MBh, 5, 111
Select a line for its word-by-word analysis.
शाण्डिलीं ब्राह्मणीं तत्र ददृशाते तपोऽन्विताम् ॥ (१।३)
śāṇḍilīṃ brāhmaṇīṃ tatra dadṛśāte tapo'nvitām ||
सिद्धम् अन्नं तया क्षिप्रं बलिमन्त्रोपबृंहितम् । (३।१)
siddham annaṃ tayā kṣipraṃ balimantropabṛṃhitam |
भुक्त्वा तृप्तावुभौ भूमौ सुप्तौ तावन्नमोहितौ ॥ (३।२)
bhuktvā tṛptāvubhau bhūmau suptau tāvannamohitau ||
मुहूर्तात् प्रतिबुद्धस्तु सुपर्णो गमनेप्सया । (४।१)
muhūrtāt pratibuddhastu suparṇo gamanepsayā |
मांसपिण्डोपमो ऽभूत् स मुखपादान्वितः खगः । (५।१)
māṃsapiṇḍopamo 'bhūt sa mukhapādānvitaḥ khagaḥ |
गालवस्तं तथा दृष्ट्वा विषण्णः पर्यपृच्छत ॥ (५।२)
gālavastaṃ tathā dṛṣṭvā viṣaṇṇaḥ paryapṛcchata ||
वासो ऽयम् इह कालं तु कियन्तं नौ भविष्यति ॥ (६।२)
vāso 'yam iha kālaṃ tu kiyantaṃ nau bhaviṣyati ||
किं नु ते मनसा ध्यातम् अशुभं धर्मदूषणम् । (७।१)
kiṃ nu te manasā dhyātam aśubhaṃ dharmadūṣaṇam |
न ह्ययं भवतः स्वल्पो व्यभिचारो भविष्यति ॥ (७।२)
na hyayaṃ bhavataḥ svalpo vyabhicāro bhaviṣyati ||
सुपर्णो ऽथाब्रवीद् विप्रं प्रध्यातं वै मया द्विज । (८।१)
suparṇo 'thābravīd vipraṃ pradhyātaṃ vai mayā dvija |
इमां सिद्धाम् इतो नेतुं तत्र यत्र प्रजापतिः ॥ (८।२)
imāṃ siddhām ito netuṃ tatra yatra prajāpatiḥ ||
यत्र धर्मश्च यज्ञश्च तत्रेयं निवसेद् इति ॥ (९।२)
yatra dharmaśca yajñaśca tatreyaṃ nivased iti ||
सो ऽहं भगवतीं याचे प्रणतः प्रियकाम्यया । (१०।१)
so 'haṃ bhagavatīṃ yāce praṇataḥ priyakāmyayā |
तद् एवं बहुमानात् ते मयेहानीप्सितं कृतम् । (११।१)
tad evaṃ bahumānāt te mayehānīpsitaṃ kṛtam |
सुकृतं दुष्कृतं वा त्वं माहात्म्यात् क्षन्तुम् अर्हसि ॥ (११।२)
sukṛtaṃ duṣkṛtaṃ vā tvaṃ māhātmyāt kṣantum arhasi ||
सा तौ तदाब्रवीत् तुष्टा पतगेन्द्रद्विजर्षभौ । (१२।१)
sā tau tadābravīt tuṣṭā patagendradvijarṣabhau |
न भेतव्यं सुपर्णो ऽसि सुपर्ण त्यज संभ्रमम् ॥ (१२।२)
na bhetavyaṃ suparṇo 'si suparṇa tyaja saṃbhramam ||
निन्दितास्मि त्वया वत्स न च निन्दां क्षमाम्यहम् । (१३।१)
ninditāsmi tvayā vatsa na ca nindāṃ kṣamāmyaham |
लोकेभ्यः स परिभ्रश्येद् यो मां निन्देत पापकृत् ॥ (१३।२)
lokebhyaḥ sa paribhraśyed yo māṃ nindeta pāpakṛt ||
आचारं प्रतिगृह्णन्त्या सिद्धिः प्राप्तेयम् उत्तमा ॥ (१४।२)
ācāraṃ pratigṛhṇantyā siddhiḥ prāpteyam uttamā ||
आचाराल् लभते धर्मम् आचाराल् लभते धनम् । (१५।१)
ācārāl labhate dharmam ācārāl labhate dhanam |
आचाराच्छ्रियम् आप्नोति आचारो हन्त्यलक्षणम् ॥ (१५।२)
ācārācchriyam āpnoti ācāro hantyalakṣaṇam ||
तदायुष्मन् खगपते यथेष्टं गम्यताम् इतः । (१६।१)
tadāyuṣman khagapate yatheṣṭaṃ gamyatām itaḥ |
न च ते गर्हणीयापि गर्हितव्याः स्त्रियः क्वचित् ॥ (१६।२)
na ca te garhaṇīyāpi garhitavyāḥ striyaḥ kvacit ||
विश्वामित्रो ऽथ तं दृष्ट्वा गालवं चाध्वनि स्थितम् । (१९।१)
viśvāmitro 'tha taṃ dṛṣṭvā gālavaṃ cādhvani sthitam |
उवाच वदतां श्रेष्ठो वैनतेयस्य संनिधौ ॥ (१९।२)
uvāca vadatāṃ śreṣṭho vainateyasya saṃnidhau ||
यस्त्वया स्वयम् एवार्थः प्रतिज्ञातो मम द्विज । (२०।१)
yastvayā svayam evārthaḥ pratijñāto mama dvija |
तस्य कालो ऽपवर्गस्य यथा वा मन्यते भवान् ॥ (२०।२)
tasya kālo 'pavargasya yathā vā manyate bhavān ||
प्रतीक्षिष्याम्यहं कालम् एतावन्तं तथा परम् । (२१।१)
pratīkṣiṣyāmyahaṃ kālam etāvantaṃ tathā param |
यथा संसिध्यते विप्र स मार्गस्तु निशम्यताम् ॥ (२१।२)
yathā saṃsidhyate vipra sa mārgastu niśamyatām ||
सुपर्णो ऽथाब्रवीद् दीनं गालवं भृशदुःखितम् । (२२।१)
suparṇo 'thābravīd dīnaṃ gālavaṃ bhṛśaduḥkhitam |
प्रत्यक्षं खल्विदानीं मे विश्वामित्रो यद् उक्तवान् ॥ (२२।२)
pratyakṣaṃ khalvidānīṃ me viśvāmitro yad uktavān ||
तद् आगच्छ द्विजश्रेष्ठ मन्त्रयिष्याव गालव । (२३।१)
tad āgaccha dvijaśreṣṭha mantrayiṣyāva gālava |
नादत्त्वा गुरवे शक्यं कृत्स्नम् अर्थं त्वयासितुम् ॥ (२३।२)
nādattvā gurave śakyaṃ kṛtsnam arthaṃ tvayāsitum ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.