संजय उवाच । (१।१)

कुन्तीपुत्रस्तु तं मन्त्रं स्मरन्न् एव धनंजयः । (१।२)

प्रतिज्ञाम् आत्मनो रक्षन्मुमोहाचिन्त्यविक्रमः ॥ (१।३)

तं तु शोकेन संतप्तं स्वप्ने कपिवरध्वजम् । (२।१)

आससाद महातेजा ध्यायन्तं गरुडध्वजः ॥ (२।२)

प्रत्युत्थानं तु कृष्णस्य सर्वावस्थं धनंजयः । (३।१)

नालोपयत धर्मात्मा भक्त्या प्रेम्णा च सर्वदा ॥ (३।२)

प्रत्युत्थाय च गोविन्दं स तस्मायासनं ददौ । (४।१)

न चासने स्वयं बुद्धिं बीभत्सुर् व्यदधात् तदा ॥ (४।२)

ततः कृष्णो महातेजा जानन् पार्थस्य निश्चयम् । (५।१)

कुन्तीपुत्रम् इदं वाक्यम् आसीनः स्थितम् अब्रवीत् ॥ (५।२)

मा विषादे मनः पार्थ कृथाः कालो हि दुर्जयः । (६।१)

कालः सर्वाणि भूतानि नियच्छति परे विधौ ॥ (६।२)

किमर्थं च विषादस्ते तद् ब्रूहि वदतां वर । (७।१)

न शोचितव्यं विदुषा शोकः कार्यविनाशनः ॥ (७।२)

शोचन्नन्दयते शत्रून् कर्शयत्यपि बान्धवान् । (८।१)

क्षीयते च नरस्तस्मान्न त्वं शोचितुम् अर्हसि ॥ (८।२)

इत्युक्तो वासुदेवेन बीभत्सुर् अपराजितः । (९।१)

आबभाषे तदा विद्वान् इदं वचनम् अर्थवत् ॥ (९।२)

मया प्रतिज्ञा महती जयद्रथवधे कृता । (१०।१)

श्वो ऽस्मि हन्ता दुरात्मानं पुत्रघ्नम् इति केशव ॥ (१०।२)

मत्प्रतिज्ञाविघातार्थं धार्तराष्ट्रैः किलाच्युत । (११।१)

पृष्ठतः सैन्धवः कार्यः सर्वैर् गुप्तो महारथैः ॥ (११।२)

दश चैका च ताः कृष्ण अक्षौहिण्यः सुदुर्जयाः । (१२।१)

प्रतिज्ञायां च हीनायां कथं जीवेत मद्विधः ॥ (१२।२)

दुःखोपायस्य मे वीर विकाङ्क्षा परिवर्तते । (१३।१)

द्रुतं च याति सविता तत एतद् ब्रवीम्यहम् ॥ (१३।२)

शोकस्थानं तु तच्छ्रुत्वा पार्थस्य द्विजकेतनः । (१४।१)

संस्पृश्याम्भस्ततः कृष्णः प्राङ्मुखः समवस्थितः ॥ (१४।२)

इदं वाक्यं महातेजा बभाषे पुष्करेक्षणः । (१५।१)

हितार्थं पाण्डुपुत्रस्य सैन्धवस्य वधे वृतः ॥ (१५।२)

पार्थ पाशुपतं नाम परमास्त्रं सनातनम् । (१६।१)

येन सर्वान्मृधे दैत्याञ् जघ्ने देवो महेश्वरः ॥ (१६।२)

यदि तद् विदितं ते ऽद्य श्वो हन्तासि जयद्रथम् । (१७।१)

अथ ज्ञातुं प्रपद्यस्व मनसा वृषभध्वजम् ॥ (१७।२)

तं देवं मनसा ध्यायञ् जोषम् आस्स्व धनंजय । (१८।१)

ततस्तस्य प्रसादात् त्वं भक्तः प्राप्स्यसि तन्महत् ॥ (१८।२)

ततः कृष्णवचः श्रुत्वा संस्पृश्याम्भो धनंजयः । (१९।१)

भूमावासीन एकाग्रो जगाम मनसा भवम् ॥ (१९।२)

ततः प्रणिहिते ब्राह्मे मुहूर्ते शुभलक्षणे । (२०।१)

आत्मानम् अर्जुनो ऽपश्यद् गगने सहकेशवम् ॥ (२०।२)

ज्योतिर्भिश्च समाकीर्णं सिद्धचारणसेवितम् । (२१।१)

वायुवेगगतिः पार्थः खं भेजे सहकेशवः ॥ (२१।२)

केशवेन गृहीतः स दक्षिणे विभुना भुजे । (२२।१)

प्रेक्षमाणो बहून् भावाञ् जगामाद्भुतदर्शनान् ॥ (२२।२)

उदीच्यां दिशि धर्मात्मा सो ऽपश्यच्छ्वेतपर्वतम् । (२३।१)

कुबेरस्य विहारे च नलिनीं पद्मभूषिताम् ॥ (२३।२)

सरिच्छ्रेष्ठां च तां गङ्गां वीक्षमाणो बहूदकाम् । (२४।१)

सदापुष्पफलैर् वृक्षैर् उपेतां स्फटिकोपलाम् ॥ (२४।२)

सिंहव्याघ्रसमाकीर्णां नानामृगगणाकुलाम् । (२५।१)

पुण्याश्रमवतीं रम्यां मनोज्ञाण्डजसेविताम् ॥ (२५।२)

मन्दरस्य प्रदेशांश्च किंनरोद्गीतनादितान् । (२६।१)

हेमरूप्यमयैः शृङ्गैर् नानौषधिविदीपितान् । (२६।२)

तथा मन्दारवृक्षैश्च पुष्पितैर् उपशोभितान् ॥ (२६।३)

स्निग्धाञ्जनचयाकारं सम्प्राप्तः कालपर्वतम् । (२७।१)

पुण्यं हिमवतः पादं मणिमन्तं च पर्वतम् । (२७।२)

ब्रह्मतुङ्गं नदीश्चान्यास्तथा जनपदान् अपि ॥ (२७।३)

सुशृङ्गं शतशृङ्गं च शर्यातिवनम् एव च । (२८।१)

पुण्यम् अश्वशिरःस्थानं स्थानम् आथर्वणस्य च ॥ (२८।२)

वृषदंशं च शैलेन्द्रं महामन्दरम् एव च । (२९।१)

अप्सरोभिः समाकीर्णं किंनरैश्चोपशोभितम् ॥ (२९।२)

तांश्च शैलान् व्रजन् पार्थः प्रेक्षते सहकेशवः । (३०।१)

शुभैः प्रस्रवणैर् जुष्टान् हेमधातुविभूषितान् ॥ (३०।२)

चन्द्ररश्मिप्रकाशाङ्गीं पृथिवीं पुरमालिनीम् । (३१।१)

समुद्रांश्चाद्भुताकारान् अपश्यद् बहुलाकरान् ॥ (३१।२)

वियद् द्यां पृथिवीं चैव पश्यन् विष्णुपदे व्रजन् । (३२।१)

विस्मितः सह कृष्णेन क्षिप्तो बाण इवात्यगात् ॥ (३२।२)

ग्रहनक्षत्रसोमानां सूर्याग्न्योश्च समत्विषम् । (३३।१)

अपश्यत तदा पार्थो ज्वलन्तम् इव पर्वतम् ॥ (३३।२)

समासाद्य तु तं शैलं शैलाग्रे समवस्थितम् । (३४।१)

तपोनित्यं महात्मानम् अपश्यद् वृषभध्वजम् ॥ (३४।२)

सहस्रम् इव सूर्याणां दीप्यमानं स्वतेजसा । (३५।१)

शूलिनं जटिलं गौरं वल्कलाजिनवाससम् ॥ (३५।२)

नयनानां सहस्रैश्च विचित्राङ्गं महौजसम् । (३६।१)

पार्वत्या सहितं देवं भूतसंघैश्च भास्वरैः ॥ (३६।२)

गीतवादित्रसंह्रादैस्ताललास्यसमन्वितम् । (३७।१)

वल्गितास्फोटितोत्क्रुष्टैः पुण्यगन्धैश्च सेवितम् ॥ (३७।२)

स्तूयमानं स्तवैर् दिव्यैर् मुनिभिर् ब्रह्मवादिभिः । (३८।१)

गोप्तारं सर्वभूतानाम् इष्वासधरम् अच्युतम् ॥ (३८।२)

वासुदेवस्तु तं दृष्ट्वा जगाम शिरसा क्षितिम् । (३९।१)

पार्थेन सह धर्मात्मा गृणन् ब्रह्म सनातनम् ॥ (३९।२)

लोकादिं विश्वकर्माणम् अजम् ईशानम् अव्ययम् । (४०।१)

मनसः परमां योनिं खं वायुं ज्योतिषां निधिम् ॥ (४०।२)

स्रष्टारं वारिधाराणां भुवश्च प्रकृतिं पराम् । (४१।१)

देवदानवयक्षाणां मानवानां च साधनम् ॥ (४१।२)

योगिनां परमं ब्रह्म व्यक्तं ब्रह्मविदां निधिम् । (४२।१)

चराचरस्य स्रष्टारं प्रतिहर्तारम् एव च ॥ (४२।२)

कालकोपं महात्मानं शक्रसूर्यगुणोदयम् । (४३।१)

अवन्दत तदा कृष्णो वाङ्मनोबुद्धिकर्मभिः ॥ (४३।२)

यं प्रपश्यन्ति विद्वांसः सूक्ष्माध्यात्मपदैषिणः । (४४।१)

तम् अजं कारणात्मानं जग्मतुः शरणं भवम् ॥ (४४।२)

अर्जुनश्चापि तं देवं भूयो भूयो ऽभ्यवन्दत । (४५।१)

ज्ञात्वैकं भूतभव्यादिं सर्वभूतभवोद्भवम् ॥ (४५।२)

ततस्तावागतौ शर्वः प्रोवाच प्रहसन्न् इव । (४६।१)

स्वागतं वां नरश्रेष्ठावुत्तिष्ठेतां गतक्लमौ । (४६।२)

किं च वाम् ईप्सितं वीरौ मनसः क्षिप्रम् उच्यताम् ॥ (४६।३)

येन कार्येण सम्प्राप्तौ युवां तत् साधयामि वाम् । (४७।१)

व्रियताम् आत्मनः श्रेयस्तत् सर्वं प्रददानि वाम् ॥ (४७।२)

ततस्तद् वचनं श्रुत्वा प्रत्युत्थाय कृताञ्जली । (४८।१)

वासुदेवार्जुनौ शर्वं तुष्टुवाते महामती ॥ (४८।२)

नमो भवाय शर्वाय रुद्राय वरदाय च । (४९।१)

पशूनां पतये नित्यम् उग्राय च कपर्दिने ॥ (४९।२)

महादेवाय भीमाय त्र्यम्बकाय च शम्भवे । (५०।१)

ईशानाय भगघ्नाय नमो ऽस्त्वन्धकघातिने ॥ (५०।२)

कुमारगुरवे नित्यं नीलग्रीवाय वेधसे । (५१।१)

विलोहिताय धूम्राय व्याधायानपराजिते ॥ (५१।२)

नित्यं नीलशिखण्डाय शूलिने दिव्यचक्षुषे । (५२।१)

हन्त्रे गोप्त्रे त्रिनेत्राय व्याधाय वसुरेतसे ॥ (५२।२)

अचिन्त्यायाम्बिकाभर्त्रे सर्वदेवस्तुताय च । (५३।१)

वृषध्वजाय पिङ्गाय जटिने ब्रह्मचारिणे ॥ (५३।२)

तप्यमानाय सलिले ब्रह्मण्यायाजिताय च । (५४।१)

विश्वात्मने विश्वसृजे विश्वम् आवृत्य तिष्ठते ॥ (५४।२)

नमो नमस्ते सेव्याय भूतानां प्रभवे सदा । (५५।१)

ब्रह्मवक्त्राय शर्वाय शंकराय शिवाय च ॥ (५५।२)

नमो ऽस्तु वाचस्पतये प्रजानां पतये नमः । (५६।१)

नमो विश्वस्य पतये महतां पतये नमः ॥ (५६।२)

नमः सहस्रशिरसे सहस्रभुजमन्यवे । (५७।१)

सहस्रनेत्रपादाय नमो ऽसंख्येयकर्मणे ॥ (५७।२)

नमो हिरण्यवर्णाय हिरण्यकवचाय च । (५८।१)

भक्तानुकम्पिने नित्यं सिध्यतां नौ वरः प्रभो ॥ (५८।२)

एवं स्तुत्वा महादेवं वासुदेवः सहार्जुनः । (५९।१)

प्रसादयामास भवं तदा ह्यस्त्रोपलब्धये ॥ (५९।२)

ततो ऽर्जुनः प्रीतमना ववन्दे वृषभध्वजम् । (६०।१)

ददर्शोत्फुल्लनयनः समस्तं तेजसां निधिम् ॥ (६०।२)

तं चोपहारं स्वकृतं नैशं नैत्यकम् आत्मनः । (६१।१)

ददर्श त्र्यम्बकाभ्याशे वासुदेवनिवेदितम् ॥ (६१।२)

ततो ऽभिपूज्य मनसा शर्वं कृष्णं च पाण्डवः । (६२।१)

इच्छाम्यहं दिव्यम् अस्त्रम् इत्यभाषत शंकरम् ॥ (६२।२)

ततः पार्थस्य विज्ञाय वरार्थे वचनं प्रभुः । (६३।१)

वासुदेवार्जुनौ देवः स्मयमानो ऽभ्यभाषत ॥ (६३।२)

सरो ऽमृतमयं दिव्यम् अभ्याशे शत्रुसूदनौ । (६४।१)

तत्र मे तद् धनुर् दिव्यं शरश्च निहितः पुरा ॥ (६४।२)

येन देवारयः सर्वे मया युधि निपातिताः । (६५।१)

तत आनीयतां कृष्णौ सशरं धनुर् उत्तमम् ॥ (६५।२)

तथेत्युक्त्वा तु तौ वीरौ तं शर्वं पार्षदैः सह । (६६।१)

प्रस्थितौ तत् सरो दिव्यं दिव्याश्चर्यशतैर् वृतम् ॥ (६६।२)

निर्दिष्टं यद् वृषाङ्केन पुण्यं सर्वार्थसाधकम् । (६७।१)

तज्जग्मतुर् असंभ्रान्तौ नरनारायणाव् ऋषी ॥ (६७।२)

ततस्तु तत् सरो गत्वा सूर्यमण्डलसंनिभम् । (६८।१)

नागम् अन्तर्जले घोरं ददृशाते ऽर्जुनाच्युतौ ॥ (६८।२)

द्वितीयं चापरं नागं सहस्रशिरसं वरम् । (६९।१)

वमन्तं विपुलां ज्वालां ददृशाते ऽग्निवर्चसम् ॥ (६९।२)

ततः कृष्णश्च पार्थश्च संस्पृश्यापः कृताञ्जली । (७०।१)

तौ नागाव् उपतस्थाते नमस्यन्तौ वृषध्वजम् ॥ (७०।२)

गृणन्तौ वेदविदुषौ तद् ब्रह्म शतरुद्रियम् । (७१।१)

अप्रमेयं प्रणमन्तौ गत्वा सर्वात्मना भवम् ॥ (७१।२)

ततस्तौ रुद्रमाहात्म्याद्धित्वा रूपं महोरगौ । (७२।१)

धनुर् बाणश्च शत्रुघ्नं तद् द्वंद्वं समपद्यत ॥ (७२।२)

ततो जगृहतुः प्रीतौ धनुर् बाणं च सुप्रभम् । (७३।१)

आजह्रतुर् महात्मानौ ददतुश्च महात्मने ॥ (७३।२)

ततः पार्श्वाद् वृषाङ्कस्य ब्रह्मचारी न्यवर्तत । (७४।१)

पिङ्गाक्षस्तपसः क्षेत्रं बलवान्नीललोहितः ॥ (७४।२)

स तद् गृह्य धनुःश्रेष्ठं तस्थौ स्थानं समाहितः । (७५।१)

व्यकर्षच्चापि विधिवत् सशरं धनुर् उत्तमम् ॥ (७५।२)

तस्य मौर्वीं च मुष्टिं च स्थानं चालक्ष्य पाण्डवः । (७६।१)

श्रुत्वा मन्त्रं भवप्रोक्तं जग्राहाचिन्त्यविक्रमः ॥ (७६।२)

सरस्येव च तं बाणं मुमोचातिबलः प्रभुः । (७७।१)

चकार च पुनर् वीरस्तस्मिन् सरसि तद् धनुः ॥ (७७।२)

ततः प्रीतं भवं ज्ञात्वा स्मृतिमान् अर्जुनस्तदा । (७८।१)

वरम् आरण्यकं दत्तं दर्शनं शंकरस्य च । (७८।२)

मनसा चिन्तयामास तन्मे संपद्यताम् इति ॥ (७८।३)

तस्य तन्मतम् आज्ञाय प्रीतः प्रादाद् वरं भवः । (७९।१)

तच्च पाशुपतं घोरं प्रतिज्ञायाश्च पारणम् ॥ (७९।२)

संहृष्टरोमा दुर्धर्षः कृतं कार्यम् अमन्यत । (८०।१)

ववन्दतुश्च संहृष्टौ शिरोभ्यां तौ महेश्वरम् ॥ (८०।२)

अनुज्ञातौ क्षणे तस्मिन् भवेनार्जुनकेशवौ । (८१।१)

प्राप्तौ स्वशिबिरं वीरौ मुदा परमया युतौ । (८१।२)

इन्द्राविष्णू यथा प्रीतौ जम्भस्य वधकाङ्क्षिणौ ॥ (८१।३)