MBh, 6, 21
Select a line for its word-by-word analysis.
बृहतीं धार्तराष्ट्राणां दृष्ट्वा सेनां समुद्यताम् । (१।२)
bṛhatīṃ dhārtarāṣṭrāṇāṃ dṛṣṭvā senāṃ samudyatām |
विषादम् अगमद् राजा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ॥ (१।३)
viṣādam agamad rājā kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ ||
व्यूहं भीष्मेण चाभेद्यं कल्पितं प्रेक्ष्य पाण्डवः । (२।१)
vyūhaṃ bhīṣmeṇa cābhedyaṃ kalpitaṃ prekṣya pāṇḍavaḥ |
अभेद्यम् इव सम्प्रेक्ष्य विषण्णो ऽर्जुनम् अब्रवीत् ॥ (२।२)
abhedyam iva samprekṣya viṣaṇṇo 'rjunam abravīt ||
धनंजय कथं शक्यम् अस्माभिर् योद्धुम् आहवे । (३।१)
dhanaṃjaya kathaṃ śakyam asmābhir yoddhum āhave |
धार्तराष्ट्रैर् महाबाहो येषां योद्धा पितामहः ॥ (३।२)
dhārtarāṣṭrair mahābāho yeṣāṃ yoddhā pitāmahaḥ ||
अक्षोभ्यो ऽयम् अभेद्यश्च भीष्मेणामित्रकर्शिना । (४।१)
akṣobhyo 'yam abhedyaśca bhīṣmeṇāmitrakarśinā |
ते वयं संशयं प्राप्ताः ससैन्याः शत्रुकर्शन । (५।१)
te vayaṃ saṃśayaṃ prāptāḥ sasainyāḥ śatrukarśana |
कथम् अस्मान्महाव्यूहाद् उद्यानं नो भविष्यति ॥ (५।२)
katham asmānmahāvyūhād udyānaṃ no bhaviṣyati ||
अथार्जुनो ऽब्रवीत् पार्थं युधिष्ठिरम् अमित्रहा । (६।१)
athārjuno 'bravīt pārthaṃ yudhiṣṭhiram amitrahā |
विषण्णम् अभिसम्प्रेक्ष्य तव राजन्न् अनीकिनीम् ॥ (६।२)
viṣaṇṇam abhisamprekṣya tava rājann anīkinīm ||
प्रज्ञयाभ्यधिकाञ् शूरान् गुणयुक्तान् बहून् अपि । (७।१)
prajñayābhyadhikāñ śūrān guṇayuktān bahūn api |
तत् तु ते कारणं राजन् प्रवक्ष्याम्यनसूयवे । (८।१)
tat tu te kāraṇaṃ rājan pravakṣyāmyanasūyave |
नारदस्तम् ऋषिर् वेद भीष्मद्रोणौ च पाण्डव ॥ (८।२)
nāradastam ṛṣir veda bhīṣmadroṇau ca pāṇḍava ||
एतम् एवार्थम् आश्रित्य युद्धे देवासुरे ऽब्रवीत् । (९।१)
etam evārtham āśritya yuddhe devāsure 'bravīt |
यथा सत्यानृशंस्याभ्यां धर्मेणैवोद्यमेन च ॥ (१०।२)
yathā satyānṛśaṃsyābhyāṃ dharmeṇaivodyamena ca ||
त्यक्त्वाधर्मं च लोभं च मोहं चोद्यमम् आस्थिताः । (११।१)
tyaktvādharmaṃ ca lobhaṃ ca mohaṃ codyamam āsthitāḥ |
युध्यध्वम् अनहंकारा यतो धर्मस्ततो जयः ॥ (११।२)
yudhyadhvam anahaṃkārā yato dharmastato jayaḥ ||
एवं राजन् विजानीहि ध्रुवो ऽस्माकं रणे जयः । (१२।१)
evaṃ rājan vijānīhi dhruvo 'smākaṃ raṇe jayaḥ |
यथा मे नारदः प्राह यतः कृष्णस्ततो जयः ॥ (१२।२)
yathā me nāradaḥ prāha yataḥ kṛṣṇastato jayaḥ ||
गुणभूतो जयः कृष्णे पृष्ठतो ऽन्वेति माधवम् । (१३।१)
guṇabhūto jayaḥ kṛṣṇe pṛṣṭhato 'nveti mādhavam |
अनन्ततेजा गोविन्दः शत्रुपूगेषु निर्व्यथः । (१४।१)
anantatejā govindaḥ śatrupūgeṣu nirvyathaḥ |
पुरा ह्येष हरिर् भूत्वा वैकुण्ठो ऽकुण्ठसायकः । (१५।१)
purā hyeṣa harir bhūtvā vaikuṇṭho 'kuṇṭhasāyakaḥ |
सुरासुरान् अवस्फूर्जन्न् अब्रवीत् के जयन्त्विति ॥ (१५।२)
surāsurān avasphūrjann abravīt ke jayantviti ||
अनु कृष्णं जयेमेति यैर् उक्तं तत्र तैर् जितम् । (१६।१)
anu kṛṣṇaṃ jayemeti yair uktaṃ tatra tair jitam |
तत्प्रसादाद्धि त्रैलोक्यं प्राप्तं शक्रादिभिः सुरैः ॥ (१६।२)
tatprasādāddhi trailokyaṃ prāptaṃ śakrādibhiḥ suraiḥ ||
तस्य ते न व्यथां कांचिद् इह पश्यामि भारत । (१७।१)
tasya te na vyathāṃ kāṃcid iha paśyāmi bhārata |
यस्य ते जयम् आशास्ते विश्वभुक् त्रिदशेश्वरः ॥ (१७।२)
yasya te jayam āśāste viśvabhuk tridaśeśvaraḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.