MBh, 3, 129
Select a line for its word-by-word analysis.
अस्मिन् किल स्वयं राजन्निष्टवान् वै प्रजापतिः । (१।२)
asmin kila svayaṃ rājanniṣṭavān vai prajāpatiḥ |
सत्त्रम् इष्टीकृतं नाम पुरा वर्षसहस्रिकम् ॥ (१।३)
sattram iṣṭīkṛtaṃ nāma purā varṣasahasrikam ||
यज्ञैश् च तपसा चैव परां सिद्धिम् अवाप सः ॥ (२।२)
yajñaiś ca tapasā caiva parāṃ siddhim avāpa saḥ ||
यत्रेष्ट्वा दश पद्मानि सदस्येभ्यो निसृष्टवान् ॥ (३।२)
yatreṣṭvā daśa padmāni sadasyebhyo nisṛṣṭavān ||
स्पर्धमानस्य शक्रेण पश्येदं यज्ञवास्त्विह ॥ (४।२)
spardhamānasya śakreṇa paśyedaṃ yajñavāstviha ||
पश्य नानाविधाकारैर् अग्निभिर् निचितां महीम् । (५।१)
paśya nānāvidhākārair agnibhir nicitāṃ mahīm |
मज्जन्तीम् इव चाक्रान्तां ययातेर् यज्ञकर्मभिः ॥ (५।२)
majjantīm iva cākrāntāṃ yayāter yajñakarmabhiḥ ||
युगंधरे दधि प्राश्य उषित्वा चाच्युतस्थले । (९।१)
yugaṃdhare dadhi prāśya uṣitvā cācyutasthale |
तद्वद् भूतिलये स्नात्वा सपुत्रा वस्तुम् इच्छसि ॥ (९।२)
tadvad bhūtilaye snātvā saputrā vastum icchasi ||
एकरात्रम् उषित्वेह द्वितीयं यदि वत्स्यसि । (१०।१)
ekarātram uṣitveha dvitīyaṃ yadi vatsyasi |
एतद् वै ते दिवा वृत्तं रात्रौ वृत्तम् अतो ऽन्यथा ॥ (१०।२)
etad vai te divā vṛttaṃ rātrau vṛttam ato 'nyathā ||
अत्राद्याहो निवत्स्यामः क्षपां भरतसत्तम । (११।१)
atrādyāho nivatsyāmaḥ kṣapāṃ bharatasattama |
द्वारम् एतद्धि कौन्तेय कुरुक्षेत्रस्य भारत ॥ (११।२)
dvāram etaddhi kaunteya kurukṣetrasya bhārata ||
अत्रैव नाहुषो राजा राजन् क्रतुभिर् इष्टवान् । (१२।१)
atraiva nāhuṣo rājā rājan kratubhir iṣṭavān |
ययातिर् बहुरत्नाढ्यैर् यत्रेन्द्रो मुदम् अभ्यगात् ॥ (१२।२)
yayātir bahuratnāḍhyair yatrendro mudam abhyagāt ||
एतद् वै नाकपृष्ठस्य द्वारम् आहुर् मनीषिणः ॥ (१३।२)
etad vai nākapṛṣṭhasya dvāram āhur manīṣiṇaḥ ||
अत्र सारस्वतैर् यज्ञैर् ईजानाः परमर्षयः । (१४।१)
atra sārasvatair yajñair ījānāḥ paramarṣayaḥ |
यूपोलूखलिनस् तात गच्छन्त्यवभृथाप्लवम् ॥ (१४।२)
yūpolūkhalinas tāta gacchantyavabhṛthāplavam ||
अत्रैव भरतो राजा मेध्यम् अश्वम् अवासृजत् । (१५।१)
atraiva bharato rājā medhyam aśvam avāsṛjat |
असकृत् कृष्णसारङ्गं धर्मेणावाप्य मेदिनीम् ॥ (१५।२)
asakṛt kṛṣṇasāraṅgaṃ dharmeṇāvāpya medinīm ||
अत्रैव पुरुषव्याघ्र मरुत्तः सत्त्रम् उत्तमम् । (१६।१)
atraiva puruṣavyāghra maruttaḥ sattram uttamam |
अत्रोपस्पृश्य राजेन्द्र सर्वांल्लोकान् प्रपश्यति । (१७।१)
atropaspṛśya rājendra sarvāṃllokān prapaśyati |
तत्र सभ्रातृकः स्नात्वा स्तूयमानो महर्षिभिः । (१८।२)
tatra sabhrātṛkaḥ snātvā stūyamāno maharṣibhiḥ |
लोमशं पाण्डवश्रेष्ठ इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (१८।३)
lomaśaṃ pāṇḍavaśreṣṭha idaṃ vacanam abravīt ||
सर्वांल्लोकान् प्रपश्यामि तपसा सत्यविक्रम । (१९।१)
sarvāṃllokān prapaśyāmi tapasā satyavikrama |
इहस्थः पाण्डवश्रेष्ठं पश्यामि श्वेतवाहनम् ॥ (१९।२)
ihasthaḥ pāṇḍavaśreṣṭhaṃ paśyāmi śvetavāhanam ||
सरस्वतीम् इमां पुण्यां पश्यैकशरणावृताम् ॥ (२०।३)
sarasvatīm imāṃ puṇyāṃ paśyaikaśaraṇāvṛtām ||
यत्र स्नात्वा नरश्रेष्ठ धूतपाप्मा भविष्यति । (२१।१)
yatra snātvā naraśreṣṭha dhūtapāpmā bhaviṣyati |
इह सारस्वतैर् यज्ञैर् इष्टवन्तः सुरर्षयः । (२१।२)
iha sārasvatair yajñair iṣṭavantaḥ surarṣayaḥ |
ऋषयश् चैव कौन्तेय तथा राजर्षयो ऽपि च ॥ (२१।३)
ṛṣayaś caiva kaunteya tathā rājarṣayo 'pi ca ||
कुरोर् वै यज्ञशीलस्य क्षेत्रम् एतन् महात्मनः ॥ (२२।२)
kuror vai yajñaśīlasya kṣetram etan mahātmanaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.