महाभारतMahābhārata

MBh, 13, 34

1715 of 1995 · 63 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

भीष्म उवाच । (१।१)

bhīṣma uvāca

1.2१.२

ब्राह्मणान् एव सततं भृशं सम्प्रतिपूजयेत् । (१।२)

brāhmaṇān eva satataṃ bhṛśaṃ sampratipūjayet |

1.3१.३

एते हि सोमराजान ईश्वराः सुखदुःखयोः ॥ (१।३)

ete hi somarājāna īśvarāḥ sukhaduḥkhayoḥ ||

2.1२.१

एते भोगैर् अलंकारैर् अन्यैश्चैव किमिच्छकैः । (२।१)

ete bhogair alaṃkārair anyaiścaiva kimicchakaiḥ |

2.2२.२

सदा पूज्या नमस्कार्या रक्ष्याश्च पितृवन्नृपैः । (२।२)

sadā pūjyā namaskāryā rakṣyāśca pitṛvannṛpaiḥ |

2.3२.३

अतो राष्ट्रस्य शान्तिर् हि भूतानाम् इव वासवात् ॥ (२।३)

ato rāṣṭrasya śāntir hi bhūtānām iva vāsavāt ||

3.1३.१

जायतां ब्रह्मवर्चस्वी राष्ट्रे वै ब्राह्मणः शुचिः । (३।१)

jāyatāṃ brahmavarcasvī rāṣṭre vai brāhmaṇaḥ śuciḥ |

3.2३.२

महारथश्च राजन्य एष्टव्यः शत्रुतापनः ॥ (३।२)

mahārathaśca rājanya eṣṭavyaḥ śatrutāpanaḥ ||

4.1४.१

ब्राह्मणं जातिसम्पन्नं धर्मज्ञं संशितव्रतम् । (४।१)

brāhmaṇaṃ jātisampannaṃ dharmajñaṃ saṃśitavratam |

4.2४.२

वासयेत गृहे राजन्न तस्मात् परम् अस्ति वै ॥ (४।२)

vāsayeta gṛhe rājanna tasmāt param asti vai ||

5.1५.१

ब्राह्मणेभ्यो हविर् दत्तं प्रतिगृह्णन्ति देवताः । (५।१)

brāhmaṇebhyo havir dattaṃ pratigṛhṇanti devatāḥ |

5.2५.२

पितरः सर्वभूतानां नैतेभ्यो विद्यते परम् ॥ (५।२)

pitaraḥ sarvabhūtānāṃ naitebhyo vidyate param ||

6.1६.१

आदित्यश्चन्द्रमा वायुर् भूमिर् आपो ऽम्बरं दिशः । (६।१)

ādityaścandramā vāyur bhūmir āpo 'mbaraṃ diśaḥ |

6.2६.२

सर्वे ब्राह्मणम् आविश्य सदान्नम् उपभुञ्जते ॥ (६।२)

sarve brāhmaṇam āviśya sadānnam upabhuñjate ||

7.1७.१

न तस्याश्नन्ति पितरो यस्य विप्रा न भुञ्जते । (७।१)

na tasyāśnanti pitaro yasya viprā na bhuñjate |

7.2७.२

देवाश्चाप्यस्य नाश्नन्ति पापस्य ब्राह्मणद्विषः ॥ (७।२)

devāścāpyasya nāśnanti pāpasya brāhmaṇadviṣaḥ ||

8.1८.१

ब्राह्मणेषु तु तुष्टेषु प्रीयन्ते पितरः सदा । (८।१)

brāhmaṇeṣu tu tuṣṭeṣu prīyante pitaraḥ sadā |

8.2८.२

तथैव देवता राजन्नात्र कार्या विचारणा ॥ (८।२)

tathaiva devatā rājannātra kāryā vicāraṇā ||

9.1९.१

तथैव ते ऽपि प्रीयन्ते येषां भवति तद्धविः । (९।१)

tathaiva te 'pi prīyante yeṣāṃ bhavati taddhaviḥ |

9.2९.२

न च प्रेत्य विनश्यन्ति गच्छन्ति परमां गतिम् ॥ (९।२)

na ca pretya vinaśyanti gacchanti paramāṃ gatim ||

10.1१०.१

येन येनैव हविषा ब्राह्मणांस्तर्पयेन्नरः । (१०।१)

yena yenaiva haviṣā brāhmaṇāṃstarpayennaraḥ |

10.2१०.२

तेन तेनैव प्रीयन्ते पितरो देवतास्तथा ॥ (१०।२)

tena tenaiva prīyante pitaro devatāstathā ||

11.1११.१

ब्राह्मणाद् एव तद् भूतं प्रभवन्ति यतः प्रजाः । (११।१)

brāhmaṇād eva tad bhūtaṃ prabhavanti yataḥ prajāḥ |

11.2११.२

यतश्चायं प्रभवति प्रेत्य यत्र च गच्छति ॥ (११।२)

yataścāyaṃ prabhavati pretya yatra ca gacchati ||

12.1१२.१

वेदैष मार्गं स्वर्गस्य तथैव नरकस्य च । (१२।१)

vedaiṣa mārgaṃ svargasya tathaiva narakasya ca |

12.2१२.२

आगतानागते चोभे ब्राह्मणो द्विपदां वरः । (१२।२)

āgatānāgate cobhe brāhmaṇo dvipadāṃ varaḥ |

12.3१२.३

ब्राह्मणो भरतश्रेष्ठ स्वधर्मं वेद मेधया ॥ (१२।३)

brāhmaṇo bharataśreṣṭha svadharmaṃ veda medhayā ||

13.1१३.१

ये चैनम् अनुवर्तन्ते ते न यान्ति पराभवम् । (१३।१)

ye cainam anuvartante te na yānti parābhavam |

13.2१३.२

न ते प्रेत्य विनश्यन्ति गच्छन्ति न पराभवम् ॥ (१३।२)

na te pretya vinaśyanti gacchanti na parābhavam ||

14.1१४.१

ये ब्राह्मणमुखात् प्राप्तं प्रतिगृह्णन्ति वै वचः । (१४।१)

ye brāhmaṇamukhāt prāptaṃ pratigṛhṇanti vai vacaḥ |

14.2१४.२

कृतात्मानो महात्मानस्ते न यान्ति पराभवम् ॥ (१४।२)

kṛtātmāno mahātmānaste na yānti parābhavam ||

15.1१५.१

क्षत्रियाणां प्रतपतां तेजसा च बलेन च । (१५।१)

kṣatriyāṇāṃ pratapatāṃ tejasā ca balena ca |

15.2१५.२

ब्राह्मणेष्वेव शाम्यन्ति तेजांसि च बलानि च ॥ (१५।२)

brāhmaṇeṣveva śāmyanti tejāṃsi ca balāni ca ||

16.1१६.१

भृगवो ऽजयंस्तालजङ्घान्नीपान् अङ्गिरसो ऽजयन् । (१६।१)

bhṛgavo 'jayaṃstālajaṅghānnīpān aṅgiraso 'jayan |

16.2१६.२

भरद्वाजो वैतहव्यान् ऐलांश्च भरतर्षभ ॥ (१६।२)

bharadvājo vaitahavyān ailāṃśca bharatarṣabha ||

17.1१७.१

चित्रायुधांश्चाप्यजयन्न् एते कृष्णाजिनध्वजाः । (१७।१)

citrāyudhāṃścāpyajayann ete kṛṣṇājinadhvajāḥ |

17.2१७.२

प्रक्षिप्याथ च कुम्भान् वै पारगामिनम् आरभेत् ॥ (१७।२)

prakṣipyātha ca kumbhān vai pāragāminam ārabhet ||

18.1१८.१

यत् किंचित् कथ्यते लोके श्रूयते पश्यते ऽपि वा । (१८।१)

yat kiṃcit kathyate loke śrūyate paśyate 'pi vā |

18.2१८.२

सर्वं तद् ब्राह्मणेष्वेव गूढो ऽग्निर् इव दारुषु ॥ (१८।२)

sarvaṃ tad brāhmaṇeṣveva gūḍho 'gnir iva dāruṣu ||

19.1१९.१

अत्राप्युदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् । (१९।१)

atrāpyudāharantīmam itihāsaṃ purātanam |

19.2१९.२

संवादं वासुदेवस्य पृथ्व्याश्च भरतर्षभ ॥ (१९।२)

saṃvādaṃ vāsudevasya pṛthvyāśca bharatarṣabha ||

20.1२०.१

वासुदेव उवाच । (२०।१)

