संजय उवाच । (१।१)

भीष्मं तु समरे क्रुद्धं प्रतपन्तं समन्ततः । (१।२)

न शेकुः पाण्डवा द्रष्टुं तपन्तम् इव भास्करम् ॥ (१।३)

ततः सर्वाणि सैन्यानि धर्मपुत्रस्य शासनात् । (२।१)

अभ्यद्रवन्त गाङ्गेयं मर्दयन्तं शितैः शरैः ॥ (२।२)

स तु भीष्मो रणश्लाघी सोमकान् सहसृञ्जयान् । (३।१)

पाञ्चालांश्च महेष्वासान् पातयामास सायकैः ॥ (३।२)

ते वध्यमाना भीष्मेण पाञ्चालाः सोमकैः सह । (४।१)

भीष्मम् एवाभ्ययुस्तूर्णं त्यक्त्वा मृत्युकृतं भयम् ॥ (४।२)

स तेषां रथिनां वीरो भीष्मः शांतनवो युधि । (५।१)

चिछेद सहसा राजन् बाहून् अथ शिरांसि च ॥ (५।२)

विरथान् रथिनश्चक्रे पिता देवव्रतस्तव । (६।१)

पतितान्युत्तमाङ्गानि हयेभ्यो हयसादिनाम् ॥ (६।२)

निर्मनुष्यांश्च मातङ्गाञ् शयानान् पर्वतोपमान् । (७।१)

अपश्याम महाराज भीष्मास्त्रेण प्रमोहितान् ॥ (७।२)

न तत्रासीत् पुमान् कश्चित् पाण्डवानां विशां पते । (८।१)

अन्यत्र रथिनां श्रेष्ठाद् भीमसेनान्महाबलात् ॥ (८।२)

स हि भीष्मं समासाद्य ताडयामास संयुगे । (९।१)

ततो निष्टानको घोरो भीष्मभीमसमागमे ॥ (९।२)

बभूव सर्वसैन्यानां घोररूपो भयानकः । (१०।१)

तथैव पाण्डवा हृष्टाः सिंहनादम् अथानदन् ॥ (१०।२)

ततो दुर्योधनो राजा सोदर्यैः परिवारितः । (११।१)

भीष्मं जुगोप समरे वर्तमाने जनक्षये ॥ (११।२)

भीमस्तु सारथिं हत्वा भीष्मस्य रथिनां वरः । (१२।१)

विद्रुताश्वे रथे तस्मिन् द्रवमाणे समन्ततः । (१२।२)

सुनाभस्य शरेणाशु शिरश्चिछेद चारिहा ॥ (१२।३)

क्षुरप्रेण सुतीक्ष्णेन स हतो न्यपतद् भुवि । (१३।१)

हते तस्मिन्महाराज तव पुत्रे महारथे । (१३।२)

नामृष्यन्त रणे शूराः सोदर्याः सप्त संयुगे ॥ (१३।३)

आदित्यकेतुर् बह्वाशी कुण्डधारो महोदरः । (१४।१)

अपराजितः पण्डितको विशालाक्षः सुदुर्जयः ॥ (१४।२)

पाण्डवं चित्रसंनाहा विचित्रकवचध्वजाः । (१५।१)

अभ्यद्रवन्त संग्रामे योद्धुकामारिमर्दनाः ॥ (१५।२)

महोदरस्तु समरे भीमं विव्याध पत्रिभिः । (१६।१)

नवभिर् वज्रसंकाशैर् नमुचिं वृत्रहा यथा ॥ (१६।२)

आदित्यकेतुः सप्तत्या बह्वाशी चापि पञ्चभिः । (१७।१)

नवत्या कुण्डधारस्तु विशालाक्षश्च सप्तभिः ॥ (१७।२)

अपराजितो महाराज पराजिष्णुर् महारथः । (१८।१)

शरैर् बहुभिर् आनर्छद् भीमसेनं महाबलम् ॥ (१८।२)

रणे पण्डितकश्चैनं त्रिभिर् बाणैः समर्दयत् । (१९।१)

स तन्न ममृषे भीमः शत्रुभिर् वधम् आहवे ॥ (१९।२)

धनुः प्रपीड्य वामेन करेणामित्रकर्शनः । (२०।१)

शिरश्चिछेद समरे शरेण नतपर्वणा ॥ (२०।२)

अपराजितस्य सुनसं तव पुत्रस्य संयुगे । (२१।१)

पराजितस्य भीमेन निपपात शिरो महीम् ॥ (२१।२)

अथापरेण भल्लेन कुण्डधारं महारथम् । (२२।१)

प्राहिणोन्मृत्युलोकाय सर्वलोकस्य पश्यतः ॥ (२२।२)

ततः पुनर् अमेयात्मा प्रसंधाय शिलीमुखम् । (२३।१)

प्रेषयामास समरे पण्डितं प्रति भारत ॥ (२३।२)

स शरः पण्डितं हत्वा विवेश धरणीतलम् । (२४।१)

यथा नरं निहत्याशु भुजगः कालचोदितः ॥ (२४।२)

विशालाक्षशिरश्छित्त्वा पातयामास भूतले । (२५।१)

त्रिभिः शरैर् अदीनात्मा स्मरन् क्लेशं पुरातनम् ॥ (२५।२)

महोदरं महेष्वासं नाराचेन स्तनान्तरे । (२६।१)

विव्याध समरे राजन् स हतो न्यपतद् भुवि ॥ (२६।२)

आदित्यकेतोः केतुं च छित्त्वा बाणेन संयुगे । (२७।१)

भल्लेन भृशतीक्ष्णेन शिरश्चिछेद चारिहा ॥ (२७।२)

बह्वाशिनं ततो भीमः शरेण नतपर्वणा । (२८।१)

प्रेषयामास संक्रुद्धो यमस्य सदनं प्रति ॥ (२८।२)

प्रदुद्रुवुस्ततस्ते ऽन्ये पुत्रास्तव विशां पते । (२९।१)

मन्यमाना हि तत् सत्यं सभायां तस्य भाषितम् ॥ (२९।२)

ततो दुर्योधनो राजा भ्रातृव्यसनकर्शितः । (३०।१)

अब्रवीत् तावकान् योधान् भीमो ऽयं युधि वध्यताम् ॥ (३०।२)

एवम् एते महेष्वासाः पुत्रास्तव विशां पते । (३१।१)

भ्रातॄन् संदृश्य निहतान् प्रास्मरंस्ते हि तद् वचः ॥ (३१।२)

यद् उक्तवान्महाप्राज्ञः क्षत्ता हितम् अनामयम् । (३२।१)

तद् इदं समनुप्राप्तं वचनं दिव्यदर्शिनः ॥ (३२।२)

लोभमोहसमाविष्टः पुत्रप्रीत्या जनाधिप । (३३।१)

न बुध्यसे पुरा यत् तत् तथ्यम् उक्तं वचो महत् ॥ (३३।२)

तथैव हि वधार्थाय पुत्राणां पाण्डवो बली । (३४।१)

नूनं जातो महाबाहुर् यथा हन्ति स्म कौरवान् ॥ (३४।२)

ततो दुर्योधनो राजा भीष्मम् आसाद्य मारिष । (३५।१)

दुःखेन महताविष्टो विललापातिकर्शितः ॥ (३५।२)

निहता भ्रातरः शूरा भीमसेनेन मे युधि । (३६।१)

यतमानास्तथान्ये ऽपि हन्यन्ते सर्वसैनिकाः ॥ (३६।२)

भवांश्च मध्यस्थतया नित्यम् अस्मान् उपेक्षते । (३७।१)

सो ऽहं कापथम् आरूढः पश्य दैवम् इदं मम ॥ (३७।२)

एतच्छ्रुत्वा वचः क्रूरं पिता देवव्रतस्तव । (३८।१)

दुर्योधनम् इदं वाक्यम् अब्रवीत् साश्रुलोचनम् ॥ (३८।२)

उक्तम् एतन्मया पूर्वं द्रोणेन विदुरेण च । (३९।१)

गान्धार्या च यशस्विन्या तत्त्वं तात न बुद्धवान् ॥ (३९।२)

समयश्च मया पूर्वं कृतो वः शत्रुकर्शन । (४०।१)

नाहं युधि विमोक्तव्यो नाप्याचार्यः कथंचन ॥ (४०।२)

यं यं हि धार्तराष्ट्राणां भीमो द्रक्ष्यति संयुगे । (४१।१)

हनिष्यति रणे तं तं सत्यम् एतद् ब्रवीमि ते ॥ (४१।२)

स त्वं राजन् स्थिरो भूत्वा दृढां कृत्वा रणे मतिम् । (४२।१)

योधयस्व रणे पार्थान् स्वर्गं कृत्वा परायणम् ॥ (४२।२)

न शक्याः पाण्डवा जेतुं सेन्द्रैर् अपि सुरासुरैः । (४३।१)

तस्माद् युद्धे मतिं कृत्वा स्थिरां युध्यस्व भारत ॥ (४३।२)