MBh, 15, 3
Select a line for its word-by-word analysis.
प्रीतिमान् अभवद् राजा धृतराष्ट्रो ऽम्बिकासुतः ॥ (२।२)
prītimān abhavad rājā dhṛtarāṣṭro 'mbikāsutaḥ ||
प्रियाण्येव तु कौरव्यो नाप्रियाणि कुरूद्वह । (४।१)
priyāṇyeva tu kauravyo nāpriyāṇi kurūdvaha |
यद् यद् ब्रूते च किंचित् स धृतराष्ट्रो नराधिपः । (५।१)
yad yad brūte ca kiṃcit sa dhṛtarāṣṭro narādhipaḥ |
गुरु वा लघु वा कार्यं गान्धारी च यशस्विनी ॥ (५।२)
guru vā laghu vā kāryaṃ gāndhārī ca yaśasvinī ||
अन्वतप्यच्च संस्मृत्य पुत्रं मन्दम् अचेतसम् ॥ (७।२)
anvatapyacca saṃsmṛtya putraṃ mandam acetasam ||
सदा च प्रातर् उत्थाय कृतजप्यः शुचिर् नृपः । (८।१)
sadā ca prātar utthāya kṛtajapyaḥ śucir nṛpaḥ |
ब्राह्मणान् वाचयित्वा च हुत्वा चैव हुताशनम् । (९।१)
brāhmaṇān vācayitvā ca hutvā caiva hutāśanam |
आयुष्यं पाण्डुपुत्राणाम् आशास्ते स नराधिपः ॥ (९।२)
āyuṣyaṃ pāṇḍuputrāṇām āśāste sa narādhipaḥ ||
न तां प्रीतिं पराम् आप पुत्रेभ्यः स महीपतिः । (१०।१)
na tāṃ prītiṃ parām āpa putrebhyaḥ sa mahīpatiḥ |
यां प्रीतिं पाण्डुपुत्रेभ्यः समवाप तदा नृपः ॥ (१०।२)
yāṃ prītiṃ pāṇḍuputrebhyaḥ samavāpa tadā nṛpaḥ ||
ब्राह्मणानां च वृद्धानां क्षत्रियाणां च भारत । (११।१)
brāhmaṇānāṃ ca vṛddhānāṃ kṣatriyāṇāṃ ca bhārata |
तथा विट्शूद्रसंघानाम् अभवत् सुप्रियस्तदा ॥ (११।२)
tathā viṭśūdrasaṃghānām abhavat supriyastadā ||
यच्च किंचित् पुरा पापं धृतराष्ट्रसुतैः कृतम् । (१२।१)
yacca kiṃcit purā pāpaṃ dhṛtarāṣṭrasutaiḥ kṛtam |
अकृत्वा हृदि तद् राजा तं नृपं सो ऽन्ववर्तत ॥ (१२।२)
akṛtvā hṛdi tad rājā taṃ nṛpaṃ so 'nvavartata ||
यश्च कश्चिन्नरः किंचिद् अप्रियं चाम्बिकासुते । (१३।१)
yaśca kaścinnaraḥ kiṃcid apriyaṃ cāmbikāsute |
कुरुते द्वेष्यताम् एति स कौन्तेयस्य धीमतः ॥ (१३।२)
kurute dveṣyatām eti sa kaunteyasya dhīmataḥ ||
न राज्ञो धृतराष्ट्रस्य न च दुर्योधनस्य वै । (१४।१)
na rājño dhṛtarāṣṭrasya na ca duryodhanasya vai |
उवाच दुष्कृतं किंचिद् युधिष्ठिरभयान्नरः ॥ (१४।२)
uvāca duṣkṛtaṃ kiṃcid yudhiṣṭhirabhayānnaraḥ ||
धृत्या तुष्टो नरेन्द्रस्य गान्धारी विदुरस्तथा । (१५।१)
dhṛtyā tuṣṭo narendrasya gāndhārī vidurastathā |
शौचेन चाजातशत्रोर् न तु भीमस्य शत्रुहन् ॥ (१५।२)
śaucena cājātaśatror na tu bhīmasya śatruhan ||
अन्ववर्तत भीमो ऽपि निष्टनन् धर्मजं नृपम् । (१६।१)
anvavartata bhīmo 'pi niṣṭanan dharmajaṃ nṛpam |
धृतराष्ट्रं च सम्प्रेक्ष्य सदा भवति दुर्मनाः ॥ (१६।२)
dhṛtarāṣṭraṃ ca samprekṣya sadā bhavati durmanāḥ ||
राजानम् अनुवर्तन्तं धर्मपुत्रं महामतिम् । (१७।१)
rājānam anuvartantaṃ dharmaputraṃ mahāmatim |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.