अर्जुन उवाच । (१।१)

कुरूणाम् अद्य सर्वेषां भवान् सुहृद् अनुत्तमः । (१।२)

संबन्धी दयितो नित्यम् उभयोः पक्षयोर् अपि ॥ (१।३)

पाण्डवैर् धार्तराष्ट्राणां प्रतिपाद्यम् अनामयम् । (२।१)

समर्थः प्रशमं चैषां कर्तुं त्वम् असि केशव ॥ (२।२)

त्वम् इतः पुण्डरीकाक्ष सुयोधनम् अमर्षणम् । (३।१)

शान्त्यर्थं भारतं ब्रूया यत् तद् वाच्यम् अमित्रहन् ॥ (३।२)

त्वया धर्मार्थयुक्तं चेद् उक्तं शिवम् अनामयम् । (४।१)

हितं नादास्यते बालो दिष्टस्य वशम् एष्यति ॥ (४।२)

भगवान् उवाच । (५।१)

धर्म्यम् अस्मद्धितं चैव कुरूणां यद् अनामयम् । (५।२)

एष यास्यामि राजानं धृतराष्ट्रम् अभीप्सया ॥ (५।३)

वैशंपायन उवाच । (६।१)

ततो व्यपेते तमसि सूर्ये विमल उद्गते । (६।२)

मैत्रे मुहूर्ते सम्प्राप्ते मृद्वर्चिषि दिवाकरे ॥ (६।३)

कौमुदे मासि रेवत्यां शरदन्ते हिमागमे । (७।१)

स्फीतसस्यसुखे काले कल्यः सत्त्ववतां वरः ॥ (७।२)

मङ्गल्याः पुण्यनिर्घोषा वाचः शृण्वंश्च सूनृताः । (८।१)

ब्राह्मणानां प्रतीतानाम् ऋषीणाम् इव वासवः ॥ (८।२)

कृत्वा पौर्वाह्णिकं कृत्यं स्नातः शुचिर् अलंकृतः । (९।१)

उपतस्थे विवस्वन्तं पावकं च जनार्दनः ॥ (९।२)

ऋषभं पृष्ठ आलभ्य ब्राह्मणान् अभिवाद्य च । (१०।१)

अग्निं प्रदक्षिणं कृत्वा पश्यन् कल्याणम् अग्रतः ॥ (१०।२)

तत् प्रतिज्ञाय वचनं पाण्डवस्य जनार्दनः । (११।१)

शिनेर् नप्तारम् आसीनम् अभ्यभाषत सात्यकिम् ॥ (११।२)

रथ आरोप्यतां शङ्खश्चक्रं च गदया सह । (१२।१)

उपासङ्गाश्च शक्त्यश्च सर्वप्रहरणानि च ॥ (१२।२)

दुर्योधनो हि दुष्टात्मा कर्णश्च सहसौबलः । (१३।१)

न च शत्रुर् अवज्ञेयः प्राकृतो ऽपि बलीयसा ॥ (१३।२)

ततस्तन्मतम् आज्ञाय केशवस्य पुरःसराः । (१४।१)

प्रसस्रुर् योजयिष्यन्तो रथं चक्रगदाभृतः ॥ (१४।२)

तं दीप्तम् इव कालाग्निम् आकाशगम् इवाध्वगम् । (१५।१)

चन्द्रसूर्यप्रकाशाभ्यां चक्राभ्यां समलंकृतम् ॥ (१५।२)

अर्धचन्द्रैश्च चन्द्रैश्च मत्स्यैः समृगपक्षिभिः । (१६।१)

पुष्पैश्च विविधैश्चित्रं मणिरत्नैश्च सर्वशः ॥ (१६।२)

तरुणादित्यसंकाशं बृहन्तं चारुदर्शनम् । (१७।१)

मणिहेमविचित्राङ्गं सुध्वजं सुपताकिनम् ॥ (१७।२)

सूपस्करम् अनाधृष्यं वैयाघ्रपरिवारणम् । (१८।१)

यशोघ्नं प्रत्यमित्राणां यदूनां नन्दिवर्धनम् ॥ (१८।२)

वाजिभिः सैन्यसुग्रीवमेघपुष्पबलाहकैः । (१९।१)

स्नातैः संपादयांचक्रुः सम्पन्नैः सर्वसंपदा ॥ (१९।२)

महिमानं तु कृष्णस्य भूय एवाभिवर्धयन् । (२०।१)

सुघोषः पतगेन्द्रेण ध्वजेन युयुजे रथः ॥ (२०।२)

तं मेरुशिखरप्रख्यं मेघदुन्दुभिनिस्वनम् । (२१।१)

आरुरोह रथं शौरिर् विमानम् इव पुण्यकृत् ॥ (२१।२)

ततः सात्यकिम् आरोप्य प्रययौ पुरुषोत्तमः । (२२।१)

पृथिवीं चान्तरिक्षं च रथघोषेण नादयन् ॥ (२२।२)

व्यपोढाभ्रघनः कालः क्षणेन समपद्यत । (२३।१)

शिवश्चानुववौ वायुः प्रशान्तम् अभवद् रजः ॥ (२३।२)

प्रदक्षिणानुलोमाश्च मङ्गल्या मृगपक्षिणः । (२४।१)

प्रयाणे वासुदेवस्य बभूवुर् अनुयायिनः ॥ (२४।२)

मङ्गल्यार्थपदैः शब्दैर् अन्ववर्तन्त सर्वशः । (२५।१)

सारसाः शतपत्राश्च हंसाश्च मधुसूदनम् ॥ (२५।२)

मन्त्राहुतिमहाहोमैर् हूयमानश्च पावकः । (२६।१)

प्रदक्षिणशिखो भूत्वा विधूमः समपद्यत ॥ (२६।२)

वसिष्ठो वामदेवश्च भूरिद्युम्नो गयः क्रथः । (२७।१)

शुक्रनारदवाल्मीका मरुतः कुशिको भृगुः ॥ (२७।२)

ब्रह्मदेवर्षयश्चैव कृष्णं यदुसुखावहम् । (२८।१)

प्रदक्षिणम् अवर्तन्त सहिता वासवानुजम् ॥ (२८।२)

एवम् एतैर् महाभागैर् महर्षिगणसाधुभिः । (२९।१)

पूजितः प्रययौ कृष्णः कुरूणां सदनं प्रति ॥ (२९।२)

तं प्रयान्तम् अनुप्रायात् कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः । (३०।१)

भीमसेनार्जुनौ चोभौ माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ ॥ (३०।२)

चेकितानश्च विक्रान्तो धृष्टकेतुश्च चेदिपः । (३१।१)

द्रुपदः काशिराजश्च शिखण्डी च महारथः ॥ (३१।२)

धृष्टद्युम्नः सपुत्रश्च विराटः केकयैः सह । (३२।१)

संसाधनार्थं प्रययुः क्षत्रियाः क्षत्रियर्षभम् ॥ (३२।२)

ततो ऽनुव्रज्य गोविन्दं धर्मराजो युधिष्ठिरः । (३३।१)

राज्ञां सकाशे द्युतिमान् उवाचेदं वचस्तदा ॥ (३३।२)

यो नैव कामान्न भयान्न लोभान्नार्थकारणात् । (३४।१)

अन्यायम् अनुवर्तेत स्थिरबुद्धिर् अलोलुपः ॥ (३४।२)

धर्मज्ञो धृतिमान् प्राज्ञः सर्वभूतेषु केशवः । (३५।१)

ईश्वरः सर्वभूतानां देवदेवः प्रतापवान् ॥ (३५।२)

तं सर्वगुणसम्पन्नं श्रीवत्सकृतलक्षणम् । (३६।१)

सम्परिष्वज्य कौन्तेयः संदेष्टुम् उपचक्रमे ॥ (३६।२)

या सा बाल्यात् प्रभृत्यस्मान् पर्यवर्धयताबला । (३७।१)

उपवासतपःशीला सदा स्वस्त्ययने रता ॥ (३७।२)

देवतातिथिपूजासु गुरुशुश्रूषणे रता । (३८।१)

वत्सला प्रियपुत्रा च प्रियास्माकं जनार्दन ॥ (३८।२)

सुयोधनभयाद् या नो ऽत्रायतामित्रकर्शन । (३९।१)

महतो मृत्युसंबाधाद् उत्तरन्नौर् इवार्णवात् ॥ (३९।२)

अस्मत्कृते च सततं यया दुःखानि माधव । (४०।१)

अनुभूतान्यदुःखार्हा तां स्म पृच्छेर् अनामयम् ॥ (४०।२)

भृशम् आश्वासयेश्चैनां पुत्रशोकपरिप्लुताम् । (४१।१)

अभिवाद्य स्वजेथाश्च पाण्डवान् परिकीर्तयन् ॥ (४१।२)

ऊढात् प्रभृति दुःखानि श्वशुराणाम् अरिंदम । (४२।१)

निकारान् अतदर्हा च पश्यन्ती दुःखम् अश्नुते ॥ (४२।२)

अपि जातु स कालः स्यात् कृष्ण दुःखविपर्ययः । (४३।१)

यद् अहं मातरं क्लिष्टां सुखे दध्याम् अरिंदम ॥ (४३।२)

प्रव्रजन्तो ऽन्वधावत् सा कृपणा पुत्रगृद्धिनी । (४४।१)

रुदतीम् अपहायैनाम् उपगच्छाम यद् वनम् ॥ (४४।२)

न नूनं म्रियते दुःखैः सा चेज्जीवति केशव । (४५।१)

तथा पुत्राधिभिर् गाढम् आर्ता ह्यानर्तसत्कृता ॥ (४५।२)

अभिवाद्या तु सा कृष्ण त्वया मद्वचनाद् विभो । (४६।१)

धृतराष्ट्रश्च कौरव्यो राजानश्च वयोऽधिकाः ॥ (४६।२)

भीष्मं द्रोणं कृपं चैव महाराजं च बाह्लिकम् । (४७।१)

द्रौणिं च सोमदत्तं च सर्वांश्च भरतान् पृथक् ॥ (४७।२)

विदुरं च महाप्राज्ञं कुरूणां मन्त्रधारिणम् । (४८।१)

अगाधबुद्धिं धर्मज्ञं स्वजेथा मधुसूदन ॥ (४८।२)

इत्युक्त्वा केशवं तत्र राजमध्ये युधिष्ठिरः । (४९।१)

अनुज्ञातो निववृते कृष्णं कृत्वा प्रदक्षिणम् ॥ (४९।२)

व्रजन्न् एव तु बीभत्सुः सखायं पुरुषर्षभम् । (५०।१)

अब्रवीत् परवीरघ्नं दाशार्हम् अपराजितम् ॥ (५०।२)

यद् अस्माकं विभो वृत्तं पुरा वै मन्त्रनिश्चये । (५१।१)

अर्धराज्यस्य गोविन्द विदितं सर्वराजसु ॥ (५१।२)

तच्चेद् दद्याद् असङ्गेन सत्कृत्यानवमन्य च । (५२।१)

प्रियं मे स्यान्महाबाहो मुच्येरन्महतो भयात् ॥ (५२।२)

अतश्चेद् अन्यथा कर्ता धार्तराष्ट्रो ऽनुपायवित् । (५३।१)

अन्तं नूनं करिष्यामि क्षत्रियाणां जनार्दन ॥ (५३।२)

एवम् उक्ते पाण्डवेन पर्यहृष्यद् वृकोदरः । (५४।१)

मुहुर् मुहुः क्रोधवशात् प्रावेपत च पाण्डवः ॥ (५४।२)

वेपमानश्च कौन्तेयः प्राक्रोशन्महतो रवान् । (५५।१)

धनंजयवचः श्रुत्वा हर्षोत्सिक्तमना भृशम् ॥ (५५।२)

तस्य तं निनदं श्रुत्वा सम्प्रावेपन्त धन्विनः । (५६।१)

वाहनानि च सर्वाणि शकृन्मूत्रं प्रसुस्रुवुः ॥ (५६।२)

इत्युक्त्वा केशवं तत्र तथा चोक्त्वा विनिश्चयम् । (५७।१)

अनुज्ञातो निववृते परिष्वज्य जनार्दनम् ॥ (५७।२)

तेषु राजसु सर्वेषु निवृत्तेषु जनार्दनः । (५८।१)

तूर्णम् अभ्यपतद्धृष्टः सैन्यसुग्रीववाहनः ॥ (५८।२)

ते हया वासुदेवस्य दारुकेण प्रचोदिताः । (५९।१)

पन्थानम् आचेमुर् इव ग्रसमाना इवाम्बरम् ॥ (५९।२)

अथापश्यन्महाबाहुर् ऋषीन् अध्वनि केशवः । (६०।१)

ब्राह्म्या श्रिया दीप्यमानान् स्थितान् उभयतः पथि ॥ (६०।२)

सो ऽवतीर्य रथात् तूर्णम् अभिवाद्य जनार्दनः । (६१।१)

यथावत् तान् ऋषीन् सर्वान् अभ्यभाषत पूजयन् ॥ (६१।२)

कच्चिल् लोकेषु कुशलं कच्चिद् धर्मः स्वनुष्ठितः । (६२।१)

ब्राह्मणानां त्रयो वर्णाः कच्चित् तिष्ठन्ति शासने ॥ (६२।२)

तेभ्यः प्रयुज्य तां पूजां प्रोवाच मधुसूदनः । (६३।१)

भगवन्तः क्व संसिद्धाः का वीथी भवताम् इह ॥ (६३।२)

किं वा भगवतां कार्यम् अहं किं करवाणि वः । (६४।१)

केनार्थेनोपसंप्राप्ता भगवन्तो महीतलम् ॥ (६४।२)

तम् अब्रवीज्जामदग्न्य उपेत्य मधुसूदनम् । (६५।१)

परिष्वज्य च गोविन्दं पुरा सुचरिते सखा ॥ (६५।२)

देवर्षयः पुण्यकृतो ब्राह्मणाश्च बहुश्रुताः । (६६।१)

राजर्षयश्च दाशार्ह मानयन्तस्तपस्विनः ॥ (६६।२)

देवासुरस्य द्रष्टारः पुराणस्य महाद्युते । (६७।१)

समेतं पार्थिवं क्षत्रं दिदृक्षन्तश्च सर्वतः ॥ (६७।२)

सभासदश्च राजानस्त्वां च सत्यं जनार्दन । (६८।१)

एतन्महत् प्रेक्षणीयं द्रष्टुं गच्छाम केशव ॥ (६८।२)

धर्मार्थसहिता वाचः श्रोतुम् इच्छाम माधव । (६९।१)

त्वयोच्यमानाः कुरुषु राजमध्ये परंतप ॥ (६९।२)

भीष्मद्रोणादयश्चैव विदुरश्च महामतिः । (७०।१)

त्वं च यादवशार्दूल सभायां वै समेष्यथ ॥ (७०।२)

तव वाक्यानि दिव्यानि तत्र तेषां च माधव । (७१।१)

श्रोतुम् इच्छाम गोविन्द सत्यानि च शुभानि च ॥ (७१।२)

आपृष्टो ऽसि महाबाहो पुनर् द्रक्ष्यामहे वयम् । (७२।१)

याह्यविघ्नेन वै वीर द्रक्ष्यामस्त्वां सभागतम् ॥ (७२।२)