MBh, 5, 11
Select a line for its word-by-word analysis.
ऋषयो ऽथाब्रुवन् सर्वे देवाश्च त्रिदशेश्वराः । (१।२)
ṛṣayo 'thābruvan sarve devāśca tridaśeśvarāḥ |
अयं वै नहुषः श्रीमान् देवराज्ये ऽभिषिच्यताम् । (१।३)
ayaṃ vai nahuṣaḥ śrīmān devarājye 'bhiṣicyatām |
ते गत्वाथाब्रुवन् सर्वे राजा नो भव पार्थिव ॥ (१।४)
te gatvāthābruvan sarve rājā no bhava pārthiva ||
पितृभिः सहितान् राजन् परीप्सन् हितम् आत्मनः ॥ (२।२)
pitṛbhiḥ sahitān rājan parīpsan hitam ātmanaḥ ||
दुर्बलो ऽहं न मे शक्तिर् भवतां परिपालने । (३।१)
durbalo 'haṃ na me śaktir bhavatāṃ paripālane |
तम् अब्रुवन् पुनः सर्वे देवाः सर्षिपुरोगमाः । (४।१)
tam abruvan punaḥ sarve devāḥ sarṣipurogamāḥ |
अस्माकं तपसा युक्तः पाहि राज्यं त्रिविष्टपे ॥ (४।२)
asmākaṃ tapasā yuktaḥ pāhi rājyaṃ triviṣṭape ||
अभिषिच्यस्व राजेन्द्र भव राजा त्रिविष्टपे ॥ (५।२)
abhiṣicyasva rājendra bhava rājā triviṣṭape ||
ब्रह्मर्षींश्चापि देवांश्च गोपायस्व त्रिविष्टपे ॥ (७।२)
brahmarṣīṃścāpi devāṃśca gopāyasva triviṣṭape ||
सुदुर्लभं वरं लब्ध्वा प्राप्य राज्यं त्रिविष्टपे । (८।१)
sudurlabhaṃ varaṃ labdhvā prāpya rājyaṃ triviṣṭape |
नहुषो देवराजः सन् क्रीडन् बहुविधं तदा ॥ (१०।२)
nahuṣo devarājaḥ san krīḍan bahuvidhaṃ tadā ||
शृण्वन् दिव्या बहुविधाः कथाः श्रुतिमनोहराः । (११।१)
śṛṇvan divyā bahuvidhāḥ kathāḥ śrutimanoharāḥ |
वादित्राणि च सर्वाणि गीतं च मधुरस्वरम् ॥ (११।२)
vāditrāṇi ca sarvāṇi gītaṃ ca madhurasvaram ||
विश्वावसुर् नारदश्च गन्धर्वाप्सरसां गणाः । (१२।१)
viśvāvasur nāradaśca gandharvāpsarasāṃ gaṇāḥ |
ऋतवः षट् च देवेन्द्रं मूर्तिमन्त उपस्थिताः । (१२।२)
ṛtavaḥ ṣaṭ ca devendraṃ mūrtimanta upasthitāḥ |
सम्प्राप्ता दर्शनं देवी शक्रस्य महिषी प्रिया ॥ (१३।२)
samprāptā darśanaṃ devī śakrasya mahiṣī priyā ||
स तां संदृश्य दुष्टात्मा प्राह सर्वान् सभासदः । (१४।१)
sa tāṃ saṃdṛśya duṣṭātmā prāha sarvān sabhāsadaḥ |
इन्द्रस्य महिषी देवी कस्मान्मां नोपतिष्ठति ॥ (१४।२)
indrasya mahiṣī devī kasmānmāṃ nopatiṣṭhati ||
अहम् इन्द्रो ऽस्मि देवानां लोकानां च तथेश्वरः । (१५।१)
aham indro 'smi devānāṃ lokānāṃ ca tatheśvaraḥ |
आगच्छतु शची मह्यं क्षिप्रम् अद्य निवेशनम् ॥ (१५।२)
āgacchatu śacī mahyaṃ kṣipram adya niveśanam ||
तच्छ्रुत्वा दुर्मना देवी बृहस्पतिम् उवाच ह । (१६।१)
tacchrutvā durmanā devī bṛhaspatim uvāca ha |
रक्ष मां नहुषाद् ब्रह्मंस् तवास्मि शरणं गता ॥ (१६।२)
rakṣa māṃ nahuṣād brahmaṃs tavāsmi śaraṇaṃ gatā ||
सर्वलक्षणसम्पन्नां ब्रह्मस्त्वं मां प्रभाषसे । (१७।१)
sarvalakṣaṇasampannāṃ brahmastvaṃ māṃ prabhāṣase |
अवैधव्येन संयुक्ताम् एकपत्नीं पतिव्रताम् । (१८।१)
avaidhavyena saṃyuktām ekapatnīṃ pativratām |
उक्तवान् असि मां पूर्वम् ऋतां तां कुरु वै गिरम् ॥ (१८।२)
uktavān asi māṃ pūrvam ṛtāṃ tāṃ kuru vai giram ||
नोक्तपूर्वं च भगवन्मृषा ते किंचिद् ईश्वर । (१९।१)
noktapūrvaṃ ca bhagavanmṛṣā te kiṃcid īśvara |
तस्माद् एतद् भवेत् सत्यं त्वयोक्तं द्विजसत्तम ॥ (१९।२)
tasmād etad bhavet satyaṃ tvayoktaṃ dvijasattama ||
यद् उक्तासि मया देवि सत्यं तद् भविता ध्रुवम् ॥ (२०।२)
yad uktāsi mayā devi satyaṃ tad bhavitā dhruvam ||
द्रक्ष्यसे देवराजानम् इन्द्रं शीघ्रम् इहागतम् । (२१।१)
drakṣyase devarājānam indraṃ śīghram ihāgatam |
न भेतव्यं च नहुषात् सत्यम् एतद् ब्रवीमि ते । (२१।२)
na bhetavyaṃ ca nahuṣāt satyam etad bravīmi te |
बृहस्पतेर् अङ्गिरसश् चुक्रोध स नृपस्तदा ॥ (२२।२)
bṛhaspater aṅgirasaś cukrodha sa nṛpastadā ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.