वैशंपायन उवाच । (१।१)

अजिनानि विधुन्वन्तः करकांश्च द्विजर्षभाः । (१।२)

ऊचुस्तं भीर् न कर्तव्या वयं योत्स्यामहे परान् ॥ (१।३)

तान् एवं वदतो विप्रान् अर्जुनः प्रहसन्न् इव । (२।१)

उवाच प्रेक्षका भूत्वा यूयं तिष्ठत पार्श्वतः ॥ (२।२)

अहम् एनान् अजिह्माग्रैः शतशो विकिरञ् शरैः । (३।१)

वारयिष्यामि संक्रुद्धान् मन्त्रैर् आशीविषान् इव ॥ (३।२)

इति तद् धनुर् आदाय शुल्कावाप्तं महारथः । (४।१)

भ्रात्रा भीमेन सहितस्तस्थौ गिरिर् इवाचलः । (४।२)

तयोस्तत्राभवद् युद्धं विक्रान्तैः क्षत्रियर्षभैः । (४।३)

दैत्यदानवसंघैश्च विष्णुवासवयोर् इव । (४।४)

वृक्षपातैर् भीमसेनः शरजालैर् धनंजयः । (४।५)

जघान नरमुख्यांस्तान् ये तत्र पुरतः स्थिताः । (४।६)

पाणिनाथ गृहीतेन दक्षिणेन वृकोदरः । (४।७)

जघान वीरान् वृक्षेण वामेनाद्भुतम् आचरन् । (४।८)

हस्तिना हस्तिनं जघ्ने रथेन रथम् उत्तमम् । (४।९)

अश्वेनाश्वं जघानाथ नरेण च तथा नरम् । (४।१०)

तद् अद्भुततमं दृष्ट्वा सर्वे ते दूरतः स्थिताः । (४।११)

अथ शल्यो गदां वीक्ष्य न वृक्षसदृशीम् इति । (४।१२)

नियुद्धम् अकरोत् तेन बलिना स महाबलः ॥ (४।१३)

ततः कर्णमुखान् क्रुद्धान् क्षत्रियांस्तान् रुषोत्थितान् । (५।१)

संपेततुर् अभीतौ तौ गजौ प्रतिगजान् इव ॥ (५।२)

ऊचुश्च वाचः परुषास्ते राजानो जिघांसवः । (६।१)

आहवे हि द्विजस्यापि वधो दृष्टो युयुत्सतः । (६।२)

इत्येवम् उक्त्वा राजानः सहसा दुद्रुवुर् द्विजान् ॥ (६।३)

ततो वैकर्तनः कर्णो जगामार्जुनम् ओजसा । (७।१)

युद्धार्थी वाशिताहेतोर् गजः प्रतिगजं यथा ॥ (७।२)

भीमसेनं ययौ शल्यो मद्राणाम् ईश्वरो बली । (८।१)

दुर्योधनो धर्मराजं शकुनिं नकुलो ययौ । (८।२)

दुःशासनः सहदेवं देवरूपप्रहारिणम् । (८।३)

अगच्छज्जयतां श्रेष्ठं भस्मच्छन्नम् इवानलम् । (८।४)

न कश्चिद् अश्वं न गजं रथं वाप्यारुरोह वै । (८।५)

पदातयः सर्व एव प्रत्ययुध्यन्त ते परान् । (८।६)

तत्र कर्णो ऽगमत् पार्थम् अर्जुनं गूढचारिणम् । (८।७)

दुर्योधनादयस्त्वन्ये ब्राह्मणैः सह संगताः । (८।८)

मृदुपूर्वम् अयत्नेन प्रत्ययुध्यंस्तदाहवे ॥ (८।९)

ततो ऽर्जुनः प्रत्यविध्यद् आपतन्तं त्रिभिः शरैः । (९।१)

कर्णं वैकर्तनं धीमान् विकृष्य बलवद् धनुः । (९।२)

बलेन सुव्यवच्छिन्नैर् अवार्यं तम् अवारयत् ॥ (९।३)

तेषां शराणां वेगेन शितानां तिग्मतेजसाम् । (१०।१)

विमुह्यमानो राधेयो यत्नात् तम् अनुधावति ॥ (१०।२)

तावुभावप्यनिर्देश्यौ लाघवाज्जयतां वरौ । (११।१)

अयुध्येतां सुसंरब्धावन्योन्यविजयैषिणौ ॥ (११।२)

कृते प्रतिकृतं पश्य पश्य बाहुबलं च मे । (१२।१)

इति शूरार्थवचनैर् आभाषेतां परस्परम् ॥ (१२।२)

ततो ऽर्जुनस्य भुजयोर् वीर्यम् अप्रतिमं भुवि । (१३।१)

ज्ञात्वा वैकर्तनः कर्णः संरब्धः समयोधयत् ॥ (१३।२)

अर्जुनेन प्रयुक्तांस्तान् बाणान् वेगवतस्तदा । (१४।१)

प्रतिहत्य ननादोच्चैः सैन्यास्तम् अभिपूजयन् ॥ (१४।२)

कर्ण उवाच । (१५।१)

तुष्यामि ते विप्रमुख्य भुजवीर्यस्य संयुगे । (१५।२)

अविषादस्य चैवास्य शस्त्रास्त्रविनयस्य च ॥ (१५।३)

किं त्वं साक्षाद् धनुर्वेदो रामो वा विप्रसत्तम । (१६।१)

अथ साक्षाद्धरिहरः साक्षाद् वा विष्णुर् अच्युतः ॥ (१६।२)

आत्मप्रच्छादनार्थं वै बाहुवीर्यम् उपाश्रितः । (१७।१)

विप्ररूपं विधायेदं ततो मां प्रतियुध्यसे ॥ (१७।२)

न हि माम् आहवे क्रुद्धम् अन्यः साक्षाच्छचीपतेः । (१८।१)

पुमान् योधयितुं शक्तः पाण्डवाद् वा किरीटिनः । (१८।२)

दग्धा जतुगृहे सर्वे पाण्डवाः सार्जुनास्तदा । (१८।३)

कस्त्वं वदार्जुनो विप्र पिनाकी स्वयम् एव वा । (१८।४)

अहं कर्णो द्विजश्रेष्ठ सर्वशस्त्रभृतां वरः । (१८।५)

ब्राह्मे चास्त्रे च वेदे च निष्ठितो गुरुशासनात् । (१८।६)

त्वाम् आसाद्य महाबाहो बलं मे प्रतिहन्यते । (१८।७)

इत्युक्त्वा चार्जुनम् इदं प्रत्याहन्तुम् अशक्नुवन् ॥ (१८।८)

वैशंपायन उवाच । (१९।१)

तम् एवंवादिनं तत्र फल्गुनः प्रत्यभाषत । (१९।२)

न्यस्तहस्तो धनुष्कोट्यां मन्दस्मितमुखाम्बुजः । (१९।३)

नास्मि कर्ण धनुर्वेदो नास्मि रामः प्रतापवान् । (१९।४)

नाहं विष्णुर् न शक्रो ऽहं कश्चिद् अन्यो बलान्वितः । (१९।५)

ब्राह्मणो ऽस्मि युधां श्रेष्ठः सर्वशस्त्रभृतां वरः । (१९।६)

योद्धुं चेद् युध्यतां वीर नो चेत् प्रतिनिवर्तताम् ॥ (१९।७)

ब्राह्मे पौरंदरे चास्त्रे निष्ठितो गुरुशासनात् । (२०।१)

स्थितो ऽस्म्यद्य रणे जेतुं त्वां वीराविचलो भव । (२०।२)

न त्वां संयोधयेद् विप्रो न मे जीवन् गमिष्यसि । (२०।३)

निर्जितो ऽस्मीति वा ब्रूहि ततो व्रज यथासुखम् । (२०।४)

एवम् उक्त्वा तु कर्णस्य धनुश्चिछेद पाण्डवः । (२०।५)

ततो ऽन्यद् धनुर् आदाय संयोद्धुं संदधे शरम् । (२०।६)

दृष्ट्वा तद् अपि कौन्तेयश्चिछेद सशरं धनुः । (२०।७)

पुनः पुनस्तु राधेयश्छिन्नधन्वा महाबलः । (२०।८)

शरैर् अतीव विद्धाङ्गः पलायनम् अथाकरोत् । (२०।९)

पुनर् आयान् मुहूर्तेन गृहीत्वा सशरं धनुः । (२०।१०)

ववर्ष शरवर्षेण पार्थं वैकर्तनस्तदा । (२०।११)

छित्त्वास्य शरजालानि कौन्तेयो ऽभ्यहनच्छरैः । (२०।१२)

ज्ञात्वा सर्वाञ् शरान् घोरान् कर्णो ऽथायाद् द्रुतं बहिः । (२०।१३)

ततः कर्णविनाशाय संदधे शरम् अर्जुनः । (२०।१४)

जितो ऽस्मीत्यब्रवीत् कर्णः संजहार ततो ऽर्जुनः । (२०।१५)

अछिनद् धनुषां पार्थः शतं कर्णस्य संयुगे । (२०।१६)

छित्त्वा धनूंषि कर्णस्य कर्णमर्मस्वताडयत् । (२०।१७)

स छिन्नधन्वा बहुशश्छिन्नेषुधिनिषङ्गवान् । (२०।१८)

व्यधमद् बाणजालेन सर्वाङ्गं फल्गुनस्य च । (२०।१९)

हस्तावापं च संछिद्य विननाद महास्वनम् । (२०।२०)

कौन्तेयो ऽपि भृशं क्रुद्धो भृशं कार्मुकम् आहवे । (२०।२१)

अर्दयित्वा भृशं बाणैर् द्रावयामास पाण्डवः । (२०।२२)

मत्वासह्यान् बाणघातान् द्विजस्येव शचीपतेः । (२०।२३)

इन्द्रो ऽयं विप्ररूपेण विष्णुर् वा शंकरो ऽपि वा । (२०।२४)

रामो दाशरथिर् वापि रामो वा जमदग्निजः ॥ (२०।२५)

एवम् उक्तस्तु राधेयो युद्धात् कर्णो न्यवर्तत । (२१।१)

ब्रह्मं तेजस्तदाजय्यं मन्यमानो महारथः । (२१।२)

न जयेद् ब्राह्मणं संख्ये युद्धात् क्षत्रकुलोद्भवः । (२१।३)

इति मत्वा द्रुतं कर्णः शिबिराय जगाम ह ॥ (२१।४)

युद्धं तूपेयतुस्तत्र राजञ् शल्यवृकोदरौ । (२२।१)

बलिनौ युगपन् मत्तौ स्पर्धया च बलेन च ॥ (२२।२)

अन्योन्यम् आह्वयन्तौ तौ मत्ताविव महागजौ । (२३।१)

मुष्टिभिर् जानुभिश्चैव निघ्नन्तावितरेतरम् । (२३।२)

प्रकर्षणाकर्षणयोर् अभ्याकर्षविकर्षणैः । (२३।३)

आचकर्षतुर् अन्योन्यं मुष्टिभिश्चाभिजघ्नतुः । (२३।४)

ततश्चटचटाशब्दः सुघोरो ह्यभवत् तयोः । (२३।५)

पाषाणसंपातनिभैः प्रहारैर् अभिजघ्नतुः । (२३।६)

मुहूर्तं तौ तथान्योन्यं समरे पर्यकर्षताम् ॥ (२३।७)

ततो भीमः समुत्क्षिप्य बाहुभ्यां शल्यम् आहवे । (२४।१)

न्यवधीद् बलिनां श्रेष्ठो जहसुर् ब्राह्मणास्ततः । (२४।२)

परिरभ्योत्क्षिप्य बाहुभ्यां मध्ये भारतसत्तम ॥ (२४।३)

तत्राश्चर्यं भीमसेनश्चकार पुरुषर्षभः । (२५।१)

यच्छल्यं पतितं भूमौ नाहनद् बलिनं बली । (२५।२)

ततो राजसमूहस्य पश्यतो वृक्षम् आरुजत् । (२५।३)

ततस्तु भीमं संज्ञाभिर् वारयामास धर्मराट् । (२५।४)

आकारज्ञस्ततो भ्रातुः पाण्डवो ऽपि न्यवर्तत । (२५।५)

धर्मराजश्च कौरव्यं दुर्योधनम् अमर्षणम् । (२५।६)

एतस्मिन्नन्तरे ऽविध्यद् बाणेन नतपर्वणा । (२५।७)

दुर्योधनम् अमित्रघ्नं धर्मराजो युधिष्ठिरः । (२५।८)

ततो दुर्योधनः क्रुद्धो दण्डाहत इवोरगः । (२५।९)

प्रत्ययुध्यत राजानं यत्नं परमम् आस्थितः । (२५।१०)

छित्त्वा राजा धनुः सज्यं धार्तराष्ट्रस्य संयुगे । (२५।११)

अभ्यवर्षच्छरौघैस्तं स हित्वा प्राद्रवद् रणम् । (२५।१२)

दुःशासनस्तु संक्रुद्धः सहदेवेन पार्थिव । (२५।१३)

युद्ध्वा च सुचिरं कालं धनुषा स महारथः । (२५।१४)

विसृज्य च धनुः संख्ये वर्म चादाय भास्वरम् । (२५।१५)

असिम् आकाशसंकाशम् अभिदुद्राव पाण्डवम् । (२५।१६)

विकर्णचित्रसेनाभ्यां निगृहीतश्च कौरवः । (२५।१७)

दुःषहो नकुलाच्चापि अपकृष्टश्च कौरवैः । (२५।१८)

निवर्तन्तां भवन्तो वै कुतो विप्रेषु विग्रहः । (२५।१९)

न चेमे केवलं विप्रा न चैषां मानुषं बलम् । (२५।२०)

द्वावत्र ब्राह्मणौ क्रूरौ द्वाविन्द्रसदृशौ बले । (२५।२१)

ये वा के वा नमस्तेभ्यो गच्छामः स्वपुरं वयम् । (२५।२२)

एवं सम्भाष्य ते वीरा विनिवर्तन्त कौरवाः । (२५।२३)

प्रजहुर् ब्राह्मणास्तत्र समेतं राजमण्डलम् । (२५।२४)

प्रयातास्ते ततस्तत्र क्षत्रिया रणमूर्धनि । (२५।२५)

ब्राह्मणाश्च जयं प्राप्ताः कन्याम् आदाय निर्ययुः ॥ (२५।२६)

पातिते भीमसेनेन शल्ये कर्णे च शङ्किते । (२६।१)

दुर्योधने चापगते तथा दुःशासने रणात् । (२६।२)

शङ्किताः सर्वराजानः परिवव्रुर् वृकोदरम् ॥ (२६।३)

ऊचुश्च सहितास्तत्र साध्विमे ब्राह्मणर्षभाः । (२७।१)

विज्ञायन्तां क्वजन्मानः क्वनिवासास्तथैव च ॥ (२७।२)

को हि राधासुतं कर्णं शक्तो योधयितुं रणे । (२८।१)

अन्यत्र रामाद् द्रोणाद् वा कृपाद् वापि शरद्वतः ॥ (२८।२)

कृष्णाद् वा देवकीपुत्रात् फल्गुनाद् वा परंतपात् । (२९।१)

को वा दुर्योधनं शक्तः प्रतियोधयितुं रणे ॥ (२९।२)

तथैव मद्रराजानं शल्यं बलवतां वरम् । (३०।१)

बलदेवाद् ऋते वीरात् पाण्डवाद् वा वृकोदरात् । (३०।२)

वीराद् दुर्योधनाद् वान्यः शक्तः पातयितुं रणे ॥ (३०।३)

क्रियताम् अवहारो ऽस्माद् युद्धाद् ब्राह्मणसंयुतात् । (३१।१)

ब्राह्मणा हि सदा रक्ष्याः सापराधापि नित्यदा । (३१।२)

अथैनान् उपलभ्येह पुनर् योत्स्यामहे वयम् । (३१।३)

तांस्तथा वदतः सर्वान् प्रसमीक्ष्य क्षितीश्वरान् । (३१।४)

अत्यन्यान् पुरुषांश्चापि कृत्वा तत् कर्म संयुगे ॥ (३१।५)

तत् कर्म भीमस्य समीक्ष्य कृष्णः कुन्तीसुतौ तौ परिशङ्कमानः । (३२।१)

निवारयामास महीपतींस्तान् धर्मेण लब्धेत्यनुनीय सर्वान् ॥ (३२।२)

त एवं संनिवृत्तास्तु युद्धाद् युद्धविशारदाः । (३३।१)

यथावासं ययुः सर्वे विस्मिता राजसत्तमाः ॥ (३३।२)

वृत्तो ब्रह्मोत्तरो रङ्गः पाञ्चाली ब्राह्मणैर् वृता । (३४।१)

इति ब्रुवन्तः प्रययुर् ये तत्रासन् समागताः ॥ (३४।२)

ब्राह्मणैस्तु प्रतिच्छन्नौ रौरवाजिनवासिभिः । (३५।१)

कृच्छ्रेण जग्मतुस्तत्र भीमसेनधनंजयौ ॥ (३५।२)

विमुक्तौ जनसंबाधाच्छत्रुभिः परिविक्षतौ । (३६।१)

कृष्णयानुगतौ तत्र नृवीरौ तौ विरेजतुः । (३६।२)

पौर्णमास्यां घनैर् मुक्तौ चन्द्रसूर्याविवोदितौ ॥ (३६।३)

तेषां माता बहुविधं विनाशं पर्यचिन्तयत् । (३७।१)

अनागच्छत्सु पुत्रेषु भैक्षकाले ऽतिगच्छति ॥ (३७।२)

धार्तराष्ट्रैर् हता न स्युर् विज्ञाय कुरुपुंगवाः । (३८।१)

मायान्वितैर् वा रक्षोभिः सुघोरैर् दृढवैरिभिः ॥ (३८।२)

विपरीतं मतं जातं व्यासस्यापि महात्मनः । (३९।१)

इत्येवं चिन्तयामास सुतस्नेहान्विता पृथा । (३९।२)

ततः सुप्तजनप्राये दुर्दिने मेघसंप्लुते ॥ (३९।३)

महत्यथापराह्णे तु घनैः सूर्य इवावृतः । (४०।१)

ब्राह्मणैः प्राविशत् तत्र जिष्णुर् ब्रह्मपुरस्कृतः । (४०।२)

सहितैर् ब्राह्मणैस्तैस्तु वेदाध्ययनपण्डितैः । (४०।३)

आगतस्तु गृहद्वारि यत्र तिष्ठति वै पृथा ॥ (४०।४)