संजय उवाच । (१।१)

ततः स सात्यकिर् धीमान्महात्मा वृष्णिपुंगवः । (१।२)

सुदर्शनं निहत्याजौ यन्तारम् इदम् अब्रवीत् ॥ (१।३)

रथाश्वनागकलिलं शरशक्त्यूर्मिमालिनम् । (२।१)

खड्गमत्स्यं गदाग्राहं शूरायुधमहास्वनम् ॥ (२।२)

प्राणापहारिणं रौद्रं वादित्रोत्क्रुष्टनादितम् । (३।१)

योधानाम् असुखस्पर्शं दुर्धर्षम् अजयैषिणाम् ॥ (३।२)

तीर्णाः स्म दुस्तरं तात द्रोणानीकमहार्णवम् । (४।१)

जलसंधबलेनाजौ पुरुषादैर् इवावृतम् ॥ (४।२)

अतो ऽन्यं पृतनाशेषं मन्ये कुनदिकाम् इव । (५।१)

तर्तव्याम् अल्पसलिलां चोदयाश्वान् असंभ्रमम् ॥ (५।२)

हस्तप्राप्तम् अहं मन्ये सांप्रतं सव्यसाचिनम् । (६।१)

निर्जित्य दुर्धरं द्रोणं सपदानुगम् आहवे ॥ (६।२)

हार्दिक्यं योधवर्यं च प्राप्तं मन्ये धनंजयम् । (७।१)

न हि मे जायते त्रासो दृष्ट्वा सैन्यान्यनेकशः । (७।२)

वह्नेर् इव प्रदीप्तस्य ग्रीष्मे शुष्कं तृणोलपम् ॥ (७।३)

पश्य पाण्डवमुख्येन यातां भूमिं किरीटिना । (८।१)

पत्त्यश्वरथनागौघैः पतितैर् विषमीकृताम् ॥ (८।२)

अभ्याशस्थम् अहं मन्ये श्वेताश्वं कृष्णसारथिम् । (९।१)

स एष श्रूयते शब्दो गाण्डीवस्यामितौजसः ॥ (९।२)

यादृशानि निमित्तानि मम प्रादुर्भवन्ति वै । (१०।१)

अनस्तंगत आदित्ये हन्ता सैन्धवम् अर्जुनः ॥ (१०।२)

शनैर् विश्रम्भयन्न् अश्वान् याहि यत्तो ऽरिवाहिनीम् । (११।१)

यत्रैते सतनुत्राणाः सुयोधनपुरोगमाः ॥ (११।२)

दंशिताः क्रूरकर्माणः काम्बोजा युद्धदुर्मदाः । (१२।१)

शरबाणासनधरा यवनाश्च प्रहारिणः ॥ (१२।२)

शकाः किराता दरदा बर्बरास्ताम्रलिप्तकाः । (१३।१)

अन्ये च बहवो म्लेच्छा विविधायुधपाणयः । (१३।२)

माम् एवाभिमुखाः सर्वे तिष्ठन्ति समरार्थिनः ॥ (१३।३)

एतान् सरथनागाश्वान्निहत्याजौ सपत्तिनः । (१४।१)

इदं दुर्गं महाघोरं तीर्णम् एवोपधारय ॥ (१४।२)

सूत उवाच । (१५।१)

न संभ्रमो मे वार्ष्णेय विद्यते सत्यविक्रम । (१५।२)

यद्यपि स्यात् सुसंक्रुद्धो जामदग्न्यो ऽग्रतः स्थितः ॥ (१५।३)

द्रोणो वा रथिनां श्रेष्ठः कृपो मद्रेश्वरो ऽपि वा । (१६।१)

तथापि संभ्रमो न स्यात् त्वाम् आश्रित्य महाभुज ॥ (१६।२)

त्वया सुबहवो युद्धे निर्जिताः शत्रुसूदन । (१७।१)

न च मे संभ्रमः कश्चिद् भूतपूर्वः कदाचन । (१७।२)

किमु चैतत् समासाद्य वीर संयुगगोष्पदम् ॥ (१७।३)

आयुष्मन् कतरेण त्वा प्रापयामि धनंजयम् । (१८।१)

केषां क्रुद्धो ऽसि वार्ष्णेय केषां मृत्युर् उपस्थितः । (१८।२)

केषां संयमनीम् अद्य गन्तुम् उत्सहते मनः ॥ (१८।३)

के त्वां युधि पराक्रान्तं कालान्तकयमोपमम् । (१९।१)

दृष्ट्वा विक्रमसम्पन्नं विद्रविष्यन्ति संयुगे । (१९।२)

केषां वैवस्वतो राजा स्मरते ऽद्य महाभुज ॥ (१९।३)

सात्यकिर् उवाच । (२०।१)

मुण्डान् एतान् हनिष्यामि दानवान् इव वासवः । (२०।२)

प्रतिज्ञां पारयिष्यामि काम्बोजान् एव मा वह । (२०।३)

अद्यैषां कदनं कृत्वा क्षिप्रं यास्यामि पाण्डवम् ॥ (२०।४)

अद्य द्रक्ष्यन्ति मे वीर्यं कौरवाः ससुयोधनाः । (२१।१)

मुण्डानीके हते सूत सर्वसैन्येषु चासकृत् ॥ (२१।२)

अद्य कौरवसैन्यस्य दीर्यमाणस्य संयुगे । (२२।१)

श्रुत्वा विरावं बहुधा संतप्स्यति सुयोधनः ॥ (२२।२)

अद्य पाण्डवमुख्यस्य श्वेताश्वस्य महात्मनः । (२३।१)

आचार्यककृतं मार्गं दर्शयिष्यामि संयुगे ॥ (२३।२)

अद्य मद्बाणनिहतान् योधमुख्यान् सहस्रशः । (२४।१)

दृष्ट्वा दुर्योधनो राजा पश्चात्तापं गमिष्यति ॥ (२४।२)

अद्य मे क्षिप्रहस्तस्य क्षिपतः सायकोत्तमान् । (२५।१)

अलातचक्रप्रतिमं धनुर् द्रक्ष्यन्ति कौरवाः ॥ (२५।२)

मत्सायकचिताङ्गानां रुधिरं स्रवतां बहु । (२६।१)

सैनिकानां वधं दृष्ट्वा संतप्स्यति सुयोधनः ॥ (२६।२)

अद्य मे क्रुद्धरूपस्य निघ्नतश्च वरान् वरान् । (२७।१)

द्विर् अर्जुनम् इमं लोकं मंस्यते स सुयोधनः ॥ (२७।२)

अद्य राजसहस्राणि निहतानि मया रणे । (२८।१)

दृष्ट्वा दुर्योधनो राजा संतप्स्यति महामृधे ॥ (२८।२)

अद्य स्नेहं च भक्तिं च पाण्डवेषु महात्मसु । (२९।१)

हत्वा राजसहस्राणि दर्शयिष्यामि राजसु ॥ (२९।२)

संजय उवाच । (३०।१)

एवम् उक्तस्तदा सूतः शिक्षितान् साधुवाहिनः । (३०।२)

शशाङ्कसंनिकाशान् वै वाजिनो ऽचूचुदद् भृशम् ॥ (३०।३)

ते पिबन्त इवाकाशं युयुधानं हयोत्तमाः । (३१।१)

प्रापयन् यवनाञ् शीघ्रं मनःपवनरंहसः ॥ (३१।२)

सात्यकिं ते समासाद्य पृतनास्वनिवर्तिनम् । (३२।१)

बहवो लघुहस्ताश्च शरवर्षैर् अवाकिरन् ॥ (३२।२)

तेषाम् इषून् अथास्त्राणि वेगवन्नतपर्वभिः । (३३।१)

अछिनत् सात्यकी राजन्नैनं ते प्राप्नुवञ् शराः ॥ (३३।२)

रुक्मपुङ्खैः सुनिशितैर् गार्ध्रपत्रैर् अजिह्मगैः । (३४।१)

उच्चकर्त शिरांस्युग्रो यवनानां भुजान् अपि ॥ (३४।२)

शैक्यायसानि वर्माणि कांस्यानि च समन्ततः । (३५।१)

भित्त्वा देहांस्तथा तेषां शरा जग्मुर् महीतलम् ॥ (३५।२)

ते हन्यमाना वीरेण म्लेच्छाः सात्यकिना रणे । (३६।१)

शतशो न्यपतंस्तत्र व्यसवो वसुधातले ॥ (३६।२)

सुपूर्णायतमुक्तैस्तान् अव्यवच्छिन्नपिण्डितैः । (३७।१)

पञ्च षट् सप्त चाष्टौ च बिभेद यवनाञ् शरैः ॥ (३७।२)

काम्बोजानां सहस्रैस्तु शकानां च विशां पते । (३८।१)

शबराणां किरातानां बर्बराणां तथैव च ॥ (३८।२)

अगम्यरूपां पृथिवीं मांसशोणितकर्दमाम् । (३९।१)

कृतवांस्तत्र शैनेयः क्षपयंस्तावकं बलम् ॥ (३९।२)

दस्यूनां सशिरस्त्राणैः शिरोभिर् लूनमूर्धजैः । (४०।१)

तत्र तत्र मही कीर्णा विबर्हैर् अण्डजैर् इव ॥ (४०।२)

रुधिरोक्षितसर्वाङ्गैस्तैस्तद् आयोधनं बभौ । (४१।१)

कबन्धैः संवृतं सर्वं ताम्राभ्रैः खम् इवावृतम् ॥ (४१।२)

वज्राशनिसमस्पर्शैः सुपर्वभिर् अजिह्मगैः । (४२।१)

ते साश्वयाना निहताः समावव्रुर् वसुंधराम् ॥ (४२।२)

अल्पावशिष्टाः संभग्नाः कृच्छ्रप्राणा विचेतसः । (४३।१)

जिताः संख्ये महाराज युयुधानेन दंशिताः ॥ (४३।२)

पार्ष्णिभिश्च कशाभिश्च ताडयन्तस्तुरंगमान् । (४४।१)

जवम् उत्तमम् आस्थाय सर्वतः प्राद्रवन् भयात् ॥ (४४।२)

काम्बोजसैन्यं विद्राव्य दुर्जयं युधि भारत । (४५।१)

यवनानां च तत् सैन्यं शकानां च महद् बलम् ॥ (४५।२)

स ततः पुरुषव्याघ्रः सात्यकिः सत्यविक्रमः । (४६।१)

प्रहृष्टस्तावकाञ् जित्वा सूतं याहीत्यचोदयत् ॥ (४६।२)

तं यान्तं पृष्ठगोप्तारम् अर्जुनस्य विशां पते । (४७।१)

चारणाः प्रेक्ष्य संहृष्टास्त्वदीयाश्चाप्यपूजयन् ॥ (४७।२)