धृतराष्ट्र उवाच । (१।१)

ब्रूहि भूयो महाबुद्धे धर्मार्थसहितं वचः । (१।२)

शृण्वतो नास्ति मे तृप्तिर् विचित्राणीह भाषसे ॥ (१।३)

विदुर उवाच । (२।१)

सर्वतीर्थेषु वा स्नानं सर्वभूतेषु चार्जवम् । (२।२)

उभे एते समे स्याताम् आर्जवं वा विशिष्यते ॥ (२।३)

आर्जवं प्रतिपद्यस्व पुत्रेषु सततं विभो । (३।१)

इह कीर्तिं परां प्राप्य प्रेत्य स्वर्गम् अवाप्स्यसि ॥ (३।२)

यावत् कीर्तिर् मनुष्यस्य पुण्या लोकेषु गीयते । (४।१)

तावत् स पुरुषव्याघ्र स्वर्गलोके महीयते ॥ (४।२)

अत्राप्युदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् । (५।१)

विरोचनस्य संवादं केशिन्यर्थे सुधन्वना ॥ (५।२)

स्तोर्य् ओड़् विरोचन अन्द् सुधन्वन्केशिन्युवाच । (६।१)

किं ब्राह्मणाः स्विच्छ्रेयांसो दितिजाः स्विद् विरोचन । (६।२)

अथ केन स्म पर्यङ्कं सुधन्वा नाधिरोहति ॥ (६।३)

विरोचन उवाच । (७।१)

प्राजापत्या हि वै श्रेष्ठा वयं केशिनि सत्तमाः । (७।२)

अस्माकं खल्विमे लोकाः के देवाः के द्विजातयः ॥ (७।३)

केशिन्युवाच । (८।१)

इहैवास्स्व प्रतीक्षाव उपस्थाने विरोचन । (८।२)

सुधन्वा प्रातर् आगन्ता पश्येयं वां समागतौ ॥ (८।३)

विरोचन उवाच । (९।१)

तथा भद्रे करिष्यामि यथा त्वं भीरु भाषसे । (९।२)

सुधन्वानं च मां चैव प्रातर् द्रष्टासि संगतौ ॥ (९।३)

सुधन्वोवाच । (१०।१)

अन्वालभे हिरण्मयं प्राह्रादे ऽहं तवासनम् । (१०।२)

एकत्वम् उपसंपन्नो न त्वासेयं त्वया सह ॥ (१०।३)

विरोचन उवाच । (११।१)

अन्वाहरन्तु फलकं कूर्चं वाप्यथ वा बृसीम् । (११।२)

सुधन्वन्न त्वम् अर्हो ऽसि मया सह समासनम् ॥ (११।३)

सुधन्वोवाच । (१२।१)

पितापि ते समासीनम् उपासीतैव माम् अधः । (१२।२)

बालः सुखैधितो गेहे न त्वं किंचन बुध्यसे ॥ (१२।३)

विरोचन उवाच । (१३।१)

हिरण्यं च गवाश्वं च यद् वित्तम् असुरेषु नः । (१३।२)

सुधन्वन् विपणे तेन प्रश्नं पृच्छाव ये विदुः ॥ (१३।३)

सुधन्वोवाच । (१४।१)

हिरण्यं च गवाश्वं च तवैवास्तु विरोचन । (१४।२)

प्राणयोस्तु पणं कृत्वा प्रश्नं पृच्छाव ये विदुः ॥ (१४।३)

विरोचन उवाच । (१५।१)

आवां कुत्र गमिष्यावः प्राणयोर् विपणे कृते । (१५।२)

न हि देवेष्वहं स्थाता न मनुष्येषु कर्हिचित् ॥ (१५।३)

सुधन्वोवाच । (१६।१)

पितरं ते गमिष्यावः प्राणयोर् विपणे कृते । (१६।२)

पुत्रस्यापि स हेतोर् हि प्रह्रादो नानृतं वदेत् । (१६।३)

प्रह्राद उवाच । (१६।४)

इमौ तौ सम्प्रदृश्येते याभ्यां न चरितं सह । (१६।५)

