वैशंपायन उवाच । (१।१)

युधिष्ठिरस्तु धर्मात्मा शोकव्याकुलचेतनः । (१।२)

शुशोच दुःखसंतप्तः स्मृत्वा कर्णं महारथम् ॥ (१।३)

आविष्टो दुःखशोकाभ्यां निःश्वसंश्च पुनः पुनः । (२।१)

दृष्ट्वार्जुनम् उवाचेदं वचनं शोककर्शितः ॥ (२।२)

यद् भैक्षम् आचरिष्याम वृष्ण्यन्धकपुरे वयम् । (३।१)

ज्ञातीन्निष्पुरुषान् कृत्वा नेमां प्राप्स्याम दुर्गतिम् ॥ (३।२)

अमित्रा नः समृद्धार्था वृत्तार्थाः कुरवः किल । (४।१)

आत्मानम् आत्मना हत्वा किं धर्मफलम् आप्नुमः ॥ (४।२)

धिग् अस्तु क्षात्रम् आचारं धिग् अस्तु बलम् औरसम् । (५।१)

धिग् अस्त्वमर्षं येनेमाम् आपदं गमिता वयम् ॥ (५।२)

साधु क्षमा दमः शौचम् अवैरोध्यम् अमत्सरः । (६।१)

अहिंसा सत्यवचनं नित्यानि वनचारिणाम् ॥ (६।२)

वयं तु लोभान्मोहाच्च स्तम्भं मानं च संश्रिताः । (७।१)

इमाम् अवस्थाम् आपन्ना राज्यलेशबुभुक्षया ॥ (७।२)

त्रैलोक्यस्यापि राज्येन नास्मान् कश्चित् प्रहर्षयेत् । (८।१)

बान्धवान्निहतान् दृष्ट्वा पृथिव्याम् आमिषैषिणः ॥ (८।२)

ते वयं पृथिवीहेतोर् अवध्यान् पृथिवीसमान् । (९।१)

सम्परित्यज्य जीवामो हीनार्था हतबान्धवाः ॥ (९।२)

आमिषे गृध्यमानानाम् अशुनां नः शुनाम् इव । (१०।१)

आमिषं चैव नो नष्टम् आमिषस्य च भोजिनः ॥ (१०।२)

न पृथिव्या सकलया न सुवर्णस्य राशिभिः । (११।१)

न गवाश्वेन सर्वेण ते त्याज्या य इमे हताः ॥ (११।२)

संयुक्ताः काममन्युभ्यां क्रोधामर्षसमन्विताः । (१२।१)

मृत्युयानं समारुह्य गता वैवस्वतक्षयम् ॥ (१२।२)

बहु कल्याणम् इच्छन्त ईहन्ते पितरः सुतान् । (१३।१)

तपसा ब्रह्मचर्येण वन्दनेन तितिक्षया ॥ (१३।२)

उपवासैस्तथेज्याभिर् व्रतकौतुकमङ्गलैः । (१४।१)

लभन्ते मातरो गर्भांस्तान्मासान् दश बिभ्रति ॥ (१४।२)

यदि स्वस्ति प्रजायन्ते जाता जीवन्ति वा यदि । (१५।१)

संभाविता जातबलास्ते दद्युर् यदि नः सुखम् । (१५।२)

इह चामुत्र चैवेति कृपणाः फलहेतुकाः ॥ (१५।३)

तासाम् अयं समारम्भो निवृत्तः केवलो ऽफलः । (१६।१)

यद् आसां निहताः पुत्रा युवानो मृष्टकुण्डलाः ॥ (१६।२)

अभुक्त्वा पार्थिवान् भोगान् ऋणान्यनवदाय च । (१७।१)

पितृभ्यो देवताभ्यश्च गता वैवस्वतक्षयम् ॥ (१७।२)

यदैषाम् अङ्ग पितरौ जातौ काममयाविव । (१८।१)

संजातबलरूपेषु तदैव निहता नृपाः ॥ (१८।२)

संयुक्ताः काममन्युभ्यां क्रोधहर्षासमञ्जसाः । (१९।१)

न ते जन्मफलं किंचिद् भोक्तारो जातु कर्हिचित् ॥ (१९।२)

पाञ्चालानां कुरूणां च हता एव हि ये ऽहताः । (२०।१)

ते वयं त्वधमांल् लोकान् प्रपद्येम स्वकर्मभिः ॥ (२०।२)

वयम् एवास्य लोकस्य विनाशे कारणं स्मृताः । (२१।१)

धृतराष्ट्रस्य पुत्रेण निकृत्या प्रत्यपत्स्महि ॥ (२१।२)

सदैव निकृतिप्रज्ञो द्वेष्टा मायोपजीवनः । (२२।१)

मिथ्यावृत्तः स सततम् अस्मास्वनपकारिषु ॥ (२२।२)

अंशकामा वयं ते च न चास्माभिर् न तैर् जितम् । (२३।१)

न तैर् भुक्तेयम् अवनिर् न नार्यो गीतवादितम् ॥ (२३।२)

नामात्यसमितौ कथ्यं न च श्रुतवतां श्रुतम् । (२४।१)

न रत्नानि परार्ध्यानि न भूर् न द्रविणागमः ॥ (२४।२)

ऋद्धिम् अस्मासु तां दृष्ट्वा विवर्णो हरिणः कृशः । (२५।१)

धृतराष्ट्रस्य नृपतेः सौबलेन निवेदितः ॥ (२५।२)

तं पिता पुत्रगृद्धित्वाद् अनुमेने ऽनये स्थितम् । (२६।१)

अनवेक्ष्यैव पितरं गाङ्गेयं विदुरं तथा । (२६।२)

असंशयं धृतराष्ट्रो यथैवाहं तथा गतः ॥ (२६।३)

अनियम्याशुचिं लुब्धं पुत्रं कामवशानुगम् । (२७।१)

पतितो यशसो दीप्ताद् घातयित्वा सहोदरान् ॥ (२७।२)

इमौ वृद्धौ च शोकाग्नौ प्रक्षिप्य स सुयोधनः । (२८।१)

अस्मत्प्रद्वेषसंयुक्तः पापबुद्धिः सदैव हि ॥ (२८।२)

को हि बन्धुः कुलीनः संस्तथा ब्रूयात् सुहृज्जने । (२९।१)

यथासावुक्तवान् क्षुद्रो युयुत्सुर् वृष्णिसंनिधौ ॥ (२९।२)

आत्मनो हि वयं दोषाद् विनष्टाः शाश्वतीः समाः । (३०।१)

प्रदहन्तो दिशः सर्वास्तेजसा भास्करा इव ॥ (३०।२)

सो ऽस्माकं वैरपुरुषो दुर्मन्त्रिप्रग्रहं गतः । (३१।१)

दुर्योधनकृते ह्येतत् कुलं नो विनिपातितम् । (३१।२)

अवध्यानां वधं कृत्वा लोके प्राप्ताः स्म वाच्यताम् ॥ (३१।३)

कुलस्यास्यान्तकरणं दुर्मतिं पापकारिणम् । (३२।१)

राजा राष्ट्रेश्वरं कृत्वा धृतराष्ट्रो ऽद्य शोचति ॥ (३२।२)

हताः शूराः कृतं पापं विषयः स्वो विनाशितः । (३३।१)

हत्वा नो विगतो मन्युः शोको मां रुन्धयत्ययम् ॥ (३३।२)

धनंजय कृतं पापं कल्याणेनोपहन्यते । (३४।१)

त्यागवांश्च पुनः पापं नालं कर्तुम् इति श्रुतिः ॥ (३४।२)

त्यागवाञ् जन्ममरणे नाप्नोतीति श्रुतिर् यदा । (३५।१)

प्राप्तवर्त्मा कृतमतिर् ब्रह्म सम्पद्यते तदा ॥ (३५।२)

स धनंजय निर्द्वंद्वो मुनिर् ज्ञानसमन्वितः । (३६।१)

वनम् आमन्त्र्य वः सर्वान् गमिष्यामि परंतप ॥ (३६।२)

न हि कृत्स्नतमो धर्मः शक्यः प्राप्तुम् इति श्रुतिः । (३७।१)

परिग्रहवता तन्मे प्रत्यक्षम् अरिसूदन ॥ (३७।२)

मया निसृष्टं पापं हि परिग्रहम् अभीप्सता । (३८।१)

जन्मक्षयनिमित्तं च शक्यं प्राप्तुम् इति श्रुतिः ॥ (३८।२)

स परिग्रहम् उत्सृज्य कृत्स्नं राज्यं तथैव च । (३९।१)

गमिष्यामि विनिर्मुक्तो विशोको विज्वरस्तथा ॥ (३९।२)

प्रशाधि त्वम् इमाम् उर्वीं क्षेमां निहतकण्टकाम् । (४०।१)

न ममार्थो ऽस्ति राज्येन न भोगैर् वा कुरूत्तम ॥ (४०।२)

एतावद् उक्त्वा वचनं धर्मराजो युधिष्ठिरः । (४१।१)

व्युपारमत् ततः पार्थः कनीयान् प्रत्यभाषत ॥ (४१।२)