महाभारतMahābhārata

MBh, 3, 66

364 of 1995 · 58 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

सुदेव उवाच । (१।१)

sudeva uvāca

1.2१.२

विदर्भराजो धर्मात्मा भीमो भीमपराक्रमः । (१।२)

vidarbharājo dharmātmā bhīmo bhīmaparākramaḥ |

1.3१.३

सुतेयं तस्य कल्याणी दमयन्तीति विश्रुता ॥ (१।३)

suteyaṃ tasya kalyāṇī damayantīti viśrutā ||

2.1२.१

राजा तु नैषधो नाम वीरसेनसुतो नलः । (२।१)

rājā tu naiṣadho nāma vīrasenasuto nalaḥ |

2.2२.२

भार्येयं तस्य कल्याणी पुण्यश्लोकस्य धीमतः ॥ (२।२)

bhāryeyaṃ tasya kalyāṇī puṇyaślokasya dhīmataḥ ||

3.1३.१

स वै द्यूते जितो भ्रात्रा हृतराज्यो महीपतिः । (३।१)

sa vai dyūte jito bhrātrā hṛtarājyo mahīpatiḥ |

3.2३.२

दमयन्त्या गतः सार्धं न प्रज्ञायत कर्हिचित् ॥ (३।२)

damayantyā gataḥ sārdhaṃ na prajñāyata karhicit ||

4.1४.१

ते वयं दमयन्त्यर्थे चरामः पृथिवीम् इमाम् । (४।१)

te vayaṃ damayantyarthe carāmaḥ pṛthivīm imām |

4.2४.२

सेयम् आसादिता बाला तव पुत्रनिवेशने ॥ (४।२)

seyam āsāditā bālā tava putraniveśane ||

5.1५.१

अस्या रूपेण सदृशी मानुषी नेह विद्यते । (५।१)

asyā rūpeṇa sadṛśī mānuṣī neha vidyate |

5.2५.२

अस्याश् चैव भ्रुवोर् मध्ये सहजः पिप्लुर् उत्तमः । (५।२)

asyāś caiva bhruvor madhye sahajaḥ piplur uttamaḥ |

5.3५.३

श्यामायाः पद्मसंकाशो लक्षितो ऽन्तर्हितो मया ॥ (५।३)

śyāmāyāḥ padmasaṃkāśo lakṣito 'ntarhito mayā ||

6.1६.१

मलेन संवृतो ह्यस्यास् तन्वभ्रेणेव चन्द्रमाः । (६।१)

malena saṃvṛto hyasyās tanvabhreṇeva candramāḥ |

6.2६.२

चिह्नभूतो विभूत्यर्थम् अयं धात्रा विनिर्मितः ॥ (६।२)

cihnabhūto vibhūtyartham ayaṃ dhātrā vinirmitaḥ ||

7.1७.१

प्रतिपत्कलुषेवेन्दोर् लेखा नाति विराजते । (७।१)

pratipatkaluṣevendor lekhā nāti virājate |

7.2७.२

न चास्या नश्यते रूपं वपुर् मलसमाचितम् । (७।२)

na cāsyā naśyate rūpaṃ vapur malasamācitam |

7.3७.३

असंस्कृतम् अपि व्यक्तं भाति काञ्चनसंनिभम् ॥ (७।३)

asaṃskṛtam api vyaktaṃ bhāti kāñcanasaṃnibham ||

8.1८.१

अनेन वपुषा बाला पिप्लुनानेन चैव ह । (८।१)

anena vapuṣā bālā piplunānena caiva ha |

8.2८.२

लक्षितेयं मया देवी पिहितो ऽग्निर् इवोष्मणा ॥ (८।२)

lakṣiteyaṃ mayā devī pihito 'gnir ivoṣmaṇā ||

9.1९.१

बृहदश्व उवाच । (९।१)

bṛhadaśva uvāca

9.2९.२

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य सुदेवस्य विशां पते । (९।२)

tacchrutvā vacanaṃ tasya sudevasya viśāṃ pate |

9.3९.३

सुनन्दा शोधयामास पिप्लुप्रच्छादनं मलम् ॥ (९।३)

sunandā śodhayāmāsa piplupracchādanaṃ malam ||

10.1१०.१

स मलेनापकृष्टेन पिप्लुस् तस्या व्यरोचत । (१०।१)

sa malenāpakṛṣṭena piplus tasyā vyarocata |

10.2१०.२

दमयन्त्यास् तदा व्यभ्रे नभसीव निशाकरः ॥ (१०।२)

damayantyās tadā vyabhre nabhasīva niśākaraḥ ||

11.1११.१

पिप्लुं दृष्ट्वा सुनन्दा च राजमाता च भारत । (११।१)

pipluṃ dṛṣṭvā sunandā ca rājamātā ca bhārata |

11.2११.२

रुदन्त्यौ तां परिष्वज्य मुहूर्तम् इव तस्थतुः । (११।२)

rudantyau tāṃ pariṣvajya muhūrtam iva tasthatuḥ |

11.3११.३

उत्सृज्य बाष्पं शनकै राजमातेदम् अब्रवीत् ॥ (११।३)

utsṛjya bāṣpaṃ śanakai rājamātedam abravīt ||

12.1१२.१

भगिन्या दुहिता मे ऽसि पिप्लुनानेन सूचिता । (१२।१)

bhaginyā duhitā me 'si piplunānena sūcitā |

12.2१२.२

अहं च तव माता च राजन्यस्य महात्मनः । (१२।२)

ahaṃ ca tava mātā ca rājanyasya mahātmanaḥ |

12.3१२.३

सुते दशार्णाधिपतेः सुदाम्नश् चारुदर्शने ॥ (१२।३)

sute daśārṇādhipateḥ sudāmnaś cārudarśane ||

13.1१३.१

भीमस्य राज्ञः सा दत्ता वीरबाहोर् अहं पुनः । (१३।१)

bhīmasya rājñaḥ sā dattā vīrabāhor ahaṃ punaḥ |

13.2१३.२

त्वं तु जाता मया दृष्टा दशार्णेषु पितुर् गृहे ॥ (१३।२)

tvaṃ tu jātā mayā dṛṣṭā daśārṇeṣu pitur gṛhe ||

14.1१४.१

यथैव ते पितुर् गेहं तथेदम् अपि भामिनि । (१४।१)

yathaiva te pitur gehaṃ tathedam api bhāmini |

14.2१४.२

यथैव हि ममैश्वर्यं दमयन्ति तथा तव ॥ (१४।२)

yathaiva hi mamaiśvaryaṃ damayanti tathā tava ||

15.1१५.१

तां प्रहृष्टेन मनसा दमयन्ती विशां पते । (१५।१)

tāṃ prahṛṣṭena manasā damayantī viśāṃ pate |

15.2१५.२

अभिवाद्य मातुर् भगिनीम् इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (१५।२)

abhivādya mātur bhaginīm idaṃ vacanam abravīt ||

16.1१६.१

अज्ञायमानापि सती सुखम् अस्म्युषितेह वै । (१६।१)

ajñāyamānāpi satī sukham asmyuṣiteha vai |

16.2१६.२

सर्वकामैः सुविहिता रक्ष्यमाणा सदा त्वया ॥ (१६।२)

sarvakāmaiḥ suvihitā rakṣyamāṇā sadā tvayā ||

17.1१७.१

सुखात् सुखतरो वासो भविष्यति न संशयः । (१७।१)

sukhāt sukhataro vāso bhaviṣyati na saṃśayaḥ |

17.2१७.२

चिरविप्रोषितां मातर् माम् अनुज्ञातुम् अर्हसि ॥ (१७।२)

ciraviproṣitāṃ mātar mām anujñātum arhasi ||

18.1१८.१

दारकौ च हि मे नीतौ वसतस् तत्र बालकौ । (१८।१)

dārakau ca hi me nītau vasatas tatra bālakau |

18.2१८.२

पित्रा विहीनौ शोकार्तौ मया चैव कथं नु तौ ॥ (१८।२)

pitrā vihīnau śokārtau mayā caiva kathaṃ nu tau ||

19.1१९.१

यदि चापि प्रियं किंचिन्मयि कर्तुम् इहेच्छसि । (१९।१)

yadi cāpi priyaṃ kiṃcinmayi kartum ihecchasi |

19.2१९.२

विदर्भान् यातुम् इच्छामि शीघ्रं मे यानम् आदिश ॥ (१९।२)

vidarbhān yātum icchāmi śīghraṃ me yānam ādiśa ||

20.1२०.१

बाढम् इत्य् एव ताम् उक्त्वा हृष्टा मातृष्वसा नृप । (२०।१)

bāḍham ity eva tām uktvā hṛṣṭā mātṛṣvasā nṛpa |

20.2२०.२

गुप्तां बलेन महता पुत्रस्यानुमते ततः ॥ (२०।२)

guptāṃ balena mahatā putrasyānumate tataḥ ||

21.1२१.१

प्रस्थापयद् राजमाता श्रीमता नरवाहिना । (२१।१)

prasthāpayad rājamātā śrīmatā naravāhinā |

21.2२१.२

यानेन भरतश्रेष्ठ स्वन्नपानपरिच्छदाम् ॥ (२१।२)

yānena bharataśreṣṭha svannapānaparicchadām ||

22.1२२.१

ततः सा नचिराद् एव विदर्भान् अगमच्छुभा । (२२।१)

tataḥ sā nacirād eva vidarbhān agamacchubhā |

22.2२२.२

तां तु बन्धुजनः सर्वः प्रहृष्टः प्रत्यपूजयत् ॥ (२२।२)

tāṃ tu bandhujanaḥ sarvaḥ prahṛṣṭaḥ pratyapūjayat ||

23.1२३.१

सर्वान् कुशलिनो दृष्ट्वा बान्धवान् दारकौ च तौ । (२३।१)

sarvān kuśalino dṛṣṭvā bāndhavān dārakau ca tau |

23.2२३.२

मातरं पितरं चैव सर्वं चैव सखीजनम् ॥ (२३।२)

mātaraṃ pitaraṃ caiva sarvaṃ caiva sakhījanam ||

24.1२४.१

देवताः पूजयामास ब्राह्मणांश् च यशस्विनी । (२४।१)

devatāḥ pūjayāmāsa brāhmaṇāṃś ca yaśasvinī |

24.2२४.२

विधिना परेण कल्याणी दमयन्ती विशां पते ॥ (२४।२)

vidhinā pareṇa kalyāṇī damayantī viśāṃ pate ||

25.1२५.१

अतर्पयत् सुदेवं च गोसहस्रेण पार्थिवः । (२५।१)

atarpayat sudevaṃ ca gosahasreṇa pārthivaḥ |

25.2२५.२

प्रीतो दृष्ट्वैव तनयां ग्रामेण द्रविणेन च ॥ (२५।२)

prīto dṛṣṭvaiva tanayāṃ grāmeṇa draviṇena ca ||

26.1२६.१

सा व्युष्टा रजनीं तत्र पितुर् वेश्मनि भामिनी । (२६।१)

sā vyuṣṭā rajanīṃ tatra pitur veśmani bhāminī |

26.2२६.२

विश्रान्ता मातरं राजन्न् इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (२६।२)

viśrāntā mātaraṃ rājann idaṃ vacanam abravīt ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 3, 66

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit