महाभारतMahābhārata

MBh, 5, 111

775 of 1995 · 47 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

नारद उवाच । (१।१)

nārada uvāca

1.2१.२

ऋषभस्य ततः शृङ्गे निपत्य द्विजपक्षिणौ । (१।२)

ṛṣabhasya tataḥ śṛṅge nipatya dvijapakṣiṇau |

1.3१.३

शाण्डिलीं ब्राह्मणीं तत्र ददृशाते तपोऽन्विताम् ॥ (१।३)

śāṇḍilīṃ brāhmaṇīṃ tatra dadṛśāte tapo'nvitām ||

2.1२.१

अभिवाद्य सुपर्णस्तु गालवश्चाभिपूज्य ताम् । (२।१)

abhivādya suparṇastu gālavaścābhipūjya tām |

2.2२.२

तया च स्वागतेनोक्तौ विष्टरे संनिषीदतुः ॥ (२।२)

tayā ca svāgatenoktau viṣṭare saṃniṣīdatuḥ ||

3.1३.१

सिद्धम् अन्नं तया क्षिप्रं बलिमन्त्रोपबृंहितम् । (३।१)

siddham annaṃ tayā kṣipraṃ balimantropabṛṃhitam |

3.2३.२

भुक्त्वा तृप्तावुभौ भूमौ सुप्तौ तावन्नमोहितौ ॥ (३।२)

bhuktvā tṛptāvubhau bhūmau suptau tāvannamohitau ||

4.1४.१

मुहूर्तात् प्रतिबुद्धस्तु सुपर्णो गमनेप्सया । (४।१)

muhūrtāt pratibuddhastu suparṇo gamanepsayā |

4.2४.२

अथ भ्रष्टतनूजाङ्गम् आत्मानं ददृशे खगः ॥ (४।२)

atha bhraṣṭatanūjāṅgam ātmānaṃ dadṛśe khagaḥ ||

5.1५.१

मांसपिण्डोपमो ऽभूत् स मुखपादान्वितः खगः । (५।१)

māṃsapiṇḍopamo 'bhūt sa mukhapādānvitaḥ khagaḥ |

5.2५.२

गालवस्तं तथा दृष्ट्वा विषण्णः पर्यपृच्छत ॥ (५।२)

gālavastaṃ tathā dṛṣṭvā viṣaṇṇaḥ paryapṛcchata ||

6.1६.१

किम् इदं भवता प्राप्तम् इहागमनजं फलम् । (६।१)

kim idaṃ bhavatā prāptam ihāgamanajaṃ phalam |

6.2६.२

वासो ऽयम् इह कालं तु कियन्तं नौ भविष्यति ॥ (६।२)

vāso 'yam iha kālaṃ tu kiyantaṃ nau bhaviṣyati ||

7.1७.१

किं नु ते मनसा ध्यातम् अशुभं धर्मदूषणम् । (७।१)

kiṃ nu te manasā dhyātam aśubhaṃ dharmadūṣaṇam |

7.2७.२

न ह्ययं भवतः स्वल्पो व्यभिचारो भविष्यति ॥ (७।२)

na hyayaṃ bhavataḥ svalpo vyabhicāro bhaviṣyati ||

8.1८.१

सुपर्णो ऽथाब्रवीद् विप्रं प्रध्यातं वै मया द्विज । (८।१)

suparṇo 'thābravīd vipraṃ pradhyātaṃ vai mayā dvija |

8.2८.२

इमां सिद्धाम् इतो नेतुं तत्र यत्र प्रजापतिः ॥ (८।२)

imāṃ siddhām ito netuṃ tatra yatra prajāpatiḥ ||

9.1९.१

यत्र देवो महादेवो यत्र विष्णुः सनातनः । (९।१)

yatra devo mahādevo yatra viṣṇuḥ sanātanaḥ |

9.2९.२

यत्र धर्मश्च यज्ञश्च तत्रेयं निवसेद् इति ॥ (९।२)

yatra dharmaśca yajñaśca tatreyaṃ nivased iti ||

10.1१०.१

सो ऽहं भगवतीं याचे प्रणतः प्रियकाम्यया । (१०।१)

so 'haṃ bhagavatīṃ yāce praṇataḥ priyakāmyayā |

10.2१०.२

मयैतन्नाम प्रध्यातं मनसा शोचता किल ॥ (१०।२)

mayaitannāma pradhyātaṃ manasā śocatā kila ||

11.1११.१

तद् एवं बहुमानात् ते मयेहानीप्सितं कृतम् । (११।१)

tad evaṃ bahumānāt te mayehānīpsitaṃ kṛtam |

11.2११.२

सुकृतं दुष्कृतं वा त्वं माहात्म्यात् क्षन्तुम् अर्हसि ॥ (११।२)

sukṛtaṃ duṣkṛtaṃ vā tvaṃ māhātmyāt kṣantum arhasi ||

12.1१२.१

सा तौ तदाब्रवीत् तुष्टा पतगेन्द्रद्विजर्षभौ । (१२।१)

sā tau tadābravīt tuṣṭā patagendradvijarṣabhau |

12.2१२.२

न भेतव्यं सुपर्णो ऽसि सुपर्ण त्यज संभ्रमम् ॥ (१२।२)

na bhetavyaṃ suparṇo 'si suparṇa tyaja saṃbhramam ||

13.1१३.१

निन्दितास्मि त्वया वत्स न च निन्दां क्षमाम्यहम् । (१३।१)

ninditāsmi tvayā vatsa na ca nindāṃ kṣamāmyaham |

13.2१३.२

लोकेभ्यः स परिभ्रश्येद् यो मां निन्देत पापकृत् ॥ (१३।२)

lokebhyaḥ sa paribhraśyed yo māṃ nindeta pāpakṛt ||

14.1१४.१

हीनयालक्षणैः सर्वैस्तथानिन्दितया मया । (१४।१)

hīnayālakṣaṇaiḥ sarvaistathāninditayā mayā |

14.2१४.२

आचारं प्रतिगृह्णन्त्या सिद्धिः प्राप्तेयम् उत्तमा ॥ (१४।२)

ācāraṃ pratigṛhṇantyā siddhiḥ prāpteyam uttamā ||

15.1१५.१

आचाराल् लभते धर्मम् आचाराल् लभते धनम् । (१५।१)

ācārāl labhate dharmam ācārāl labhate dhanam |

15.2१५.२

आचाराच्छ्रियम् आप्नोति आचारो हन्त्यलक्षणम् ॥ (१५।२)

ācārācchriyam āpnoti ācāro hantyalakṣaṇam ||

16.1१६.१

तदायुष्मन् खगपते यथेष्टं गम्यताम् इतः । (१६।१)

tadāyuṣman khagapate yatheṣṭaṃ gamyatām itaḥ |

16.2१६.२

न च ते गर्हणीयापि गर्हितव्याः स्त्रियः क्वचित् ॥ (१६।२)

na ca te garhaṇīyāpi garhitavyāḥ striyaḥ kvacit ||

17.1१७.१

भवितासि यथापूर्वं बलवीर्यसमन्वितः । (१७।१)

bhavitāsi yathāpūrvaṃ balavīryasamanvitaḥ |

17.2१७.२

बभूवतुस्ततस्तस्य पक्षौ द्रविणवत्तरौ ॥ (१७।२)

babhūvatustatastasya pakṣau draviṇavattarau ||

18.1१८.१

अनुज्ञातश्च शाण्डिल्या यथागतम् उपागमत् । (१८।१)

anujñātaśca śāṇḍilyā yathāgatam upāgamat |

18.2१८.२

नैव चासादयामास तथारूपांस्तुरंगमान् ॥ (१८।२)

naiva cāsādayāmāsa tathārūpāṃsturaṃgamān ||

19.1१९.१

विश्वामित्रो ऽथ तं दृष्ट्वा गालवं चाध्वनि स्थितम् । (१९।१)

viśvāmitro 'tha taṃ dṛṣṭvā gālavaṃ cādhvani sthitam |

19.2१९.२

उवाच वदतां श्रेष्ठो वैनतेयस्य संनिधौ ॥ (१९।२)

uvāca vadatāṃ śreṣṭho vainateyasya saṃnidhau ||

20.1२०.१

यस्त्वया स्वयम् एवार्थः प्रतिज्ञातो मम द्विज । (२०।१)

yastvayā svayam evārthaḥ pratijñāto mama dvija |

20.2२०.२

तस्य कालो ऽपवर्गस्य यथा वा मन्यते भवान् ॥ (२०।२)

tasya kālo 'pavargasya yathā vā manyate bhavān ||

21.1२१.१

प्रतीक्षिष्याम्यहं कालम् एतावन्तं तथा परम् । (२१।१)

pratīkṣiṣyāmyahaṃ kālam etāvantaṃ tathā param |

21.2२१.२

यथा संसिध्यते विप्र स मार्गस्तु निशम्यताम् ॥ (२१।२)

yathā saṃsidhyate vipra sa mārgastu niśamyatām ||

22.1२२.१

सुपर्णो ऽथाब्रवीद् दीनं गालवं भृशदुःखितम् । (२२।१)

suparṇo 'thābravīd dīnaṃ gālavaṃ bhṛśaduḥkhitam |

22.2२२.२

प्रत्यक्षं खल्विदानीं मे विश्वामित्रो यद् उक्तवान् ॥ (२२।२)

pratyakṣaṃ khalvidānīṃ me viśvāmitro yad uktavān ||

23.1२३.१

तद् आगच्छ द्विजश्रेष्ठ मन्त्रयिष्याव गालव । (२३।१)

tad āgaccha dvijaśreṣṭha mantrayiṣyāva gālava |

23.2२३.२

नादत्त्वा गुरवे शक्यं कृत्स्नम् अर्थं त्वयासितुम् ॥ (२३।२)

nādattvā gurave śakyaṃ kṛtsnam arthaṃ tvayāsitum ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 5, 111

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit