महाभारतMahābhārata

MBh, 5, 90

754 of 1995 · 57 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशंपायन उवाच । (१।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

1.2१.२

तं भुक्तवन्तम् आश्वस्तं निशायां विदुरो ऽब्रवीत् । (१।२)

taṃ bhuktavantam āśvastaṃ niśāyāṃ viduro 'bravīt |

1.3१.३

नेदं सम्यग् व्यवसितं केशवागमनं तव ॥ (१।३)

nedaṃ samyag vyavasitaṃ keśavāgamanaṃ tava ||

2.1२.१

अर्थधर्मातिगो मूढः संरम्भी च जनार्दन । (२।१)

arthadharmātigo mūḍhaḥ saṃrambhī ca janārdana |

2.2२.२

मानघ्नो मानकामश्च वृद्धानां शासनातिगः ॥ (२।२)

mānaghno mānakāmaśca vṛddhānāṃ śāsanātigaḥ ||

3.1३.१

धर्मशास्त्रातिगो मन्दो दुरात्मा प्रग्रहं गतः । (३।१)

dharmaśāstrātigo mando durātmā pragrahaṃ gataḥ |

3.2३.२

अनेयः श्रेयसां पापो धार्तराष्ट्रो जनार्दन ॥ (३।२)

aneyaḥ śreyasāṃ pāpo dhārtarāṣṭro janārdana ||

4.1४.१

कामात्मा प्राज्ञमानी च मित्रध्रुक् सर्वशङ्कितः । (४।१)

kāmātmā prājñamānī ca mitradhruk sarvaśaṅkitaḥ |

4.2४.२

अकर्ता चाकृतज्ञश्च त्यक्तधर्मः प्रियानृतः ॥ (४।२)

akartā cākṛtajñaśca tyaktadharmaḥ priyānṛtaḥ ||

5.1५.१

एतैश्चान्यैश्च बहुभिर् दोषैर् एष समन्वितः । (५।१)

etaiścānyaiśca bahubhir doṣair eṣa samanvitaḥ |

5.2५.२

त्वयोच्यमानः श्रेयो ऽपि संरम्भान्न ग्रहीष्यति ॥ (५।२)

tvayocyamānaḥ śreyo 'pi saṃrambhānna grahīṣyati ||

6.1६.१

सेनासमुदयं दृष्ट्वा पार्थिवं मधुसूदन । (६।१)

senāsamudayaṃ dṛṣṭvā pārthivaṃ madhusūdana |

6.2६.२

कृतार्थं मन्यते बाल आत्मानम् अविचक्षणः ॥ (६।२)

kṛtārthaṃ manyate bāla ātmānam avicakṣaṇaḥ ||

7.1७.१

एकः कर्णः पराञ् जेतुं समर्थ इति निश्चितम् । (७।१)

ekaḥ karṇaḥ parāñ jetuṃ samartha iti niścitam |

7.2७.२

धार्तराष्ट्रस्य दुर्बुद्धेः स शमं नोपयास्यति ॥ (७।२)

dhārtarāṣṭrasya durbuddheḥ sa śamaṃ nopayāsyati ||

8.1८.१

भीष्मे द्रोणे कृपे कर्णे द्रोणपुत्रे जयद्रथे । (८।१)

bhīṣme droṇe kṛpe karṇe droṇaputre jayadrathe |

8.2८.२

भूयसीं वर्तते वृत्तिं न शमे कुरुते मनः ॥ (८।२)

bhūyasīṃ vartate vṛttiṃ na śame kurute manaḥ ||

9.1९.१

निश्चितं धार्तराष्ट्राणां सकर्णानां जनार्दन । (९।१)

niścitaṃ dhārtarāṣṭrāṇāṃ sakarṇānāṃ janārdana |

9.2९.२

भीष्मद्रोणकृपान् पार्था न शक्ताः प्रतिवीक्षितुम् ॥ (९।२)

bhīṣmadroṇakṛpān pārthā na śaktāḥ prativīkṣitum ||

10.1१०.१

संविच्च धार्तराष्ट्राणां सर्वेषाम् एव केशव । (१०।१)

saṃvicca dhārtarāṣṭrāṇāṃ sarveṣām eva keśava |

10.2१०.२

शमे प्रयतमानस्य तव सौभ्रात्रकाङ्क्षिणः ॥ (१०।२)

śame prayatamānasya tava saubhrātrakāṅkṣiṇaḥ ||

11.1११.१

न पाण्डवानाम् अस्माभिः प्रतिदेयं यथोचितम् । (११।१)

na pāṇḍavānām asmābhiḥ pratideyaṃ yathocitam |

11.2११.२

इति व्यवसितास्तेषु वचनं स्यान्निरर्थकम् ॥ (११।२)

iti vyavasitāsteṣu vacanaṃ syānnirarthakam ||

12.1१२.१

यत्र सूक्तं दुरुक्तं च समं स्यान्मधुसूदन । (१२।१)

yatra sūktaṃ duruktaṃ ca samaṃ syānmadhusūdana |

12.2१२.२

न तत्र प्रलपेत् प्राज्ञो बधिरेष्विव गायनः ॥ (१२।२)

na tatra pralapet prājño badhireṣviva gāyanaḥ ||

13.1१३.१

अविजानत्सु मूढेषु निर्मर्यादेषु माधव । (१३।१)

avijānatsu mūḍheṣu nirmaryādeṣu mādhava |

13.2१३.२

न त्वं वाक्यं ब्रुवन् युक्तश्चाण्डालेषु द्विजो यथा ॥ (१३।२)

na tvaṃ vākyaṃ bruvan yuktaścāṇḍāleṣu dvijo yathā ||

14.1१४.१

सो ऽयं बलस्थो मूढश्च न करिष्यति ते वचः । (१४।१)

so 'yaṃ balastho mūḍhaśca na kariṣyati te vacaḥ |

14.2१४.२

तस्मिन्निरर्थकं वाक्यम् उक्तं सम्पत्स्यते तव ॥ (१४।२)

tasminnirarthakaṃ vākyam uktaṃ sampatsyate tava ||

15.1१५.१

तेषां समुपविष्टानां सर्वेषां पापचेतसाम् । (१५।१)

teṣāṃ samupaviṣṭānāṃ sarveṣāṃ pāpacetasām |

15.2१५.२

तव मध्यावतरणं मम कृष्ण न रोचते ॥ (१५।२)

tava madhyāvataraṇaṃ mama kṛṣṇa na rocate ||

16.1१६.१

दुर्बुद्धीनाम् अशिष्टानां बहूनां पापचेतसाम् । (१६।१)

durbuddhīnām aśiṣṭānāṃ bahūnāṃ pāpacetasām |

16.2१६.२

प्रतीपं वचनं मध्ये तव कृष्ण न रोचते ॥ (१६।२)

pratīpaṃ vacanaṃ madhye tava kṛṣṇa na rocate ||

17.1१७.१

अनुपासितवृद्धत्वाच्छ्रिया मोहाच्च दर्पितः । (१७।१)

anupāsitavṛddhatvācchriyā mohācca darpitaḥ |

17.2१७.२

वयोदर्पाद् अमर्षाच्च न ते श्रेयो ग्रहीष्यति ॥ (१७।२)

vayodarpād amarṣācca na te śreyo grahīṣyati ||

18.1१८.१

बलं बलवद् अप्यस्य यदि वक्ष्यसि माधव । (१८।१)

balaṃ balavad apyasya yadi vakṣyasi mādhava |

18.2१८.२

त्वय्यस्य महती शङ्का न करिष्यति ते वचः ॥ (१८।२)

tvayyasya mahatī śaṅkā na kariṣyati te vacaḥ ||

19.1१९.१

नेदम् अद्य युधा शक्यम् इन्द्रेणापि सहामरैः । (१९।१)

nedam adya yudhā śakyam indreṇāpi sahāmaraiḥ |

19.2१९.२

इति व्यवसिताः सर्वे धार्तराष्ट्रा जनार्दन ॥ (१९।२)

iti vyavasitāḥ sarve dhārtarāṣṭrā janārdana ||

20.1२०.१

तेष्वेवम् उपपन्नेषु कामक्रोधानुवर्तिषु । (२०।१)

teṣvevam upapanneṣu kāmakrodhānuvartiṣu |

20.2२०.२

समर्थम् अपि ते वाक्यम् असमर्थं भविष्यति ॥ (२०।२)

