महाभारतMahābhārata

MBh, 5, 11

675 of 1995 · 50 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

शल्य उवाच । (१।१)

śalya uvāca

1.2१.२

ऋषयो ऽथाब्रुवन् सर्वे देवाश्च त्रिदशेश्वराः । (१।२)

ṛṣayo 'thābruvan sarve devāśca tridaśeśvarāḥ |

1.3१.३

अयं वै नहुषः श्रीमान् देवराज्ये ऽभिषिच्यताम् । (१।३)

ayaṃ vai nahuṣaḥ śrīmān devarājye 'bhiṣicyatām |

1.4१.४

ते गत्वाथाब्रुवन् सर्वे राजा नो भव पार्थिव ॥ (१।४)

te gatvāthābruvan sarve rājā no bhava pārthiva ||

2.1२.१

स तान् उवाच नहुषो देवान् ऋषिगणांस्तथा । (२।१)

sa tān uvāca nahuṣo devān ṛṣigaṇāṃstathā |

2.2२.२

पितृभिः सहितान् राजन् परीप्सन् हितम् आत्मनः ॥ (२।२)

pitṛbhiḥ sahitān rājan parīpsan hitam ātmanaḥ ||

3.1३.१

दुर्बलो ऽहं न मे शक्तिर् भवतां परिपालने । (३।१)

durbalo 'haṃ na me śaktir bhavatāṃ paripālane |

3.2३.२

बलवाञ्जायते राजा बलं शक्रे हि नित्यदा ॥ (३।२)

balavāñjāyate rājā balaṃ śakre hi nityadā ||

4.1४.१

तम् अब्रुवन् पुनः सर्वे देवाः सर्षिपुरोगमाः । (४।१)

tam abruvan punaḥ sarve devāḥ sarṣipurogamāḥ |

4.2४.२

अस्माकं तपसा युक्तः पाहि राज्यं त्रिविष्टपे ॥ (४।२)

asmākaṃ tapasā yuktaḥ pāhi rājyaṃ triviṣṭape ||

5.1५.१

परस्परभयं घोरम् अस्माकं हि न संशयः । (५।१)

parasparabhayaṃ ghoram asmākaṃ hi na saṃśayaḥ |

5.2५.२

अभिषिच्यस्व राजेन्द्र भव राजा त्रिविष्टपे ॥ (५।२)

abhiṣicyasva rājendra bhava rājā triviṣṭape ||

6.1६.१

देवदानवयक्षाणाम् ऋषीणां रक्षसां तथा । (६।१)

devadānavayakṣāṇām ṛṣīṇāṃ rakṣasāṃ tathā |

6.2६.२

पितृगन्धर्वभूतानां चक्षुर्विषयवर्तिनाम् । (६।२)

pitṛgandharvabhūtānāṃ cakṣurviṣayavartinām |

6.3६.३

तेज आदास्यसे पश्यन् बलवांश्च भविष्यसि ॥ (६।३)

teja ādāsyase paśyan balavāṃśca bhaviṣyasi ||

7.1७.१

धर्मं पुरस्कृत्य सदा सर्वलोकाधिपो भव । (७।१)

dharmaṃ puraskṛtya sadā sarvalokādhipo bhava |

7.2७.२

ब्रह्मर्षींश्चापि देवांश्च गोपायस्व त्रिविष्टपे ॥ (७।२)

brahmarṣīṃścāpi devāṃśca gopāyasva triviṣṭape ||

8.1८.१

सुदुर्लभं वरं लब्ध्वा प्राप्य राज्यं त्रिविष्टपे । (८।१)

sudurlabhaṃ varaṃ labdhvā prāpya rājyaṃ triviṣṭape |

8.2८.२

धर्मात्मा सततं भूत्वा कामात्मा समपद्यत ॥ (८।२)

dharmātmā satataṃ bhūtvā kāmātmā samapadyata ||

9.1९.१

देवोद्यानेषु सर्वेषु नन्दनोपवनेषु च । (९।१)

devodyāneṣu sarveṣu nandanopavaneṣu ca |

9.2९.२

कैलासे हिमवत्पृष्ठे मन्दरे श्वेतपर्वते । (९।२)

kailāse himavatpṛṣṭhe mandare śvetaparvate |

9.3९.३

सह्ये महेन्द्रे मलये समुद्रेषु सरित्सु च ॥ (९।३)

sahye mahendre malaye samudreṣu saritsu ca ||

10.1१०.१

अप्सरोभिः परिवृतो देवकन्यासमावृतः । (१०।१)

apsarobhiḥ parivṛto devakanyāsamāvṛtaḥ |

10.2१०.२

नहुषो देवराजः सन् क्रीडन् बहुविधं तदा ॥ (१०।२)

nahuṣo devarājaḥ san krīḍan bahuvidhaṃ tadā ||

11.1११.१

शृण्वन् दिव्या बहुविधाः कथाः श्रुतिमनोहराः । (११।१)

śṛṇvan divyā bahuvidhāḥ kathāḥ śrutimanoharāḥ |

11.2११.२

वादित्राणि च सर्वाणि गीतं च मधुरस्वरम् ॥ (११।२)

vāditrāṇi ca sarvāṇi gītaṃ ca madhurasvaram ||

12.1१२.१

विश्वावसुर् नारदश्च गन्धर्वाप्सरसां गणाः । (१२।१)

viśvāvasur nāradaśca gandharvāpsarasāṃ gaṇāḥ |

12.2१२.२

ऋतवः षट् च देवेन्द्रं मूर्तिमन्त उपस्थिताः । (१२।२)

ṛtavaḥ ṣaṭ ca devendraṃ mūrtimanta upasthitāḥ |

12.3१२.३

मारुतः सुरभिर् वाति मनोज्ञः सुखशीतलः ॥ (१२।३)

mārutaḥ surabhir vāti manojñaḥ sukhaśītalaḥ ||

13.1१३.१

एवं हि क्रीडतस्तस्य नहुषस्य महात्मनः । (१३।१)

evaṃ hi krīḍatastasya nahuṣasya mahātmanaḥ |

13.2१३.२

सम्प्राप्ता दर्शनं देवी शक्रस्य महिषी प्रिया ॥ (१३।२)

samprāptā darśanaṃ devī śakrasya mahiṣī priyā ||

14.1१४.१

स तां संदृश्य दुष्टात्मा प्राह सर्वान् सभासदः । (१४।१)

sa tāṃ saṃdṛśya duṣṭātmā prāha sarvān sabhāsadaḥ |

14.2१४.२

इन्द्रस्य महिषी देवी कस्मान्मां नोपतिष्ठति ॥ (१४।२)

indrasya mahiṣī devī kasmānmāṃ nopatiṣṭhati ||

15.1१५.१

अहम् इन्द्रो ऽस्मि देवानां लोकानां च तथेश्वरः । (१५।१)

aham indro 'smi devānāṃ lokānāṃ ca tatheśvaraḥ |

15.2१५.२

आगच्छतु शची मह्यं क्षिप्रम् अद्य निवेशनम् ॥ (१५।२)

āgacchatu śacī mahyaṃ kṣipram adya niveśanam ||

16.1१६.१

तच्छ्रुत्वा दुर्मना देवी बृहस्पतिम् उवाच ह । (१६।१)

tacchrutvā durmanā devī bṛhaspatim uvāca ha |

16.2१६.२

रक्ष मां नहुषाद् ब्रह्मंस् तवास्मि शरणं गता ॥ (१६।२)

rakṣa māṃ nahuṣād brahmaṃs tavāsmi śaraṇaṃ gatā ||

17.1१७.१

सर्वलक्षणसम्पन्नां ब्रह्मस्त्वं मां प्रभाषसे । (१७।१)

sarvalakṣaṇasampannāṃ brahmastvaṃ māṃ prabhāṣase |

17.2१७.२

देवराजस्य दयिताम् अत्यन्तसुखभागिनीम् ॥ (१७।२)

devarājasya dayitām atyantasukhabhāginīm ||

18.1१८.१

अवैधव्येन संयुक्ताम् एकपत्नीं पतिव्रताम् । (१८।१)

avaidhavyena saṃyuktām ekapatnīṃ pativratām |

18.2१८.२

उक्तवान् असि मां पूर्वम् ऋतां तां कुरु वै गिरम् ॥ (१८।२)

uktavān asi māṃ pūrvam ṛtāṃ tāṃ kuru vai giram ||

19.1१९.१

नोक्तपूर्वं च भगवन्मृषा ते किंचिद् ईश्वर । (१९।१)

noktapūrvaṃ ca bhagavanmṛṣā te kiṃcid īśvara |

19.2१९.२

तस्माद् एतद् भवेत् सत्यं त्वयोक्तं द्विजसत्तम ॥ (१९।२)

tasmād etad bhavet satyaṃ tvayoktaṃ dvijasattama ||

20.1२०.१

बृहस्पतिर् अथोवाच इन्द्राणीं भयमोहिताम् । (२०।१)

bṛhaspatir athovāca indrāṇīṃ bhayamohitām |

20.2२०.२

यद् उक्तासि मया देवि सत्यं तद् भविता ध्रुवम् ॥ (२०।२)

yad uktāsi mayā devi satyaṃ tad bhavitā dhruvam ||

21.1२१.१

द्रक्ष्यसे देवराजानम् इन्द्रं शीघ्रम् इहागतम् । (२१।१)

drakṣyase devarājānam indraṃ śīghram ihāgatam |

21.2२१.२

न भेतव्यं च नहुषात् सत्यम् एतद् ब्रवीमि ते । (२१।२)

na bhetavyaṃ ca nahuṣāt satyam etad bravīmi te |

21.3२१.३

समानयिष्ये शक्रेण नचिराद् भवतीम् अहम् ॥ (२१।३)

samānayiṣye śakreṇa nacirād bhavatīm aham ||

22.1२२.१

अथ शुश्राव नहुष इन्द्राणीं शरणं गताम् । (२२।१)

atha śuśrāva nahuṣa indrāṇīṃ śaraṇaṃ gatām |

22.2२२.२

बृहस्पतेर् अङ्गिरसश् चुक्रोध स नृपस्तदा ॥ (२२।२)

bṛhaspater aṅgirasaś cukrodha sa nṛpastadā ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 5, 11

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit