MBh, 5, 20
Select a line for its word-by-word analysis.
सर्वं कौशल्यम् उक्त्वादौ पृष्ट्वा चैवम् अनामयम् । (२।१)
sarvaṃ kauśalyam uktvādau pṛṣṭvā caivam anāmayam |
सर्वैर् भवद्भिर् विदितो राजधर्मः सनातनः । (३।१)
sarvair bhavadbhir vidito rājadharmaḥ sanātanaḥ |
धृतराष्ट्रश्च पाण्डुश्च सुतावेकस्य विश्रुतौ । (४।१)
dhṛtarāṣṭraśca pāṇḍuśca sutāvekasya viśrutau |
तयोः समानं द्रविणं पैतृकं नात्र संशयः ॥ (४।२)
tayoḥ samānaṃ draviṇaṃ paitṛkaṃ nātra saṃśayaḥ ||
धृतराष्ट्रस्य ये पुत्रास्ते प्राप्ताः पैतृकं वसु । (५।१)
dhṛtarāṣṭrasya ye putrāste prāptāḥ paitṛkaṃ vasu |
पाण्डुपुत्राः कथं नाम न प्राप्ताः पैतृकं वसु ॥ (५।२)
pāṇḍuputrāḥ kathaṃ nāma na prāptāḥ paitṛkaṃ vasu ||
न प्राप्तं पैतृकं द्रव्यं धार्तराष्ट्रेण संवृतम् ॥ (६।२)
na prāptaṃ paitṛkaṃ dravyaṃ dhārtarāṣṭreṇa saṃvṛtam ||
प्राणान्तिकैर् अप्युपायैः प्रयतद्भिर् अनेकशः । (७।१)
prāṇāntikair apyupāyaiḥ prayatadbhir anekaśaḥ |
पुनश्च वर्धितं राज्यं स्वबलेन महात्मभिः । (८।१)
punaśca vardhitaṃ rājyaṃ svabalena mahātmabhiḥ |
छद्मनापहृतं क्षुद्रैर् धार्तराष्ट्रैः ससौबलैः ॥ (८।२)
chadmanāpahṛtaṃ kṣudrair dhārtarāṣṭraiḥ sasaubalaiḥ ||
सभायां क्लेशितैर् वीरैः सहभार्यैस्तथा भृशम् । (१०।१)
sabhāyāṃ kleśitair vīraiḥ sahabhāryaistathā bhṛśam |
अरण्ये विविधाः क्लेशाः सम्प्राप्तास्तैः सुदारुणाः ॥ (१०।२)
araṇye vividhāḥ kleśāḥ samprāptāstaiḥ sudāruṇāḥ ||
प्राप्तः परमसंक्लेशो यथा पापैर् महात्मभिः ॥ (११।२)
prāptaḥ paramasaṃkleśo yathā pāpair mahātmabhiḥ ||
ते सर्वे पृष्ठतः कृत्वा तत् सर्वं पूर्वकिल्बिषम् । (१२।१)
te sarve pṛṣṭhataḥ kṛtvā tat sarvaṃ pūrvakilbiṣam |
सामैव कुरुभिः सार्धम् इच्छन्ति कुरुपुंगवाः ॥ (१२।२)
sāmaiva kurubhiḥ sārdham icchanti kurupuṃgavāḥ ||
तेषां च वृत्तम् आज्ञाय वृत्तं दुर्योधनस्य च । (१३।१)
teṣāṃ ca vṛttam ājñāya vṛttaṃ duryodhanasya ca |
अनुनेतुम् इहार्हन्ति धृतराष्ट्रं सुहृज्जनाः ॥ (१३।२)
anunetum ihārhanti dhṛtarāṣṭraṃ suhṛjjanāḥ ||
न हि ते विग्रहं वीराः कुर्वन्ति कुरुभिः सह । (१४।१)
na hi te vigrahaṃ vīrāḥ kurvanti kurubhiḥ saha |
अविनाशेन लोकस्य काङ्क्षन्ते पाण्डवाः स्वकम् ॥ (१४।२)
avināśena lokasya kāṅkṣante pāṇḍavāḥ svakam ||
यश्चापि धार्तराष्ट्रस्य हेतुः स्याद् विग्रहं प्रति । (१५।१)
yaścāpi dhārtarāṣṭrasya hetuḥ syād vigrahaṃ prati |
स च हेतुर् न मन्तव्यो बलीयांसस्तथा हि ते ॥ (१५।२)
sa ca hetur na mantavyo balīyāṃsastathā hi te ||
अक्षौहिण्यो हि सप्तैव धर्मपुत्रस्य संगताः । (१६।१)
akṣauhiṇyo hi saptaiva dharmaputrasya saṃgatāḥ |
युयुत्समानाः कुरुभिः प्रतीक्षन्ते ऽस्य शासनम् ॥ (१६।२)
yuyutsamānāḥ kurubhiḥ pratīkṣante 'sya śāsanam ||
यथा किरीटी सेनाभ्यः सर्वाभ्यो व्यतिरिच्यते । (१९।१)
yathā kirīṭī senābhyaḥ sarvābhyo vyatiricyate |
बुद्धिमत्तां च कृष्णस्य बुद्ध्वा युध्येत को नरः ॥ (२०।२)
buddhimattāṃ ca kṛṣṇasya buddhvā yudhyeta ko naraḥ ||
प्रयच्छन्तु प्रदातव्यं मा वः कालो ऽत्यगाद् अयम् ॥ (२१।२)
prayacchantu pradātavyaṃ mā vaḥ kālo 'tyagād ayam ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.