महाभारतMahābhārata

MBh, 3, 272

570 of 1995 · 54 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

मार्कण्डेय उवाच । (१।१)

mārkaṇḍeya uvāca

1.2१.२

ततः श्रुत्वा हतं संख्ये कुम्भकर्णं सहानुगम् । (१।२)

tataḥ śrutvā hataṃ saṃkhye kumbhakarṇaṃ sahānugam |

1.3१.३

प्रहस्तं च महेष्वासं धूम्राक्षं चातितेजसम् ॥ (१।३)

prahastaṃ ca maheṣvāsaṃ dhūmrākṣaṃ cātitejasam ||

2.1२.१

पुत्रम् इन्द्रजितं शूरं रावणः प्रत्यभाषत । (२।१)

putram indrajitaṃ śūraṃ rāvaṇaḥ pratyabhāṣata |

2.2२.२

जहि रामम् अमित्रघ्न सुग्रीवं च सलक्ष्मणम् ॥ (२।२)

jahi rāmam amitraghna sugrīvaṃ ca salakṣmaṇam ||

3.1३.१

त्वया हि मम सत्पुत्र यशो दीप्तम् उपार्जितम् । (३।१)

tvayā hi mama satputra yaśo dīptam upārjitam |

3.2३.२

जित्वा वज्रधरं संख्ये सहस्राक्षं शचीपतिम् ॥ (३।२)

jitvā vajradharaṃ saṃkhye sahasrākṣaṃ śacīpatim ||

4.1४.१

अन्तर्हितः प्रकाशो वा दिव्यैर् दत्तवरैः शरैः । (४।१)

antarhitaḥ prakāśo vā divyair dattavaraiḥ śaraiḥ |

4.2४.२

जहि शत्रून् अमित्रघ्न मम शस्त्रभृतां वर ॥ (४।२)

jahi śatrūn amitraghna mama śastrabhṛtāṃ vara ||

5.1५.१

रामलक्ष्मणसुग्रीवाः शरस्पर्शं न ते ऽनघ । (५।१)

rāmalakṣmaṇasugrīvāḥ śarasparśaṃ na te 'nagha |

5.2५.२

समर्थाः प्रतिसंसोढुं कुतस् तदनुयायिनः ॥ (५।२)

samarthāḥ pratisaṃsoḍhuṃ kutas tadanuyāyinaḥ ||

6.1६.१

अकृता या प्रहस्तेन कुम्भकर्णेन चानघ । (६।१)

akṛtā yā prahastena kumbhakarṇena cānagha |

6.2६.२

खरस्यापचितिः संख्ये तां गच्छस्व महाभुज ॥ (६।२)

kharasyāpacitiḥ saṃkhye tāṃ gacchasva mahābhuja ||

7.1७.१

त्वम् अद्य निशितैर् बाणैर् हत्वा शत्रून् ससैनिकान् । (७।१)

tvam adya niśitair bāṇair hatvā śatrūn sasainikān |

7.2७.२

प्रतिनन्दय मां पुत्र पुरा बद्ध्वेव वासवम् ॥ (७।२)

pratinandaya māṃ putra purā baddhveva vāsavam ||

8.1८.१

इत्युक्तः स तथेत्युक्त्वा रथम् आस्थाय दंशितः । (८।१)

ityuktaḥ sa tathetyuktvā ratham āsthāya daṃśitaḥ |

8.2८.२

प्रययाविन्द्रजिद् राजंस् तूर्णम् आयोधनं प्रति ॥ (८।२)

prayayāvindrajid rājaṃs tūrṇam āyodhanaṃ prati ||

9.1९.१

तत्र विश्राव्य विस्पष्टं नाम राक्षसपुंगवः । (९।१)

tatra viśrāvya vispaṣṭaṃ nāma rākṣasapuṃgavaḥ |

9.2९.२

आह्वयामास समरे लक्ष्मणं शुभलक्षणम् ॥ (९।२)

āhvayāmāsa samare lakṣmaṇaṃ śubhalakṣaṇam ||

10.1१०.१

तं लक्ष्मणो ऽप्यभ्यधावत् प्रगृह्य सशरं धनुः । (१०।१)

taṃ lakṣmaṇo 'pyabhyadhāvat pragṛhya saśaraṃ dhanuḥ |

10.2१०.२

त्रासयंस्तलघोषेण सिंहः क्षुद्रमृगं यथा ॥ (१०।२)

trāsayaṃstalaghoṣeṇa siṃhaḥ kṣudramṛgaṃ yathā ||

11.1११.१

तयोः समभवद् युद्धं सुमहज्जयगृद्धिनोः । (११।१)

tayoḥ samabhavad yuddhaṃ sumahajjayagṛddhinoḥ |

11.2११.२

दिव्यास्त्रविदुषोस्तीव्रम् अन्योन्यस्पर्धिनोस्तदा ॥ (११।२)

divyāstraviduṣostīvram anyonyaspardhinostadā ||

12.1१२.१

रावणिस्तु यदा नैनं विशेषयति सायकैः । (१२।१)

rāvaṇistu yadā nainaṃ viśeṣayati sāyakaiḥ |

12.2१२.२

ततो गुरुतरं यत्नम् आतिष्ठद् बलिनां वरः ॥ (१२।२)

tato gurutaraṃ yatnam ātiṣṭhad balināṃ varaḥ ||

13.1१३.१

तत एनं महावेगैर् अर्दयामास तोमरैः । (१३।१)

tata enaṃ mahāvegair ardayāmāsa tomaraiḥ |

13.2१३.२

तान् आगतान् स चिछेद सौमित्रिर् निशितैः शरैः । (१३।२)

tān āgatān sa cicheda saumitrir niśitaiḥ śaraiḥ |

13.3१३.३

ते निकृत्ताः शरैस् तीक्ष्णैर् न्यपतन् वसुधातले ॥ (१३।३)

te nikṛttāḥ śarais tīkṣṇair nyapatan vasudhātale ||

14.1१४.१

तम् अङ्गदो वालिसुतः श्रीमान् उद्यम्य पादपम् । (१४।१)

tam aṅgado vālisutaḥ śrīmān udyamya pādapam |

14.2१४.२

अभिद्रुत्य महावेगस् ताडयामास मूर्धनि ॥ (१४।२)

abhidrutya mahāvegas tāḍayāmāsa mūrdhani ||

15.1१५.१

तस्येन्द्रजिद् असम्भ्रान्तः प्रासेनोरसि वीर्यवान् । (१५।१)

tasyendrajid asambhrāntaḥ prāsenorasi vīryavān |

15.2१५.२

प्रहर्तुम् ऐच्छत् तं चास्य प्रासं चिछेद लक्ष्मणः ॥ (१५।२)

prahartum aicchat taṃ cāsya prāsaṃ cicheda lakṣmaṇaḥ ||

16.1१६.१

तम् अभ्याशगतं वीरम् अङ्गदं रावणात्मजः । (१६।१)

tam abhyāśagataṃ vīram aṅgadaṃ rāvaṇātmajaḥ |

16.2१६.२

गदयाताडयत् सव्ये पार्श्वे वानरपुंगवम् ॥ (१६।२)

gadayātāḍayat savye pārśve vānarapuṃgavam ||

17.1१७.१

तम् अचिन्त्य प्रहारं स बलवान् वालिनः सुतः । (१७।१)

tam acintya prahāraṃ sa balavān vālinaḥ sutaḥ |

17.2१७.२

ससर्जेन्द्रजितः क्रोधाच्छालस्कन्धम् अमित्रजित् ॥ (१७।२)

sasarjendrajitaḥ krodhācchālaskandham amitrajit ||

18.1१८.१

सो ऽङ्गदेन रुषोत्सृष्टो वधायेन्द्रजितस् तरुः । (१८।१)

so 'ṅgadena ruṣotsṛṣṭo vadhāyendrajitas taruḥ |

18.2१८.२

जघानेन्द्रजितः पार्थ रथं साश्वं ससारथिम् ॥ (१८।२)

jaghānendrajitaḥ pārtha rathaṃ sāśvaṃ sasārathim ||

19.1१९.१

ततो हताश्वात् प्रस्कन्द्य रथात् स हतसारथिः । (१९।१)

tato hatāśvāt praskandya rathāt sa hatasārathiḥ |

19.2१९.२

तत्रैवान्तर्दधे राजन् मायया रावणात्मजः ॥ (१९।२)

tatraivāntardadhe rājan māyayā rāvaṇātmajaḥ ||

20.1२०.१

अन्तर्हितं विदित्वा तं बहुमायं च राक्षसम् । (२०।१)

antarhitaṃ viditvā taṃ bahumāyaṃ ca rākṣasam |

20.2२०.२

रामस् तं देशम् आगम्य तत् सैन्यं पर्यरक्षत ॥ (२०।२)

rāmas taṃ deśam āgamya tat sainyaṃ paryarakṣata ||

21.1२१.१

स रामम् उद्दिश्य शरैस् ततो दत्तवरैस्तदा । (२१।१)

sa rāmam uddiśya śarais tato dattavaraistadā |

21.2२१.२

विव्याध सर्वगात्रेषु लक्ष्मणं च महारथम् ॥ (२१।२)

vivyādha sarvagātreṣu lakṣmaṇaṃ ca mahāratham ||

22.1२२.१

तम् अदृश्यं शरैः शूरौ माययान्तर्हितं तदा । (२२।१)

tam adṛśyaṃ śaraiḥ śūrau māyayāntarhitaṃ tadā |

22.2२२.२

योधयामासतुर् उभौ रावणिं रामलक्ष्मणौ ॥ (२२।२)

yodhayāmāsatur ubhau rāvaṇiṃ rāmalakṣmaṇau ||

23.1२३.१

स रुषा सर्वगात्रेषु तयोः पुरुषसिंहयोः । (२३।१)

sa ruṣā sarvagātreṣu tayoḥ puruṣasiṃhayoḥ |

23.2२३.२

व्यसृजत् सायकान् भूयः शतशो ऽथ सहस्रशः ॥ (२३।२)

vyasṛjat sāyakān bhūyaḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ ||

24.1२४.१

तम् अदृश्यं विचिन्वन्तः सृजन्तम् अनिशं शरान् । (२४।१)

tam adṛśyaṃ vicinvantaḥ sṛjantam aniśaṃ śarān |

24.2२४.२

हरयो विविशुर् व्योम प्रगृह्य महतीः शिलाः ॥ (२४।२)

harayo viviśur vyoma pragṛhya mahatīḥ śilāḥ ||

25.1२५.१

तांश्च तौ चाप्यदृश्यः स शरैर् विव्याध राक्षसः । (२५।१)

tāṃśca tau cāpyadṛśyaḥ sa śarair vivyādha rākṣasaḥ |

25.2२५.२

स भृशं ताडयन् वीरो रावणिर् माययावृतः ॥ (२५।२)

sa bhṛśaṃ tāḍayan vīro rāvaṇir māyayāvṛtaḥ ||

26.1२६.१

तौ शरैर् आचितौ वीरौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ । (२६।१)

tau śarair ācitau vīrau bhrātarau rāmalakṣmaṇau |

26.2२६.२

पेततुर् गगनाद् भूमिं सूर्याचन्द्रमसाविव ॥ (२६।२)

petatur gaganād bhūmiṃ sūryācandramasāviva ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 3, 272

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit