MBh, 13, 34
Select a line for its word-by-word analysis.
ब्राह्मणान् एव सततं भृशं सम्प्रतिपूजयेत् । (१।२)
brāhmaṇān eva satataṃ bhṛśaṃ sampratipūjayet |
एते भोगैर् अलंकारैर् अन्यैश्चैव किमिच्छकैः । (२।१)
ete bhogair alaṃkārair anyaiścaiva kimicchakaiḥ |
सदा पूज्या नमस्कार्या रक्ष्याश्च पितृवन्नृपैः । (२।२)
sadā pūjyā namaskāryā rakṣyāśca pitṛvannṛpaiḥ |
अतो राष्ट्रस्य शान्तिर् हि भूतानाम् इव वासवात् ॥ (२।३)
ato rāṣṭrasya śāntir hi bhūtānām iva vāsavāt ||
जायतां ब्रह्मवर्चस्वी राष्ट्रे वै ब्राह्मणः शुचिः । (३।१)
jāyatāṃ brahmavarcasvī rāṣṭre vai brāhmaṇaḥ śuciḥ |
ब्राह्मणं जातिसम्पन्नं धर्मज्ञं संशितव्रतम् । (४।१)
brāhmaṇaṃ jātisampannaṃ dharmajñaṃ saṃśitavratam |
वासयेत गृहे राजन्न तस्मात् परम् अस्ति वै ॥ (४।२)
vāsayeta gṛhe rājanna tasmāt param asti vai ||
ब्राह्मणेभ्यो हविर् दत्तं प्रतिगृह्णन्ति देवताः । (५।१)
brāhmaṇebhyo havir dattaṃ pratigṛhṇanti devatāḥ |
पितरः सर्वभूतानां नैतेभ्यो विद्यते परम् ॥ (५।२)
pitaraḥ sarvabhūtānāṃ naitebhyo vidyate param ||
आदित्यश्चन्द्रमा वायुर् भूमिर् आपो ऽम्बरं दिशः । (६।१)
ādityaścandramā vāyur bhūmir āpo 'mbaraṃ diśaḥ |
सर्वे ब्राह्मणम् आविश्य सदान्नम् उपभुञ्जते ॥ (६।२)
sarve brāhmaṇam āviśya sadānnam upabhuñjate ||
न तस्याश्नन्ति पितरो यस्य विप्रा न भुञ्जते । (७।१)
na tasyāśnanti pitaro yasya viprā na bhuñjate |
देवाश्चाप्यस्य नाश्नन्ति पापस्य ब्राह्मणद्विषः ॥ (७।२)
devāścāpyasya nāśnanti pāpasya brāhmaṇadviṣaḥ ||
ब्राह्मणेषु तु तुष्टेषु प्रीयन्ते पितरः सदा । (८।१)
brāhmaṇeṣu tu tuṣṭeṣu prīyante pitaraḥ sadā |
तथैव ते ऽपि प्रीयन्ते येषां भवति तद्धविः । (९।१)
tathaiva te 'pi prīyante yeṣāṃ bhavati taddhaviḥ |
न च प्रेत्य विनश्यन्ति गच्छन्ति परमां गतिम् ॥ (९।२)
na ca pretya vinaśyanti gacchanti paramāṃ gatim ||
येन येनैव हविषा ब्राह्मणांस्तर्पयेन्नरः । (१०।१)
yena yenaiva haviṣā brāhmaṇāṃstarpayennaraḥ |
ब्राह्मणाद् एव तद् भूतं प्रभवन्ति यतः प्रजाः । (११।१)
brāhmaṇād eva tad bhūtaṃ prabhavanti yataḥ prajāḥ |
यतश्चायं प्रभवति प्रेत्य यत्र च गच्छति ॥ (११।२)
yataścāyaṃ prabhavati pretya yatra ca gacchati ||
वेदैष मार्गं स्वर्गस्य तथैव नरकस्य च । (१२।१)
vedaiṣa mārgaṃ svargasya tathaiva narakasya ca |
ब्राह्मणो भरतश्रेष्ठ स्वधर्मं वेद मेधया ॥ (१२।३)
brāhmaṇo bharataśreṣṭha svadharmaṃ veda medhayā ||
ये चैनम् अनुवर्तन्ते ते न यान्ति पराभवम् । (१३।१)
ye cainam anuvartante te na yānti parābhavam |
न ते प्रेत्य विनश्यन्ति गच्छन्ति न पराभवम् ॥ (१३।२)
na te pretya vinaśyanti gacchanti na parābhavam ||
ये ब्राह्मणमुखात् प्राप्तं प्रतिगृह्णन्ति वै वचः । (१४।१)
ye brāhmaṇamukhāt prāptaṃ pratigṛhṇanti vai vacaḥ |
कृतात्मानो महात्मानस्ते न यान्ति पराभवम् ॥ (१४।२)
kṛtātmāno mahātmānaste na yānti parābhavam ||
ब्राह्मणेष्वेव शाम्यन्ति तेजांसि च बलानि च ॥ (१५।२)
brāhmaṇeṣveva śāmyanti tejāṃsi ca balāni ca ||
भृगवो ऽजयंस्तालजङ्घान्नीपान् अङ्गिरसो ऽजयन् । (१६।१)
bhṛgavo 'jayaṃstālajaṅghānnīpān aṅgiraso 'jayan |
भरद्वाजो वैतहव्यान् ऐलांश्च भरतर्षभ ॥ (१६।२)
bharadvājo vaitahavyān ailāṃśca bharatarṣabha ||
चित्रायुधांश्चाप्यजयन्न् एते कृष्णाजिनध्वजाः । (१७।१)
citrāyudhāṃścāpyajayann ete kṛṣṇājinadhvajāḥ |
प्रक्षिप्याथ च कुम्भान् वै पारगामिनम् आरभेत् ॥ (१७।२)
prakṣipyātha ca kumbhān vai pāragāminam ārabhet ||
यत् किंचित् कथ्यते लोके श्रूयते पश्यते ऽपि वा । (१८।१)
yat kiṃcit kathyate loke śrūyate paśyate 'pi vā |
सर्वं तद् ब्राह्मणेष्वेव गूढो ऽग्निर् इव दारुषु ॥ (१८।२)
sarvaṃ tad brāhmaṇeṣveva gūḍho 'gnir iva dāruṣu ||
संवादं वासुदेवस्य पृथ्व्याश्च भरतर्षभ ॥ (१९।२)
saṃvādaṃ vāsudevasya pṛthvyāśca bharatarṣabha ||
मातरं सर्वभूतानां पृच्छे त्वा संशयं शुभे । (२०।२)
mātaraṃ sarvabhūtānāṃ pṛcche tvā saṃśayaṃ śubhe |
केन स्वित् कर्मणा पापं व्यपोहति नरो गृही ॥ (२०।३)
kena svit karmaṇā pāpaṃ vyapohati naro gṛhī ||
ब्राह्मणान् एव सेवेत पवित्रं ह्येतद् उत्तमम् । (२१।२)
brāhmaṇān eva seveta pavitraṃ hyetad uttamam |
ब्राह्मणान् सेवमानस्य रजः सर्वं प्रणश्यति ॥ (२१।३)
brāhmaṇān sevamānasya rajaḥ sarvaṃ praṇaśyati ||
अतो भूतिर् अतः कीर्तिर् अतो बुद्धिः प्रजायते । (२२।१)
ato bhūtir ataḥ kīrtir ato buddhiḥ prajāyate |
ब्राह्मणा यं प्रशंसन्ति पुरुषः स प्रवर्धते । (२३।१)
brāhmaṇā yaṃ praśaṃsanti puruṣaḥ sa pravardhate |
अथ यो ब्राह्मणाक्रुष्टः पराभवति सो ऽचिरात् ॥ (२३।२)
atha yo brāhmaṇākruṣṭaḥ parābhavati so 'cirāt ||
पश्य चन्द्रे कृतं लक्ष्म समुद्रे लवणोदकम् । (२५।१)
paśya candre kṛtaṃ lakṣma samudre lavaṇodakam |
इच्छन् भूतिं च कीर्तिं च लोकांश्च मधुसूदन । (२७।१)
icchan bhūtiṃ ca kīrtiṃ ca lokāṃśca madhusūdana |
ब्राह्मणानुमते तिष्ठेत् पुरुषः शुचिर् आत्मवान् ॥ (२७।२)
brāhmaṇānumate tiṣṭhet puruṣaḥ śucir ātmavān ||
इत्येतद् वचनं श्रुत्वा मेदिन्या मधुसूदनः । (२८।१)
ityetad vacanaṃ śrutvā medinyā madhusūdanaḥ |
साधु साध्वित्यथेत्युक्त्वा मेदिनीं प्रत्यपूजयत् ॥ (२८।२)
sādhu sādhvityathetyuktvā medinīṃ pratyapūjayat ||
एतां श्रुत्वोपमां पार्थ प्रयतो ब्राह्मणर्षभान् । (२९।१)
etāṃ śrutvopamāṃ pārtha prayato brāhmaṇarṣabhān |
सततं पूजयेथास्त्वं ततः श्रेयो ऽभिपत्स्यसे ॥ (२९।२)
satataṃ pūjayethāstvaṃ tataḥ śreyo 'bhipatsyase ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.