महाभारतMahābhārata

MBh, 3, 75

373 of 1995 · 55 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

दमयन्त्युवाच । (१।१)

damayantyuvāca |

1.2१.२

न माम् अर्हसि कल्याण पापेन परिशङ्कितुम् । (१।२)

na mām arhasi kalyāṇa pāpena pariśaṅkitum |

1.3१.३

मया हि देवान् उत्सृज्य वृतस्त्वं निषधाधिप ॥ (१।३)

mayā hi devān utsṛjya vṛtastvaṃ niṣadhādhipa ||

2.1२.१

तवाभिगमनार्थं तु सर्वतो ब्राह्मणा गताः । (२।१)

tavābhigamanārthaṃ tu sarvato brāhmaṇā gatāḥ |

2.2२.२

वाक्यानि मम गाथाभिर् गायमाना दिशो दश ॥ (२।२)

vākyāni mama gāthābhir gāyamānā diśo daśa ||

3.1३.१

ततस् त्वां ब्राह्मणो विद्वान् पर्णादो नाम पार्थिव । (३।१)

tatas tvāṃ brāhmaṇo vidvān parṇādo nāma pārthiva |

3.2३.२

अभ्यगच्छत् कोसलायाम् ऋतुपर्णनिवेशने ॥ (३।२)

abhyagacchat kosalāyām ṛtuparṇaniveśane ||

4.1४.१

तेन वाक्ये हृते सम्यक् प्रतिवाक्ये तथाहृते । (४।१)

tena vākye hṛte samyak prativākye tathāhṛte |

4.2४.२

उपायो ऽयं मया दृष्टो नैषधानयने तव ॥ (४।२)

upāyo 'yaṃ mayā dṛṣṭo naiṣadhānayane tava ||

5.1५.१

त्वाम् ऋते न हि लोके ऽन्य एकाह्ना पृथिवीपते । (५।१)

tvām ṛte na hi loke 'nya ekāhnā pṛthivīpate |

5.2५.२

समर्थो योजनशतं गन्तुम् अश्वैर् नराधिप ॥ (५।२)

samartho yojanaśataṃ gantum aśvair narādhipa ||

6.1६.१

तथा चेमौ महीपाल भजे ऽहं चरणौ तव । (६।१)

tathā cemau mahīpāla bhaje 'haṃ caraṇau tava |

6.2६.२

यथा नासत्कृतं किंचिन् मनसापि चराम्यहम् ॥ (६।२)

yathā nāsatkṛtaṃ kiṃcin manasāpi carāmyaham ||

7.1७.१

अयं चरति लोके ऽस्मिन् भूतसाक्षी सदागतिः । (७।१)

ayaṃ carati loke 'smin bhūtasākṣī sadāgatiḥ |

7.2७.२

एष मुञ्चतु मे प्राणान् यदि पापं चराम्यहम् ॥ (७।२)

eṣa muñcatu me prāṇān yadi pāpaṃ carāmyaham ||

8.1८.१

तथा चरति तिग्मांशुः परेण भुवनं सदा । (८।१)

tathā carati tigmāṃśuḥ pareṇa bhuvanaṃ sadā |

8.2८.२

स विमुञ्चतु मे प्राणान् यदि पापं चराम्यहम् ॥ (८।२)

sa vimuñcatu me prāṇān yadi pāpaṃ carāmyaham ||

9.1९.१

चन्द्रमाः सर्वभूतानाम् अन्तश् चरति साक्षिवत् । (९।१)

candramāḥ sarvabhūtānām antaś carati sākṣivat |

9.2९.२

स विमुञ्चतु मे प्राणान् यदि पापं चराम्यहम् ॥ (९।२)

sa vimuñcatu me prāṇān yadi pāpaṃ carāmyaham ||

10.1१०.१

एते देवास् त्रयः कृत्स्नं त्रैलोक्यं धारयन्ति वै । (१०।१)

ete devās trayaḥ kṛtsnaṃ trailokyaṃ dhārayanti vai |

10.2१०.२

विब्रुवन्तु यथासत्यम् एते वाद्य त्यजन्तु माम् ॥ (१०।२)

vibruvantu yathāsatyam ete vādya tyajantu mām ||

11.1११.१

एवम् उक्ते ततो वायुर् अन्तरिक्षाद् अभाषत । (११।१)

evam ukte tato vāyur antarikṣād abhāṣata |

11.2११.२

नैषा कृतवती पापं नल सत्यं ब्रवीमि ते ॥ (११।२)

naiṣā kṛtavatī pāpaṃ nala satyaṃ bravīmi te ||

12.1१२.१

राजञ्शीलनिधिः स्फीतो दमयन्त्या सुरक्षितः । (१२।१)

rājañśīlanidhiḥ sphīto damayantyā surakṣitaḥ |

12.2१२.२

साक्षिणो रक्षिणश् चास्या वयं त्रीन् परिवत्सरान् ॥ (१२।२)

sākṣiṇo rakṣiṇaś cāsyā vayaṃ trīn parivatsarān ||

13.1१३.१

उपायो विहितश् चायं त्वदर्थम् अतुलो ऽनया । (१३।१)

upāyo vihitaś cāyaṃ tvadartham atulo 'nayā |

13.2१३.२

न ह्येकाह्ना शतं गन्ता त्वद् ऋते ऽन्यः पुमान् इह ॥ (१३।२)

na hyekāhnā śataṃ gantā tvad ṛte 'nyaḥ pumān iha ||

14.1१४.१

उपपन्ना त्वया भैमी त्वं च भैम्या महीपते । (१४।१)

upapannā tvayā bhaimī tvaṃ ca bhaimyā mahīpate |

14.2१४.२

नात्र शङ्का त्वया कार्या संगच्छ सह भार्यया ॥ (१४।२)

nātra śaṅkā tvayā kāryā saṃgaccha saha bhāryayā ||

15.1१५.१

तथा ब्रुवति वायौ तु पुष्पवृष्टिः पपात ह । (१५।१)

tathā bruvati vāyau tu puṣpavṛṣṭiḥ papāta ha |

15.2१५.२

देवदुन्दुभयो नेदुर् ववौ च पवनः शिवः ॥ (१५।२)

devadundubhayo nedur vavau ca pavanaḥ śivaḥ ||

16.1१६.१

तद् अद्भुततमं दृष्ट्वा नलो राजाथ भारत । (१६।१)

tad adbhutatamaṃ dṛṣṭvā nalo rājātha bhārata |

16.2१६.२

दमयन्त्यां विशङ्कां तां व्यपाकर्षद् अरिंदमः ॥ (१६।२)

damayantyāṃ viśaṅkāṃ tāṃ vyapākarṣad ariṃdamaḥ ||

17.1१७.१

ततस् तद् वस्त्रम् अरजः प्रावृणोद् वसुधाधिपः । (१७।१)

tatas tad vastram arajaḥ prāvṛṇod vasudhādhipaḥ |

17.2१७.२

संस्मृत्य नागराजानं ततो लेभे वपुः स्वकम् ॥ (१७।२)

saṃsmṛtya nāgarājānaṃ tato lebhe vapuḥ svakam ||

18.1१८.१

स्वरूपिणं तु भर्तारं दृष्ट्वा भीमसुता तदा । (१८।१)

svarūpiṇaṃ tu bhartāraṃ dṛṣṭvā bhīmasutā tadā |

18.2१८.२

प्राक्रोशद् उच्चैर् आलिङ्ग्य पुण्यश्लोकम् अनिन्दिता ॥ (१८।२)

prākrośad uccair āliṅgya puṇyaślokam aninditā ||

19.1१९.१

भैमीम् अपि नलो राजा भ्राजमानो यथा पुरा । (१९।१)

bhaimīm api nalo rājā bhrājamāno yathā purā |

19.2१९.२

सस्वजे स्वसुतौ चापि यथावत् प्रत्यनन्दत ॥ (१९।२)

sasvaje svasutau cāpi yathāvat pratyanandata ||

20.1२०.१

ततः स्वोरसि विन्यस्य वक्त्रं तस्य शुभानना । (२०।१)

tataḥ svorasi vinyasya vaktraṃ tasya śubhānanā |

20.2२०.२

परीता तेन दुःखेन निशश्वासायतेक्षणा ॥ (२०।२)

parītā tena duḥkhena niśaśvāsāyatekṣaṇā ||

21.1२१.१

तथैव मलदिग्धाङ्गी परिष्वज्य शुचिस्मिता । (२१।१)

tathaiva maladigdhāṅgī pariṣvajya śucismitā |

21.2२१.२

सुचिरं पुरुषव्याघ्रं तस्थौ साश्रुपरिप्लुता ॥ (२१।२)

suciraṃ puruṣavyāghraṃ tasthau sāśrupariplutā ||

22.1२२.१

ततः सर्वं यथावृत्तं दमयन्त्या नलस्य च । (२२।१)

tataḥ sarvaṃ yathāvṛttaṃ damayantyā nalasya ca |

22.2२२.२

भीमायाकथयत् प्रीत्या वैदर्भ्या जननी नृप ॥ (२२।२)

bhīmāyākathayat prītyā vaidarbhyā jananī nṛpa ||

23.1२३.१

ततो ऽब्रवीन् महाराजः कृतशौचम् अहं नलम् । (२३।१)

tato 'bravīn mahārājaḥ kṛtaśaucam ahaṃ nalam |

23.2२३.२

दमयन्त्या सहोपेतं काल्यं द्रष्टा सुखोषितम् ॥ (२३।२)

damayantyā sahopetaṃ kālyaṃ draṣṭā sukhoṣitam ||

24.1२४.१

ततस् तौ सहितौ रात्रिं कथयन्तौ पुरातनम् । (२४।१)

tatas tau sahitau rātriṃ kathayantau purātanam |

24.2२४.२

वने विचरितं सर्वम् ऊषतुर् मुदितौ नृप ॥ (२४।२)

vane vicaritaṃ sarvam ūṣatur muditau nṛpa ||

25.1२५.१

स चतुर्थे ततो वर्षे संगम्य सह भार्यया । (२५।१)

sa caturthe tato varṣe saṃgamya saha bhāryayā |

25.2२५.२

सर्वकामैः सुसिद्धार्थो लब्धवान् परमां मुदम् ॥ (२५।२)

sarvakāmaiḥ susiddhārtho labdhavān paramāṃ mudam ||

26.1२६.१

दमयन्त्यपि भर्तारम् अवाप्याप्यायिता भृशम् । (२६।१)

damayantyapi bhartāram avāpyāpyāyitā bhṛśam |

26.2२६.२

अर्धसंजातसस्येव तोयं प्राप्य वसुंधरा ॥ (२६।२)

ardhasaṃjātasasyeva toyaṃ prāpya vasuṃdharā ||

27.1२७.१

सैवं समेत्य व्यपनीततन्द्री शान्तज्वरा हर्षविवृद्धसत्त्वा । (२७।१)

saivaṃ sametya vyapanītatandrī śāntajvarā harṣavivṛddhasattvā |

27.2२७.२

रराज भैमी समवाप्तकामा शीतांशुना रात्रिर् इवोदितेन ॥ (२७।२)

rarāja bhaimī samavāptakāmā śītāṃśunā rātrir ivoditena ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 3, 75

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit