युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

ब्रूहि ब्राह्मणपूजायां व्युष्टिं त्वं मधुसूदन । (१।२)

वेत्ता त्वम् अस्य चार्थस्य वेद त्वां हि पितामहः ॥ (१।३)

वासुदेव उवाच । (२।१)

शृणुष्वावहितो राजन् द्विजानां भरतर्षभ । (२।२)

यथातत्त्वेन वदतो गुणान्मे कुरुसत्तम ॥ (२।३)

प्रद्युम्नः परिपप्रच्छ ब्राह्मणैः परिकोपितः । (३।१)

किं फलं ब्राह्मणेष्वस्ति पूजायां मधुसूदन । (३।२)

ईश्वरस्य सतस्तस्य इह चैव परत्र च ॥ (३।३)

सदा द्विजातीन् सम्पूज्य किं फलं तत्र मानद । (४।१)

एतद् ब्रूहि पितः सर्वं सुमहान् संशयो ऽत्र मे ॥ (४।२)

इत्युक्तवचनस्तेन प्रद्युम्नेन तदा त्वहम् । (५।१)

प्रत्यब्रुवं महाराज यत् तच्छृणु समाहितः ॥ (५।२)

व्युष्टिं ब्राह्मणपूजायां रौक्मिणेय निबोध मे । (६।१)

एते हि सोमराजान ईश्वराः सुखदुःखयोः ॥ (६।२)

अस्मिंल्लोके रौक्मिणेय तथामुष्मिंश्च पुत्रक । (७।१)

ब्राह्मणप्रमुखं सौख्यं न मे ऽत्रास्ति विचारणा ॥ (७।२)

ब्राह्मणप्रमुखं वीर्यम् आयुः कीर्तिर् यशो बलम् । (८।१)

लोका लोकेश्वराश्चैव सर्वे ब्राह्मणपूर्वकाः ॥ (८।२)

तत् कथं नाद्रियेयं वै ईश्वरो ऽस्मीति पुत्रक । (९।१)

मा ते मन्युर् महाबाहो भवत्वत्र द्विजान् प्रति ॥ (९।२)

ब्राह्मणो हि महद् भूतम् अस्मिंल्लोके परत्र च । (१०।१)

भस्म कुर्युर् जगद् इदं क्रुद्धाः प्रत्यक्षदर्शिनः ॥ (१०।२)

अन्यान् अपि सृजेयुश्च लोकांल्लोकेश्वरांस्तथा । (११।१)

कथं तेषु न वर्तेय सम्यग् ज्ञानात् सुतेजसः ॥ (११।२)

अवसन्मद्गृहे तात ब्राह्मणो हरिपिङ्गलः । (१२।१)

चीरवासा बिल्वदण्डी दीर्घश्मश्रुनखादिमान् । (१२।२)

दीर्घेभ्यश्च मनुष्येभ्यः प्रमाणाद् अधिको भुवि ॥ (१२।३)

स स्म संचरते लोकान् ये दिव्या ये च मानुषाः । (१३।१)

इमा गाथा गायमानश्चत्वरेषु सभासु च ॥ (१३।२)

दुर्वाससं वासयेत् को ब्राह्मणं सत्कृतं गृहे । (१४।१)

परिभाषां च मे श्रुत्वा को नु दद्यात् प्रतिश्रयम् । (१४।२)

यो मां कश्चिद् वासयेत न स मां कोपयेद् इह ॥ (१४।३)

तं स्म नाद्रियते कश्चित् ततो ऽहं तम् अवासयम् ॥ (१५।१)

स स्म भुङ्क्ते सहस्राणां बहूनाम् अन्नम् एकदा । (१६।१)

एकदा स्माल्पकं भुङ्क्ते न वैति च पुनर् गृहान् ॥ (१६।२)

अकस्माच्च प्रहसति तथाकस्मात् प्ररोदिति । (१७।१)

न चास्य वयसा तुल्यः पृथिव्याम् अभवत् तदा ॥ (१७।२)

सो ऽस्मदावसथं गत्वा शय्याश्चास्तरणानि च । (१८।१)

कन्याश्चालंकृता दग्ध्वा ततो व्यपगतः स्वयम् ॥ (१८।२)

अथ माम् अब्रवीद् भूयः स मुनिः संशितव्रतः । (१९।१)

कृष्ण पायसम् इच्छामि भोक्तुम् इत्येव सत्वरः ॥ (१९।२)

सदैव तु मया तस्य चित्तज्ञेन गृहे जनः । (२०।१)

सर्वाण्येवान्नपानानि भक्ष्याश्चोच्चावचास्तथा । (२०।२)

भवन्तु सत्कृतानीति पूर्वम् एव प्रचोदितः ॥ (२०।३)

ततो ऽहं ज्वलमानं वै पायसं प्रत्यवेदयम् । (२१।१)

तद् भुक्त्वैव तु स क्षिप्रं ततो वचनम् अब्रवीत् । (२१।२)

क्षिप्रम् अङ्गानि लिम्पस्व पायसेनेति स स्म ह ॥ (२१।३)

अविमृश्यैव च ततः कृतवान् अस्मि तत् तथा । (२२।१)

तेनोच्छिष्टेन गात्राणि शिरश्चैवाभ्यमृक्षयम् ॥ (२२।२)

स ददर्श तदाभ्याशे मातरं ते शुभाननाम् । (२३।१)

ताम् अपि स्मयमानः स पायसेनाभ्यलेपयत् ॥ (२३।२)

मुनिः पायसदिग्धाङ्गीं रथे तूर्णम् अयोजयत् । (२४।१)

तम् आरुह्य रथं चैव निर्ययौ स गृहान्मम ॥ (२४।२)

अग्निवर्णो ज्वलन् धीमान् स द्विजो रथधुर्यवत् । (२५।१)

प्रतोदेनातुदद् बालां रुक्मिणीं मम पश्यतः ॥ (२५।२)

न च मे स्तोकम् अप्यासीद् दुःखम् ईर्ष्याकृतं तदा । (२६।१)

ततः स राजमार्गेण महता निर्ययौ बहिः ॥ (२६।२)

तद् दृष्ट्वा महद् आश्चर्यं दाशार्हा जातमन्यवः । (२७।१)

तत्राजल्पन्मिथः केचित् समाभाष्य परस्परम् ॥ (२७।२)

ब्राह्मणा एव जायेरन्नान्यो वर्णः कथंचन । (२८।१)

को ह्येनं रथम् आस्थाय जीवेद् अन्यः पुमान् इह ॥ (२८।२)

आशीविषविषं तीक्ष्णं ततस्तीक्ष्णतरं विषम् । (२९।१)

ब्रह्माशीविषदग्धस्य नास्ति कश्चिच्चिकित्सकः ॥ (२९।२)

तस्मिन् व्रजति दुर्धर्षे प्रास्खलद् रुक्मिणी पथि । (३०।१)

तां नामर्षयत श्रीमांस्ततस्तूर्णम् अचोदयत् ॥ (३०।२)

ततः परमसंक्रुद्धो रथात् प्रस्कन्द्य स द्विजः । (३१।१)

पदातिर् उत्पथेनैव प्राधावद् दक्षिणामुखः ॥ (३१।२)

तम् उत्पथेन धावन्तम् अन्वधावं द्विजोत्तमम् । (३२।१)

तथैव पायसादिग्धः प्रसीद भगवन्न् इति ॥ (३२।२)

ततो विलोक्य तेजस्वी ब्राह्मणो माम् उवाच ह । (३३।१)

जितः क्रोधस्त्वया कृष्ण प्रकृत्यैव महाभुज ॥ (३३।२)

न ते ऽपराधम् इह वै दृष्टवान् अस्मि सुव्रत । (३४।१)

प्रीतो ऽस्मि तव गोविन्द वृणु कामान् यथेप्सितान् । (३४।२)

प्रसन्नस्य च मे तात पश्य व्युष्टिर् यथाविधा ॥ (३४।३)

यावद् एव मनुष्याणाम् अन्ने भावो भविष्यति । (३५।१)

यथैवान्ने तथा तेषां त्वयि भावो भविष्यति ॥ (३५।२)

यावच्च पुण्या लोकेषु त्वयि कीर्तिर् भविष्यति । (३६।१)

त्रिषु लोकेषु तावच्च वैशिष्ट्यं प्रतिपत्स्यसे । (३६।२)

सुप्रियः सर्वलोकस्य भविष्यसि जनार्दन ॥ (३६।३)

यत् ते भिन्नं च दग्धं च यच्च किंचिद् विनाशितम् । (३७।१)

सर्वं तथैव द्रष्टासि विशिष्टं वा जनार्दन ॥ (३७।२)

यावद् एतत् प्रलिप्तं ते गात्रेषु मधुसूदन । (३८।१)

अतो मृत्युभयं नास्ति यावदिच्छा तवाच्युत ॥ (३८।२)

न तु पादतले लिप्ते कस्मात् ते पुत्रकाद्य वै । (३९।१)

नैतन्मे प्रियम् इत्येव स मां प्रीतो ऽब्रवीत् तदा । (३९।२)

इत्युक्तो ऽहं शरीरं स्वम् अपश्यं श्रीसमायुतम् ॥ (३९।३)

रुक्मिणीं चाब्रवीत् प्रीतः सर्वस्त्रीणां वरं यशः । (४०।१)

कीर्तिं चानुत्तमां लोके समवाप्स्यसि शोभने ॥ (४०।२)

न त्वां जरा वा रोगो वा वैवर्ण्यं चापि भामिनि । (४१।१)

स्प्रक्ष्यन्ति पुण्यगन्धा च कृष्णम् आराधयिष्यसि ॥ (४१।२)

षोडशानां सहस्राणां वधूनां केशवस्य ह । (४२।१)

वरिष्ठा सहलोक्या च केशवस्य भविष्यसि ॥ (४२।२)

तव मातरम् इत्युक्त्वा ततो मां पुनर् अब्रवीत् । (४३।१)

प्रस्थितः सुमहातेजा दुर्वासा वह्निवज्ज्वलन् ॥ (४३।२)

एषैव ते बुद्धिर् अस्तु ब्राह्मणान् प्रति केशव । (४४।१)

इत्युक्त्वा स तदा पुत्र तत्रैवान्तरधीयत ॥ (४४।२)

तस्मिन्न् अन्तर्हिते चाहम् उपांशुव्रतम् आदिशम् । (४५।१)

यत् किंचिद् ब्राह्मणो ब्रूयात् सर्वं कुर्याम् इति प्रभो ॥ (४५।२)

एतद् व्रतम् अहं कृत्वा मात्रा ते सह पुत्रक । (४६।१)

ततः परमहृष्टात्मा प्राविशं गृहम् एव च ॥ (४६।२)

प्रविष्टमात्रश्च गृहे सर्वं पश्यामि तन्नवम् । (४७।१)

यद् भिन्नं यच्च वै दग्धं तेन विप्रेण पुत्रक ॥ (४७।२)

ततो ऽहं विस्मयं प्राप्तः सर्वं दृष्ट्वा नवं दृढम् । (४८।१)

अपूजयं च मनसा रौक्मिणेय द्विजं तदा ॥ (४८।२)

इत्यहं रौक्मिणेयस्य पृच्छतो भरतर्षभ । (४९।१)

माहात्म्यं द्विजमुख्यस्य सर्वम् आख्यातवांस्तदा ॥ (४९।२)

तथा त्वम् अपि कौन्तेय ब्राह्मणान् सततं प्रभो । (५०।१)

पूजयस्व महाभागान् वाग्भिर् दानैश्च नित्यदा ॥ (५०।२)

एवं व्युष्टिम् अहं प्राप्तो ब्राह्मणानां प्रसादजाम् । (५१।१)

यच्च माम् आह भीष्मो ऽयं तत् सत्यं भरतर्षभ ॥ (५१।२)