भीष्म उवाच । (१।१)

अत्राप्युदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् । (१।२)

यथा दस्युः समर्यादः प्रेत्यभावे न नश्यति ॥ (१।३)

प्रहर्ता मतिमाञ् शूरः श्रुतवान् अनृशंसवान् । (२।१)

रक्षन्न् अक्षयिणं धर्मं ब्रह्मण्यो गुरुपूजकः ॥ (२।२)

निषाद्यां क्षत्रियाज्जातः क्षत्रधर्मानुपालकः । (३।१)

कापव्यो नाम नैषादिर् दस्युत्वात् सिद्धिम् आप्तवान् ॥ (३।२)

अरण्ये सायपूर्वाह्णे मृगयूथप्रकोपिता । (४।१)

विधिज्ञो मृगजातीनां निपानानां च कोविदः ॥ (४।२)

सर्वकाननदेशज्ञः पारियात्रचरः सदा । (५।१)

धर्मज्ञः सर्वभूतानाम् अमोघेषुर् दृढायुधः ॥ (५।२)

अप्यनेकशताः सेना एक एव जिगाय सः । (६।१)

स वृद्धावन्धपितरौ महारण्ये ऽभ्यपूजयत् ॥ (६।२)

मधुमांसैर् मूलफलैर् अन्नैर् उच्चावचैर् अपि । (७।१)

सत्कृत्य भोजयामास सम्यक् परिचचार च ॥ (७।२)

आरण्यकान् प्रव्रजितान् ब्राह्मणान् परिपालयन् । (८।१)

अपि तेभ्यो मृगान् हत्वा निनाय च महावने ॥ (८।२)

ये स्म न प्रतिगृह्णन्ति दस्युभोजनशङ्कया । (९।१)

तेषाम् आसज्य गेहेषु काल्य एव स गच्छति ॥ (९।२)

तं बहूनि सहस्राणि ग्रामणित्वे ऽभिवव्रिरे । (१०।१)

निर्मर्यादानि दस्यूनां निरनुक्रोशकारिणाम् ॥ (१०।२)

दस्यव ऊचुः । (११।१)

मुहूर्तदेशकालज्ञ प्राज्ञ शीलदृढायुध । (११।२)

ग्रामणीर् भव नो मुख्यः सर्वेषाम् एव संमतः ॥ (११।३)

यथा यथा वक्ष्यसि नः करिष्यामस्तथा तथा । (१२।१)

पालयास्मान् यथान्यायं यथा माता यथा पिता ॥ (१२।२)

कापव्य उवाच । (१३।१)

मा वधीस्त्वं स्त्रियं भीरुं मा शिशुं मा तपस्विनम् । (१३।२)

नायुध्यमानो हन्तव्यो न च ग्राह्या बलात् स्त्रियः ॥ (१३।३)

सर्वथा स्त्री न हन्तव्या सर्वसत्त्वेषु युध्यता । (१४।१)

नित्यं गोब्राह्मणे स्वस्ति योद्धव्यं च तदर्थतः ॥ (१४।२)

सस्यं च नापहन्तव्यं सीरविघ्नं च मा कृथाः । (१५।१)

पूज्यन्ते यत्र देवाश्च पितरो ऽतिथयस्तथा ॥ (१५।२)

सर्वभूतेष्वपि च वै ब्राह्मणो मोक्षम् अर्हति । (१६।१)

कार्या चापचितिस्तेषां सर्वस्वेनापि या भवेत् ॥ (१६।२)

यस्य ह्येते संप्ररुष्टा मन्त्रयन्ति पराभवम् । (१७।१)

न तस्य त्रिषु लोकेषु त्राता भवति कश्चन ॥ (१७।२)

यो ब्राह्मणान् परिभवेद् विनाशं वापि रोचयेत् । (१८।१)

सूर्योदय इवावश्यं ध्रुवं तस्य पराभवः ॥ (१८।२)

इहैव फलम् आसीनः प्रत्याकाङ्क्षति शक्तितः । (१९।१)

ये ये नो न प्रदास्यन्ति तांस्तान् सेनाभियास्यति ॥ (१९।२)

शिष्ट्यर्थं विहितो दण्डो न वधार्थं विनिश्चयः । (२०।१)

ये च शिष्टान् प्रबाधन्ते धर्मस्तेषां वधः स्मृतः ॥ (२०।२)

ये हि राष्ट्रोपरोधेन वृत्तिं कुर्वन्ति केचन । (२१।१)

तद् एव ते ऽनु मीयन्ते कुणपं कृमयो यथा ॥ (२१।२)

ये पुनर् धर्मशास्त्रेण वर्तेरन्न् इह दस्यवः । (२२।१)

अपि ते दस्यवो भूत्वा क्षिप्रं सिद्धिम् अवाप्नुयुः ॥ (२२।२)

भीष्म उवाच । (२३।१)

तत् सर्वम् उपचक्रुस्ते कापव्यस्यानुशासनम् । (२३।२)

वृत्तिं च लेभिरे सर्वे पापेभ्यश्चाप्युपारमन् ॥ (२३।३)

कापव्यः कर्मणा तेन महतीं सिद्धिम् आप्तवान् । (२४।१)

साधूनाम् आचरन् क्षेमं दस्यून् पापान्निवर्तयन् ॥ (२४।२)

इदं कापव्यचरितं यो नित्यम् अनुकीर्तयेत् । (२५।१)

नारण्येभ्यः स भूतेभ्यो भयम् आर्छेत् कदाचन ॥ (२५।२)

भयं तस्य न मर्त्येभ्यो नामर्त्येभ्यः कथंचन । (२६।१)

न सतो नासतो राजन् स ह्यरण्येषु गोपतिः ॥ (२६।२)