vāsudeva uvāca

20.2२०.२

मातरं सर्वभूतानां पृच्छे त्वा संशयं शुभे । (२०।२)

mātaraṃ sarvabhūtānāṃ pṛcche tvā saṃśayaṃ śubhe |

20.3२०.३

केन स्वित् कर्मणा पापं व्यपोहति नरो गृही ॥ (२०।३)

kena svit karmaṇā pāpaṃ vyapohati naro gṛhī ||

21.1२१.१

पृथिव्युवाच । (२१।१)

pṛthivyuvāca |

21.2२१.२

ब्राह्मणान् एव सेवेत पवित्रं ह्येतद् उत्तमम् । (२१।२)

brāhmaṇān eva seveta pavitraṃ hyetad uttamam |

21.3२१.३

ब्राह्मणान् सेवमानस्य रजः सर्वं प्रणश्यति ॥ (२१।३)

brāhmaṇān sevamānasya rajaḥ sarvaṃ praṇaśyati ||

22.1२२.१

अतो भूतिर् अतः कीर्तिर् अतो बुद्धिः प्रजायते । (२२।१)

ato bhūtir ataḥ kīrtir ato buddhiḥ prajāyate |

22.2२२.२

अपरेषां परेषां च परेभ्यश्चैव ये परे ॥ (२२।२)

apareṣāṃ pareṣāṃ ca parebhyaścaiva ye pare ||

23.1२३.१

ब्राह्मणा यं प्रशंसन्ति पुरुषः स प्रवर्धते । (२३।१)

brāhmaṇā yaṃ praśaṃsanti puruṣaḥ sa pravardhate |

23.2२३.२

अथ यो ब्राह्मणाक्रुष्टः पराभवति सो ऽचिरात् ॥ (२३।२)

atha yo brāhmaṇākruṣṭaḥ parābhavati so 'cirāt ||

24.1२४.१

यथा महार्णवे क्षिप्त आमलोष्टो विनश्यति । (२४।१)

yathā mahārṇave kṣipta āmaloṣṭo vinaśyati |

24.2२४.२

तथा दुश्चरितं कर्म पराभावाय कल्पते ॥ (२४।२)

tathā duścaritaṃ karma parābhāvāya kalpate ||

25.1२५.१

पश्य चन्द्रे कृतं लक्ष्म समुद्रे लवणोदकम् । (२५।१)

paśya candre kṛtaṃ lakṣma samudre lavaṇodakam |

25.2२५.२

तथा भगसहस्रेण महेन्द्रं परिचिह्नितम् ॥ (२५।२)

tathā bhagasahasreṇa mahendraṃ paricihnitam ||

26.1२६.१

तेषाम् एव प्रभावेन सहस्रनयनो ह्यसौ । (२६।१)

teṣām eva prabhāvena sahasranayano hyasau |

26.2२६.२

शतक्रतुः समभवत् पश्य माधव यादृशम् ॥ (२६।२)

śatakratuḥ samabhavat paśya mādhava yādṛśam ||

27.1२७.१

इच्छन् भूतिं च कीर्तिं च लोकांश्च मधुसूदन । (२७।१)

icchan bhūtiṃ ca kīrtiṃ ca lokāṃśca madhusūdana |

27.2२७.२

ब्राह्मणानुमते तिष्ठेत् पुरुषः शुचिर् आत्मवान् ॥ (२७।२)

brāhmaṇānumate tiṣṭhet puruṣaḥ śucir ātmavān ||

28.1२८.१

इत्येतद् वचनं श्रुत्वा मेदिन्या मधुसूदनः । (२८।१)

ityetad vacanaṃ śrutvā medinyā madhusūdanaḥ |

28.2२८.२

साधु साध्वित्यथेत्युक्त्वा मेदिनीं प्रत्यपूजयत् ॥ (२८।२)

sādhu sādhvityathetyuktvā medinīṃ pratyapūjayat ||

29.1२९.१

एतां श्रुत्वोपमां पार्थ प्रयतो ब्राह्मणर्षभान् । (२९।१)

etāṃ śrutvopamāṃ pārtha prayato brāhmaṇarṣabhān |

29.2२९.२

सततं पूजयेथास्त्वं ततः श्रेयो ऽभिपत्स्यसे ॥ (२९।२)

satataṃ pūjayethāstvaṃ tataḥ śreyo 'bhipatsyase ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 13, 34

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit