततः कृष्णः पार्थस्याश्वान्मनोजवान् । (१।२)
yiyāsatastataḥ kṛṣṇaḥ pārthasyāśvānmanojavān |
अप्रैषीद्धेमसंछन्नान् द्रोणानीकाय पाण्डुरान् ॥ (१।३)
apraiṣīddhemasaṃchannān droṇānīkāya pāṇḍurān ||
तं प्रयान्तं कुरुश्रेष्ठं स्वांस्त्रातुं द्रोणतापितान् । (२।१)
taṃ prayāntaṃ kuruśreṣṭhaṃ svāṃstrātuṃ droṇatāpitān |
सुशर्मा भ्रातृभिः सार्धं युद्धार्थी पृष्ठतो ऽन्वयात् ॥ (२।२)
suśarmā bhrātṛbhiḥ sārdhaṃ yuddhārthī pṛṣṭhato 'nvayāt ||
एष मां भ्रातृभिः सार्धं सुशर्माह्वयते ऽच्युत ॥ (३।२)
eṣa māṃ bhrātṛbhiḥ sārdhaṃ suśarmāhvayate 'cyuta ||
दीर्यते चोत्तरेणैतत् सैन्यं नः शत्रुसूदन । (४।१)
dīryate cottareṇaitat sainyaṃ naḥ śatrusūdana |
द्वैधीभूतं मनो मे ऽद्य कृतं संशप्तकैर् इदम् ॥ (४।२)
dvaidhībhūtaṃ mano me 'dya kṛtaṃ saṃśaptakair idam ||
किं नु संशप्तकान् हन्मि स्वान् रक्षाम्यहितार्दितान् । (५।१)
kiṃ nu saṃśaptakān hanmi svān rakṣāmyahitārditān |
इति मे त्वं मतं वेत्थ तत्र किं सुकृतं भवेत् ॥ (५।२)
iti me tvaṃ mataṃ vettha tatra kiṃ sukṛtaṃ bhavet ||
एवम् उक्तस्तु दाशार्हः स्यन्दनं प्रत्यवर्तयत् । (६।१)
evam uktastu dāśārhaḥ syandanaṃ pratyavartayat |
ततो ऽर्जुनः सुशर्माणं विद्ध्वा सप्तभिर् आशुगैः । (७।१)
tato 'rjunaḥ suśarmāṇaṃ viddhvā saptabhir āśugaiḥ |
ध्वजं धनुश्चास्य तथा क्षुराभ्यां समकृन्तत ॥ (७।२)
dhvajaṃ dhanuścāsya tathā kṣurābhyāṃ samakṛntata ||
त्रिगर्ताधिपतेश्चापि भ्रातरं षड्भिर् आयसैः । (८।१)
trigartādhipateścāpi bhrātaraṃ ṣaḍbhir āyasaiḥ |
साश्वं ससूतं त्वरितः पार्थः प्रैषीद् यमक्षयम् ॥ (८।२)
sāśvaṃ sasūtaṃ tvaritaḥ pārthaḥ praiṣīd yamakṣayam ||
शक्तिं त्रिभिः शरैश्छित्त्वा तोमरं त्रिभिर् अर्जुनः । (१०।१)
śaktiṃ tribhiḥ śaraiśchittvā tomaraṃ tribhir arjunaḥ |
सुशर्माणं शरव्रातैर् मोहयित्वा न्यवर्तत ॥ (१०।२)
suśarmāṇaṃ śaravrātair mohayitvā nyavartata ||
राजंस् तावकसैन्यानां नोग्रं कश्चिद् अवारयत् ॥ (११।२)
rājaṃs tāvakasainyānāṃ nograṃ kaścid avārayat ||
आयाद् विनिघ्नन् कौरव्यान् दहन् कक्षम् इवानलः ॥ (१२।२)
āyād vinighnan kauravyān dahan kakṣam ivānalaḥ ||
तस्य वेगम् असह्यं तु कुन्तीपुत्रस्य धीमतः । (१३।१)
tasya vegam asahyaṃ tu kuntīputrasya dhīmataḥ |
नाशक्नुवंस्ते संसोढुं स्पर्शम् अग्नेर् इव प्रजाः ॥ (१३।२)
nāśaknuvaṃste saṃsoḍhuṃ sparśam agner iva prajāḥ ||
सुपर्णपातवद् राजन्न् आयात् प्राग्ज्योतिषं प्रति ॥ (१४।२)
suparṇapātavad rājann āyāt prāgjyotiṣaṃ prati ||
यत् तदानामयज्जिष्णुर् भरतानाम् अपायिनाम् । (१५।१)
yat tadānāmayajjiṣṇur bharatānām apāyinām |
धनुः क्षेमकरं संख्ये द्विषताम् अश्रुवर्धनम् ॥ (१५।२)
dhanuḥ kṣemakaraṃ saṃkhye dviṣatām aśruvardhanam ||
तद् एव तव पुत्रस्य राजन् दुर्द्यूतदेविनः । (१६।१)
tad eva tava putrasya rājan durdyūtadevinaḥ |
कृते क्षत्रविनाशाय धनुर् आयच्छद् अर्जुनः ॥ (१६।२)
kṛte kṣatravināśāya dhanur āyacchad arjunaḥ ||
तथा विक्षोभ्यमाणा सा पार्थेन तव वाहिनी । (१७।१)
tathā vikṣobhyamāṇā sā pārthena tava vāhinī |
व्यदीर्यत महाराज नौर् इवासाद्य पर्वतम् ॥ (१७।२)
vyadīryata mahārāja naur ivāsādya parvatam ||
मतिं कृत्वा रणे क्रुद्धा वीरा जयपराजये ॥ (१८।२)
matiṃ kṛtvā raṇe kruddhā vīrā jayaparājaye ||
आर्छत् पार्थो गुरुं भारं सर्वभारसहो युधि ॥ (१९।२)
ārchat pārtho guruṃ bhāraṃ sarvabhārasaho yudhi ||
यथा नडवनं क्रुद्धः प्रभिन्नः षष्टिहायनः । (२०।१)
yathā naḍavanaṃ kruddhaḥ prabhinnaḥ ṣaṣṭihāyanaḥ |
मृद्नीयात् तद्वद् आयस्तः पार्थो ऽमृद्नाच्चमूं तव ॥ (२०।२)
mṛdnīyāt tadvad āyastaḥ pārtho 'mṛdnāccamūṃ tava ||
तस्मिन् प्रमथिते सैन्ये भगदत्तो नराधिपः । (२१।१)
tasmin pramathite sainye bhagadatto narādhipaḥ |
तं रथेन नरव्याघ्रः प्रत्यगृह्णाद् अभीतवत् । (२२।१)
taṃ rathena naravyāghraḥ pratyagṛhṇād abhītavat |
कल्पिताभ्यां यथाशास्त्रं रथेन च गजेन च । (२३।१)
kalpitābhyāṃ yathāśāstraṃ rathena ca gajena ca |
अप्राप्तम् एव चिछेद भगदत्तस्य वीर्यवान् ॥ (२५।२)
aprāptam eva cicheda bhagadattasya vīryavān ||
ततः प्राग्ज्योतिषो राजा शरवर्षं निवार्य तत् । (२६।१)
tataḥ prāgjyotiṣo rājā śaravarṣaṃ nivārya tat |
शरैर् जघ्ने महाबाहुं पार्थं कृष्णं च भारत ॥ (२६।२)
śarair jaghne mahābāhuṃ pārthaṃ kṛṣṇaṃ ca bhārata ||
तम् आपतन्तं द्विरदं दृष्ट्वा क्रुद्धम् इवान्तकम् । (२८।१)
tam āpatantaṃ dviradaṃ dṛṣṭvā kruddham ivāntakam |
चक्रे ऽपसव्यं त्वरितः स्यन्दनेन जनार्दनः ॥ (२८।२)
cakre 'pasavyaṃ tvaritaḥ syandanena janārdanaḥ ||
सम्प्राप्तम् अपि नेयेष परावृत्तं महाद्विपम् । (२९।१)
samprāptam api neyeṣa parāvṛttaṃ mahādvipam |
सारोहं मृत्युसात् कर्तुं स्मरन् धर्मं धनंजयः ॥ (२९।२)
sārohaṃ mṛtyusāt kartuṃ smaran dharmaṃ dhanaṃjayaḥ ||
स तु नागो द्विपरथान् हयांश्चारुज्य मारिष । (३०।१)
sa tu nāgo dviparathān hayāṃścārujya māriṣa |
प्राहिणोन्मृत्युलोकाय ततो ऽक्रुध्यद् धनंजयः ॥ (३०।२)
prāhiṇonmṛtyulokāya tato 'krudhyad dhanaṃjayaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.