आशीविषाविव क्रुद्धावेकमार्गम् इहागतौ ॥ (१६।६)

किं वै सहैव चरतो न पुरा चरतः सह । (१७।१)

विरोचनैतत् पृच्छामि किं ते सख्यं सुधन्वना ॥ (१७।२)

विरोचन उवाच । (१८।१)

न मे सुधन्वना सख्यं प्राणयोर् विपणावहे । (१८।२)

प्रह्राद तत् त्वां पृच्छामि मा प्रश्नम् अनृतं वदीः ॥ (१८।३)

प्रह्राद उवाच । (१९।१)

उदकं मधुपर्कं चाप्यानयन्तु सुधन्वने । (१९।२)

ब्रह्मन्न् अभ्यर्चनीयो ऽसि श्वेता गौः पीवरीकृता ॥ (१९।३)

सुधन्वोवाच । (२०।१)

उदकं मधुपर्कं च पथ एवार्पितं मम । (२०।२)

प्रह्राद त्वं तु नौ प्रश्नं तथ्यं प्रब्रूहि पृच्छतोः ॥ (२०।३)

प्रह्राद उवाच । (२१।१)

पुत्रो वान्यो भवान् ब्रह्मन् साक्ष्ये चैव भवेत् स्थितः । (२१।२)

तयोर् विवदतोः प्रश्नं कथम् अस्मद्विधो वदेत् ॥ (२१।३)

अथ यो नैव प्रब्रूयात् सत्यं वा यदि वानृतम् । (२२।१)

एतत् सुधन्वन् पृच्छामि दुर्विवक्ता स्म किं वसेत् ॥ (२२।२)

सुधन्वोवाच । (२३।१)

यां रात्रिम् अधिविन्ना स्त्री यां चैवाक्षपराजितः । (२३।२)

यां च भाराभितप्ताङ्गो दुर्विवक्ता स्म तां वसेत् ॥ (२३।३)

नगरे प्रतिरुद्धः सन् बहिर्द्वारे बुभुक्षितः । (२४।१)

अमित्रान् भूयसः पश्यन् दुर्विवक्ता स्म तां वसेत् ॥ (२४।२)

पञ्च पश्वनृते हन्ति दश हन्ति गवानृते । (२५।१)

शतम् अश्वानृते हन्ति सहस्रं पुरुषानृते ॥ (२५।२)

हन्ति जातान् अजातांश्च हिरण्यार्थे ऽनृतं वदन् । (२६।१)

सर्वं भूम्यनृते हन्ति मा स्म भूम्यनृतं वदीः ॥ (२६।२)

प्रह्राद उवाच । (२७।१)

मत्तः श्रेयान् अङ्गिरा वै सुधन्वा त्वद् विरोचन । (२७।२)

मातास्य श्रेयसी मातुस्तस्मात् त्वं तेन वै जितः ॥ (२७।३)

विरोचन सुधन्वायं प्राणानाम् ईश्वरस्तव । (२८।१)

सुधन्वन् पुनर् इच्छामि त्वया दत्तं विरोचनम् ॥ (२८।२)

सुधन्वोवाच । (२९।१)

यद् धर्मम् अवृणीथास्त्वं न कामाद् अनृतं वदीः । (२९।२)

पुनर् ददामि ते तस्मात् पुत्रं प्रह्राद दुर्लभम् ॥ (२९।३)

एष प्रह्राद पुत्रस्ते मया दत्तो विरोचनः । (३०।१)

पादप्रक्षालनं कुर्यात् कुमार्याः संनिधौ मम ॥ (३०।२)

विदुर उवाच । (३१।१)

तस्माद् राजेन्द्र भूम्यर्थे नानृतं वक्तुम् अर्हसि । (३१।२)

मा गमः ससुतामात्यो ऽत्ययं पुत्रान् अनुभ्रमन् ॥ (३१।३)

न देवा यष्टिम् आदाय रक्षन्ति पशुपालवत् । (३२।१)

यं तु रक्षितुम् इच्छन्ति बुद्ध्या संविभजन्ति तम् ॥ (३२।२)

यथा यथा हि पुरुषः कल्याणे कुरुते मनः । (३३।१)

तथा तथास्य सर्वार्थाः सिध्यन्ते नात्र संशयः ॥ (३३।२)

न छन्दांसि वृजिनात् तारयन्ति मायाविनं मायया वर्तमानम् । (३४।१)

नीडं शकुन्ता इव जातपक्षाश् छन्दांस्येनं प्रजहत्यन्तकाले ॥ (३४।२)

मत्तापानं कलहं पूगवैरं भार्यापत्योर् अन्तरं ज्ञातिभेदम् । (३५।१)

राजद्विष्टं स्त्रीपुमांसोर् विवादं वर्ज्यान्याहुर् यश्च पन्थाः प्रदुष्टः ॥ (३५।२)

सामुद्रिकं वणिजं चोरपूर्वं शलाकधूर्तं च चिकित्सकं च । (३६।१)

अरिं च मित्रं च कुशीलवं च नैतान् साक्ष्येष्वधिकुर्वीत सप्त ॥ (३६।२)

मानाग्निहोत्रम् उत मानमौनं मानेनाधीतम् उत मानयज्ञः । (३७।१)

एतानि चत्वार्यभयंकराणि भयं प्रयच्छन्त्ययथाकृतानि ॥ (३७।२)

अगारदाही गरदः कुण्डाशी सोमविक्रयी । (३८।१)

पर्वकारश्च सूची च मित्रध्रुक् पारदारिकः ॥ (३८।२)

भ्रूणहा गुरुतल्पी च यश्च स्यात् पानपो द्विजः । (३९।१)

अतितीक्ष्णश्च काकश्च नास्तिको वेदनिन्दकः ॥ (३९।२)

स्रुवप्रग्रहणो व्रात्यः कीनाशश्चार्थवान् अपि । (४०।१)

रक्षेत्युक्तश्च यो हिंस्यात् सर्वे ब्रह्महणैः समाः ॥ (४०।२)

तृणोल्कया ज्ञायते जातरूपं युगे भद्रो व्यवहारेण साधुः । (४१।१)

शूरो भयेष्वर्थकृच्छ्रेषु धीरः कृच्छ्रास्वापत्सु सुहृदश्चारयश्च ॥ (४१।२)

जरा रूपं हरति हि धैर्यम् आशा मृत्युः प्राणान् धर्मचर्याम् असूया । (४२।१)

क्रोधः श्रियं शीलम् अनार्यसेवा ह्रियं कामः सर्वम् एवाभिमानः ॥ (४२।२)

श्रीर् मङ्गलात् प्रभवति प्रागल्भ्यात् सम्प्रवर्धते । (४३।१)

दाक्ष्यात् तु कुरुते मूलं संयमात् प्रतितिष्ठति ॥ (४३।२)

अष्टौ गुणाः पुरुषं दीपयन्ति प्रज्ञा च कौल्यं च दमः श्रुतं च । (४४।१)

पराक्रमश्चाबहुभाषिता च दानं यथाशक्ति कृतज्ञता च ॥ (४४।२)

एतान् गुणांस्तात महानुभावान् एको गुणः संश्रयते प्रसह्य । (४५।१)

राजा यदा सत्कुरुते मनुष्यं सर्वान् गुणान् एष गुणो ऽतिभाति ॥ (४५।२)

अष्टौ नृपेमानि मनुष्यलोके स्वर्गस्य लोकस्य निदर्शनानि । (४६।१)

चत्वार्येषाम् अन्ववेतानि सद्भिश् चत्वार्येषाम् अन्ववयन्ति सन्तः ॥ (४६।२)

यज्ञो दानम् अध्ययनं तपश्च चत्वार्येतान्यन्ववेतानि सद्भिः । (४७।१)

दमः सत्यम् आर्जवम् आनृशंस्यं चत्वार्येतान्यन्ववयन्ति सन्तः ॥ (४७।२)

न सा सभा यत्र न सन्ति वृद्धा न ते वृद्धा ये न वदन्ति धर्मम् । (४८।१)

नासौ धर्मो यत्र न सत्यम् अस्ति न तत् सत्यं यच्छलेनानुविद्धम् ॥ (४८।२)

सत्यं रूपं श्रुतं विद्या कौल्यं शीलं बलं धनम् । (४९।१)

शौर्यं च चित्रभाष्यं च दश संसर्गयोनयः ॥ (४९।२)

पापं कुर्वन् पापकीर्तिः पापम् एवाश्नुते फलम् । (५०।१)

पुण्यं कुर्वन् पुण्यकीर्तिः पुण्यम् एवाश्नुते फलम् ॥ (५०।२)

पापं प्रज्ञां नाशयति क्रियमाणं पुनः पुनः । (५१।१)

नष्टप्रज्ञः पापम् एव नित्यम् आरभते नरः ॥ (५१।२)

पुण्यं प्रज्ञां वर्धयति क्रियमाणं पुनः पुनः । (५२।१)

वृद्धप्रज्ञः पुण्यम् एव नित्यम् आरभते नरः ॥ (५२।२)

असूयको दन्दशूको निष्ठुरो वैरकृन्नरः । (५३।१)

स कृच्छ्रं महद् आप्नोति नचिरात् पापम् आचरन् ॥ (५३।२)

अनसूयः कृतप्रज्ञः शोभनान्याचरन् सदा । (५४।१)

अकृच्छ्रात् सुखम् आप्नोति सर्वत्र च विराजते ॥ (५४।२)

प्रज्ञाम् एवागमयति यः प्राज्ञेभ्यः स पण्डितः । (५५।१)

प्राज्ञो ह्यवाप्य धर्मार्थौ शक्नोति सुखम् एधितुम् ॥ (५५।२)

दिवसेनैव तत् कुर्याद् येन रात्रौ सुखं वसेत् । (५६।१)

अष्टमासेन तत् कुर्याद् येन वर्षाः सुखं वसेत् ॥ (५६।२)

पूर्वे वयसि तत् कुर्याद् येन वृद्धः सुखं वसेत् । (५७।१)

यावज्जीवेन तत् कुर्याद् येन प्रेत्य सुखं वसेत् ॥ (५७।२)

जीर्णम् अन्नं प्रशंसन्ति भार्यां च गतयौवनाम् । (५८।१)

शूरं विगतसंग्रामं गतपारं तपस्विनम् ॥ (५८।२)

धनेनाधर्मलब्धेन यच्छिद्रम् अपिधीयते । (५९।१)

असंवृतं तद् भवति ततो ऽन्यद् अवदीर्यते ॥ (५९।२)

गुरुर् आत्मवतां शास्ता शास्ता राजा दुरात्मनाम् । (६०।१)

अथ प्रच्छन्नपापानां शास्ता वैवस्वतो यमः ॥ (६०।२)

ऋषीणां च नदीनां च कुलानां च महात्मनाम् । (६१।१)

प्रभवो नाधिगन्तव्यः स्त्रीणां दुश्चरितस्य च ॥ (६१।२)

द्विजातिपूजाभिरतो दाता ज्ञातिषु चार्जवी । (६२।१)

क्षत्रियः स्वर्गभाग् राजंश्चिरं पालयते महीम् ॥ (६२।२)

सुवर्णपुष्पां पृथिवीं चिन्वन्ति पुरुषास्त्रयः । (६३।१)

शूरश्च कृतविद्यश्च यश्च जानाति सेवितुम् ॥ (६३।२)

बुद्धिश्रेष्ठानि कर्माणि बाहुमध्यानि भारत । (६४।१)

तानि जङ्घाजघन्यानि भारप्रत्यवराणि च ॥ (६४।२)

दुर्योधने च शकुनौ मूढे दुःशासने तथा । (६५।१)

कर्णे चैश्वर्यम् आधाय कथं त्वं भूतिम् इच्छसि ॥ (६५।२)

सर्वैर् गुणैर् उपेताश्च पाण्डवा भरतर्षभ । (६६।१)

पितृवत् त्वयि वर्तन्ते तेषु वर्तस्व पुत्रवत् ॥ (६६।२)