samartham api te vākyam asamarthaṃ bhaviṣyati ||

21.1२१.१

मध्ये तिष्ठन् हस्त्यनीकस्य मन्दो रथाश्वयुक्तस्य बलस्य मूढः । (२१।१)

madhye tiṣṭhan hastyanīkasya mando rathāśvayuktasya balasya mūḍhaḥ |

21.2२१.२

दुर्योधनो मन्यते वीतमन्युः कृत्स्ना मयेयं पृथिवी जितेति ॥ (२१।२)

duryodhano manyate vītamanyuḥ kṛtsnā mayeyaṃ pṛthivī jiteti ||

22.1२२.१

आशंसते धृतराष्ट्रस्य पुत्रो महाराज्यम् असपत्नं पृथिव्याम् । (२२।१)

āśaṃsate dhṛtarāṣṭrasya putro mahārājyam asapatnaṃ pṛthivyām |

22.2२२.२

तस्मिञ् शमः केवलो नोपलभ्यो बद्धं सन्तम् आगतं मन्यते ऽर्थम् ॥ (२२।२)

tasmiñ śamaḥ kevalo nopalabhyo baddhaṃ santam āgataṃ manyate 'rtham ||

23.1२३.१

पर्यस्तेयं पृथिवी कालपक्वा दुर्योधनार्थे पाण्डवान् योद्धुकामाः । (२३।१)

paryasteyaṃ pṛthivī kālapakvā duryodhanārthe pāṇḍavān yoddhukāmāḥ |

23.2२३.२

समागताः सर्वयोधाः पृथिव्यां राजानश्च क्षितिपालैः समेताः ॥ (२३।२)

samāgatāḥ sarvayodhāḥ pṛthivyāṃ rājānaśca kṣitipālaiḥ sametāḥ ||

24.1२४.१

सर्वे चैते कृतवैराः पुरस्तात् त्वया राजानो हृतसाराश्च कृष्ण । (२४।१)

sarve caite kṛtavairāḥ purastāt tvayā rājāno hṛtasārāśca kṛṣṇa |

24.2२४.२

तवोद्वेगात् संश्रिता धार्तराष्ट्रान् सुसंहताः सह कर्णेन वीराः ॥ (२४।२)

tavodvegāt saṃśritā dhārtarāṣṭrān susaṃhatāḥ saha karṇena vīrāḥ ||

25.1२५.१

त्यक्तात्मानः सह दुर्योधनेन सृष्टा योद्धुं पाण्डवान् सर्वयोधाः । (२५।१)

tyaktātmānaḥ saha duryodhanena sṛṣṭā yoddhuṃ pāṇḍavān sarvayodhāḥ |

25.2२५.२

तेषां मध्ये प्रविशेथा यदि त्वं न तन्मतं मम दाशार्ह वीर ॥ (२५।२)

teṣāṃ madhye praviśethā yadi tvaṃ na tanmataṃ mama dāśārha vīra ||

26.1२६.१

तेषां समुपविष्टानां बहूनां दुष्टचेतसाम् । (२६।१)

teṣāṃ samupaviṣṭānāṃ bahūnāṃ duṣṭacetasām |

26.2२६.२

कथं मध्यं प्रपद्येथाः शत्रूणां शत्रुकर्शन ॥ (२६।२)

kathaṃ madhyaṃ prapadyethāḥ śatrūṇāṃ śatrukarśana ||

27.1२७.१

सर्वथा त्वं महाबाहो देवैर् अपि दुरुत्सहः । (२७।१)

sarvathā tvaṃ mahābāho devair api durutsahaḥ |

27.2२७.२

प्रभावं पौरुषं बुद्धिं जानामि तव शत्रुहन् ॥ (२७।२)

prabhāvaṃ pauruṣaṃ buddhiṃ jānāmi tava śatruhan ||

28.1२८.१

या मे प्रीतिः पाण्डवेषु भूयः सा त्वयि माधव । (२८।१)

yā me prītiḥ pāṇḍaveṣu bhūyaḥ sā tvayi mādhava |

28.2२८.२

प्रेम्णा च बहुमानाच्च सौहृदाच्च ब्रवीम्यहम् ॥ (२८।२)

premṇā ca bahumānācca sauhṛdācca bravīmyaham ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 5, 90

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit