महाभारतMahābhārata

MBh, 9, 13

1232 of 1995 · 96 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

संजय उवाच । (१।१)

saṃjaya uvāca

1.2१.२

अर्जुनो द्रौणिना विद्धो युद्धे बहुभिर् आयसैः । (१।२)

arjuno drauṇinā viddho yuddhe bahubhir āyasaiḥ |

1.3१.३

तस्य चानुचरैः शूरैस्त्रिगर्तानां महारथैः । (१।३)

tasya cānucaraiḥ śūraistrigartānāṃ mahārathaiḥ |

1.4१.४

द्रौणिं विव्याध समरे त्रिभिर् एव शिलीमुखैः ॥ (१।४)

drauṇiṃ vivyādha samare tribhir eva śilīmukhaiḥ ||

2.1२.१

तथेतरान्महेष्वासान् द्वाभ्यां द्वाभ्यां धनंजयः । (२।१)

tathetarānmaheṣvāsān dvābhyāṃ dvābhyāṃ dhanaṃjayaḥ |

2.2२.२

भूयश्चैव महाबाहुः शरवर्षैर् अवाकिरत् ॥ (२।२)

bhūyaścaiva mahābāhuḥ śaravarṣair avākirat ||

3.1३.१

शरकण्टकितास्ते तु तावका भरतर्षभ । (३।१)

śarakaṇṭakitāste tu tāvakā bharatarṣabha |

3.2३.२

न जहुः समरे पार्थं वध्यमानाः शितैः शरैः ॥ (३।२)

na jahuḥ samare pārthaṃ vadhyamānāḥ śitaiḥ śaraiḥ ||

4.1४.१

ते ऽर्जुनं रथवंशेन द्रोणपुत्रपुरोगमाः । (४।१)

te 'rjunaṃ rathavaṃśena droṇaputrapurogamāḥ |

4.2४.२

अयोधयन्त समरे परिवार्य महारथाः ॥ (४।२)

ayodhayanta samare parivārya mahārathāḥ ||

5.1५.१

तैस्तु क्षिप्ताः शरा राजन् कार्तस्वरविभूषिताः । (५।१)

taistu kṣiptāḥ śarā rājan kārtasvaravibhūṣitāḥ |

5.2५.२

अर्जुनस्य रथोपस्थं पूरयामासुर् अञ्जसा ॥ (५।२)

arjunasya rathopasthaṃ pūrayāmāsur añjasā ||

6.1६.१

तथा कृष्णौ महेष्वासौ वृषभौ सर्वधन्विनाम् । (६।१)

tathā kṛṣṇau maheṣvāsau vṛṣabhau sarvadhanvinām |

6.2६.२

शरैर् वीक्ष्य वितुन्नाङ्गौ प्रहृष्टौ युद्धदुर्मदौ ॥ (६।२)

śarair vīkṣya vitunnāṅgau prahṛṣṭau yuddhadurmadau ||

7.1७.१

कूबरं रथचक्राणि ईषा योक्त्राणि चाभिभो । (७।१)

kūbaraṃ rathacakrāṇi īṣā yoktrāṇi cābhibho |

7.2७.२

युगं चैवानुकर्षं च शरभूतम् अभूत् तदा ॥ (७।२)

yugaṃ caivānukarṣaṃ ca śarabhūtam abhūt tadā ||

8.1८.१

नैतादृशं दृष्टपूर्वं राजन्नैव च नः श्रुतम् । (८।१)

naitādṛśaṃ dṛṣṭapūrvaṃ rājannaiva ca naḥ śrutam |

8.2८.२

यादृशं तत्र पार्थस्य तावकाः सम्प्रचक्रिरे ॥ (८।२)

yādṛśaṃ tatra pārthasya tāvakāḥ sampracakrire ||

9.1९.१

स रथः सर्वतो भाति चित्रपुङ्खैः शितैः शरैः । (९।१)

sa rathaḥ sarvato bhāti citrapuṅkhaiḥ śitaiḥ śaraiḥ |

9.2९.२

उल्काशतैः संप्रदीप्तं विमानम् इव भूतले ॥ (९।२)

ulkāśataiḥ saṃpradīptaṃ vimānam iva bhūtale ||

10.1१०.१

ततो ऽर्जुनो महाराज शरैः संनतपर्वभिः । (१०।१)

tato 'rjuno mahārāja śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ |

10.2१०.२

अवाकिरत् तां पृतनां मेघो वृष्ट्या यथाचलम् ॥ (१०।२)

avākirat tāṃ pṛtanāṃ megho vṛṣṭyā yathācalam ||

11.1११.१

ते वध्यमानाः समरे पार्थनामाङ्कितैः शरैः । (११।१)

te vadhyamānāḥ samare pārthanāmāṅkitaiḥ śaraiḥ |

11.2११.२

पार्थभूतम् अमन्यन्त प्रेक्षमाणास्तथाविधम् ॥ (११।२)

pārthabhūtam amanyanta prekṣamāṇāstathāvidham ||

12.1१२.१

ततो ऽद्भुतशरज्वालो धनुःशब्दानिलो महान् । (१२।१)

tato 'dbhutaśarajvālo dhanuḥśabdānilo mahān |

12.2१२.२

सेनेन्धनं ददाहाशु तावकं पार्थपावकः ॥ (१२।२)

senendhanaṃ dadāhāśu tāvakaṃ pārthapāvakaḥ ||

13.1१३.१

चक्राणां पततां चैव युगानां च धरातले । (१३।१)

cakrāṇāṃ patatāṃ caiva yugānāṃ ca dharātale |

13.2१३.२

तूणीराणां पताकानां ध्वजानां च रथैः सह ॥ (१३।२)

tūṇīrāṇāṃ patākānāṃ dhvajānāṃ ca rathaiḥ saha ||

14.1१४.१

ईषाणाम् अनुकर्षाणां त्रिवेणूनां च भारत । (१४।१)

īṣāṇām anukarṣāṇāṃ triveṇūnāṃ ca bhārata |

14.2१४.२

अक्षाणाम् अथ योक्त्राणां प्रतोदानां च सर्वशः ॥ (१४।२)

akṣāṇām atha yoktrāṇāṃ pratodānāṃ ca sarvaśaḥ ||

15.1१५.१

शिरसां पततां चैव कुण्डलोष्णीषधारिणाम् । (१५।१)

śirasāṃ patatāṃ caiva kuṇḍaloṣṇīṣadhāriṇām |

15.2१५.२

भुजानां च महाराज स्कन्धानां च समन्ततः ॥ (१५।२)

bhujānāṃ ca mahārāja skandhānāṃ ca samantataḥ ||

16.1१६.१

छत्राणां व्यजनैः सार्धं मुकुटानां च राशयः । (१६।१)

chatrāṇāṃ vyajanaiḥ sārdhaṃ mukuṭānāṃ ca rāśayaḥ |

16.2१६.२

समदृश्यन्त पार्थस्य रथमार्गेषु भारत ॥ (१६।२)

samadṛśyanta pārthasya rathamārgeṣu bhārata ||

17.1१७.१

अगम्यरूपा पृथिवी मांसशोणितकर्दमा । (१७।१)

agamyarūpā pṛthivī māṃsaśoṇitakardamā |

17.2१७.२

बभूव भरतश्रेष्ठ रुद्रस्याक्रीडनं यथा । (१७।२)

babhūva bharataśreṣṭha rudrasyākrīḍanaṃ yathā |

17.3१७.३

भीरूणां त्रासजननी शूराणां हर्षवर्धनी ॥ (१७।३)

bhīrūṇāṃ trāsajananī śūrāṇāṃ harṣavardhanī ||

18.1१८.१

हत्वा तु समरे पार्थः सहस्रे द्वे परंतप । (१८।१)

hatvā tu samare pārthaḥ sahasre dve paraṃtapa |

18.2१८.२

रथानां सवरूथानां विधूमो ऽग्निर् इव ज्वलन् ॥ (१८।२)

rathānāṃ savarūthānāṃ vidhūmo 'gnir iva jvalan ||

19.1१९.१

यथा हि भगवान् अग्निर् जगद् दग्ध्वा चराचरम् । (१९।१)

yathā hi bhagavān agnir jagad dagdhvā carācaram |

19.2१९.२

विधूमो दृश्यते राजंस्तथा पार्थो महारथः ॥ (१९।२)

vidhūmo dṛśyate rājaṃstathā pārtho mahārathaḥ ||

20.1२०.१

द्रौणिस्तु समरे दृष्ट्वा पाण्डवस्य पराक्रमम् । (२०।१)

drauṇistu samare dṛṣṭvā pāṇḍavasya parākramam |

20.2२०.२

रथेनातिपताकेन पाण्डवं प्रत्यवारयत् ॥ (२०।२)

rathenātipatākena pāṇḍavaṃ pratyavārayat ||

21.1२१.१

तावुभौ पुरुषव्याघ्रौ श्वेताश्वौ धन्विनां वरौ । (२१।१)

tāvubhau puruṣavyāghrau śvetāśvau dhanvināṃ varau |

21.2२१.२

समीयतुस्तदा तूर्णं परस्परवधैषिणौ ॥ (२१।२)

samīyatustadā tūrṇaṃ parasparavadhaiṣiṇau ||

22.1२२.१

तयोर् आसीन्महाराज बाणवर्षं सुदारुणम् । (२२।१)

tayor āsīnmahārāja bāṇavarṣaṃ sudāruṇam |

22.2२२.२

जीमूतानां यथा वृष्टिस्तपान्ते भरतर्षभ ॥ (२२।२)

jīmūtānāṃ yathā vṛṣṭistapānte bharatarṣabha ||

23.1२३.१

अन्योन्यस्पर्धिनौ तौ तु शरैः संनतपर्वभिः । (२३।१)

anyonyaspardhinau tau tu śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ |

23.2२३.२

ततक्षतुर् मृधे ऽन्योन्यं शृङ्गाभ्यां वृषभाविव ॥ (२३।२)

tatakṣatur mṛdhe 'nyonyaṃ śṛṅgābhyāṃ vṛṣabhāviva ||

24.1२४.१

तयोर् युद्धं महाराज चिरं समम् इवाभवत् । (२४।१)

tayor yuddhaṃ mahārāja ciraṃ samam ivābhavat |

24.2२४.२

अस्त्राणां संगमश्चैव घोरस्तत्राभवन्महान् ॥ (२४।२)

astrāṇāṃ saṃgamaścaiva ghorastatrābhavanmahān ||

25.1२५.१

ततो ऽर्जुनं द्वादशभी रुक्मपुङ्खैः सुतेजनैः । (२५।१)

tato 'rjunaṃ dvādaśabhī rukmapuṅkhaiḥ sutejanaiḥ |

25.2२५.२

वासुदेवं च दशभिर् द्रौणिर् विव्याध भारत ॥ (२५।२)

vāsudevaṃ ca daśabhir drauṇir vivyādha bhārata ||

26.1२६.१

ततः प्रहस्य बीभत्सुर् व्याक्षिपद् गाण्डिवं धनुः । (२६।१)

tataḥ prahasya bībhatsur vyākṣipad gāṇḍivaṃ dhanuḥ |

26.2२६.२

मानयित्वा मुहूर्तं च गुरुपुत्रं महाहवे ॥ (२६।२)

mānayitvā muhūrtaṃ ca guruputraṃ mahāhave ||

27.1२७.१

व्यश्वसूतरथं चक्रे सव्यसाची महारथः । (२७।१)

vyaśvasūtarathaṃ cakre savyasācī mahārathaḥ |

27.2२७.२

मृदुपूर्वं ततश्चैनं त्रिभिर् विव्याध सायकैः ॥ (२७।२)

mṛdupūrvaṃ tataścainaṃ tribhir vivyādha sāyakaiḥ ||

28.1२८.१

हताश्वे तु रथे तिष्ठन् द्रोणपुत्रस्त्वयस्मयम् । (२८।१)

hatāśve tu rathe tiṣṭhan droṇaputrastvayasmayam |

28.2२८.२

मुसलं पाण्डुपुत्राय चिक्षेप परिघोपमम् ॥ (२८।२)

musalaṃ pāṇḍuputrāya cikṣepa parighopamam ||

29.1२९.१

तम् आपतन्तं सहसा हेमपट्टविभूषितम् । (२९।१)

tam āpatantaṃ sahasā hemapaṭṭavibhūṣitam |

29.2२९.२

चिछेद सप्तधा वीरः पार्थः शत्रुनिबर्हणः ॥ (२९।२)

cicheda saptadhā vīraḥ pārthaḥ śatrunibarhaṇaḥ ||

30.1३०.१

स छिन्नं मुसलं दृष्ट्वा द्रौणिः परमकोपनः । (३०।१)

sa chinnaṃ musalaṃ dṛṣṭvā drauṇiḥ paramakopanaḥ |

30.2३०.२

आददे परिघं घोरं नगेन्द्रशिखरोपमम् । (३०।२)

ādade parighaṃ ghoraṃ nagendraśikharopamam |

30.3३०.३

चिक्षेप चैव पार्थाय द्रौणिर् युद्धविशारदः ॥ (३०।३)

cikṣepa caiva pārthāya drauṇir yuddhaviśāradaḥ ||

31.1३१.१

तम् अन्तकम् इव क्रुद्धं परिघं प्रेक्ष्य पाण्डवः । (३१।१)

tam antakam iva kruddhaṃ parighaṃ prekṣya pāṇḍavaḥ |

31.2३१.२

अर्जुनस्त्वरितो जघ्ने पञ्चभिः सायकोत्तमैः ॥ (३१।२)

arjunastvarito jaghne pañcabhiḥ sāyakottamaiḥ ||

32.1३२.१

स छिन्नः पतितो भूमौ पार्थबाणैर् महाहवे । (३२।१)

sa chinnaḥ patito bhūmau pārthabāṇair mahāhave |

32.2३२.२

दारयन् पृथिवीन्द्राणां मनः शब्देन भारत ॥ (३२।२)

dārayan pṛthivīndrāṇāṃ manaḥ śabdena bhārata ||

33.1३३.१

ततो ऽपरैस्त्रिभिर् बाणैर् द्रौणिं विव्याध पाण्डवः । (३३।१)

tato 'paraistribhir bāṇair drauṇiṃ vivyādha pāṇḍavaḥ |

33.2३३.२

सो ऽतिविद्धो बलवता पार्थेन सुमहाबलः । (३३।२)

so 'tividdho balavatā pārthena sumahābalaḥ |

33.3३३.३

न संभ्रान्तस्तदा द्रौणिः पौरुषे स्वे व्यवस्थितः ॥ (३३।३)

na saṃbhrāntastadā drauṇiḥ pauruṣe sve vyavasthitaḥ ||

34.1३४.१

सुधर्मा तु ततो राजन् भारद्वाजं महारथम् । (३४।१)

sudharmā tu tato rājan bhāradvājaṃ mahāratham |

34.2३४.२

अवाकिरच्छरव्रातैः सर्वक्षत्रस्य पश्यतः ॥ (३४।२)

avākiraccharavrātaiḥ sarvakṣatrasya paśyataḥ ||

35.1३५.१

ततस्तु सुरथो ऽप्याजौ पाञ्चालानां महारथः । (३५।१)

tatastu suratho 'pyājau pāñcālānāṃ mahārathaḥ |

35.2३५.२

रथेन मेघघोषेण द्रौणिम् एवाभ्यधावत ॥ (३५।२)

rathena meghaghoṣeṇa drauṇim evābhyadhāvata ||

36.1३६.१

विकर्षन् वै धनुः श्रेष्ठं सर्वभारसहं दृढम् । (३६।१)

vikarṣan vai dhanuḥ śreṣṭhaṃ sarvabhārasahaṃ dṛḍham |

36.2३६.२

ज्वलनाशीविषनिभैः शरैश्चैनम् अवाकिरत् ॥ (३६।२)

jvalanāśīviṣanibhaiḥ śaraiścainam avākirat ||

37.1३७.१

सुरथं तु ततः क्रुद्धम् आपतन्तं महारथम् । (३७।१)

surathaṃ tu tataḥ kruddham āpatantaṃ mahāratham |

37.2३७.२

चुकोप समरे द्रौणिर् दण्डाहत इवोरगः ॥ (३७।२)

cukopa samare drauṇir daṇḍāhata ivoragaḥ ||

38.1३८.१

त्रिशिखां भ्रुकुटीं कृत्वा सृक्किणी परिलेलिहन् । (३८।१)

triśikhāṃ bhrukuṭīṃ kṛtvā sṛkkiṇī parilelihan |

38.2३८.२

उद्वीक्ष्य सुरथं रोषाद् धनुर्ज्याम् अवमृज्य च । (३८।२)

udvīkṣya surathaṃ roṣād dhanurjyām avamṛjya ca |

38.3३८.३

मुमोच तीक्ष्णं नाराचं यमदण्डसमद्युतिम् ॥ (३८।३)

mumoca tīkṣṇaṃ nārācaṃ yamadaṇḍasamadyutim ||

39.1३९.१

स तस्य हृदयं भित्त्वा प्रविवेशातिवेगतः । (३९।१)

sa tasya hṛdayaṃ bhittvā praviveśātivegataḥ |

39.2३९.२

शक्राशनिर् इवोत्सृष्टा विदार्य धरणीतलम् ॥ (३९।२)

śakrāśanir ivotsṛṣṭā vidārya dharaṇītalam ||

40.1४०.१

ततस्तं पतितं भूमौ नाराचेन समाहतम् । (४०।१)

tatastaṃ patitaṃ bhūmau nārācena samāhatam |

40.2४०.२

वज्रेणेव यथा शृङ्गं पर्वतस्य महाधनम् ॥ (४०।२)

vajreṇeva yathā śṛṅgaṃ parvatasya mahādhanam ||

41.1४१.१

तस्मिंस्तु निहते वीरे द्रोणपुत्रः प्रतापवान् । (४१।१)

tasmiṃstu nihate vīre droṇaputraḥ pratāpavān |

41.2४१.२

आरुरोह रथं तूर्णं तम् एव रथिनां वरः ॥ (४१।२)

āruroha rathaṃ tūrṇaṃ tam eva rathināṃ varaḥ ||

42.1४२.१

ततः सज्जो महाराज द्रौणिर् आहवदुर्मदः । (४२।१)

tataḥ sajjo mahārāja drauṇir āhavadurmadaḥ |

42.2४२.२

अर्जुनं योधयामास संशप्तकवृतो रणे ॥ (४२।२)

arjunaṃ yodhayāmāsa saṃśaptakavṛto raṇe ||

43.1४३.१

तत्र युद्धं महच्चासीद् अर्जुनस्य परैः सह । (४३।१)

tatra yuddhaṃ mahaccāsīd arjunasya paraiḥ saha |

43.2४३.२

मध्यंदिनगते सूर्ये यमराष्ट्रविवर्धनम् ॥ (४३।२)

madhyaṃdinagate sūrye yamarāṣṭravivardhanam ||

44.1४४.१

तत्राश्चर्यम् अपश्याम दृष्ट्वा तेषां पराक्रमम् । (४४।१)

tatrāścaryam apaśyāma dṛṣṭvā teṣāṃ parākramam |

44.2४४.२

यद् एको युगपद् वीरान् समयोधयद् अर्जुनः ॥ (४४।२)

yad eko yugapad vīrān samayodhayad arjunaḥ ||

45.1४५.१

विमर्दस्तु महान् आसीद् अर्जुनस्य परैः सह । (४५।१)

vimardastu mahān āsīd arjunasya paraiḥ saha |

45.2४५.२

शतक्रतोर् यथा पूर्वं महत्या दैत्यसेनया ॥ (४५।२)

śatakrator yathā pūrvaṃ mahatyā daityasenayā ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 9, 13

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit