धृतराष्ट्र उवाच । (१।१)

निवृत्ते भीमसेने च पाण्डवे च युधिष्ठिरे । (१।२)

वध्यमाने बले चापि मामके पाण्डुसृञ्जयैः ॥ (१।३)

द्रवमाणे बलौघे च निराक्रन्दे मुहुर् मुहुः । (२।१)

किम् अकुर्वन्त कुरवस् तन् ममाचक्ष्व संजय ॥ (२।२)

संजय उवाच । (३।१)

दृष्ट्वा भीमं महाबाहुं सूतपुत्रः प्रतापवान् । (३।२)

क्रोधरक्तेक्षणो राजन् भीमसेनम् उपाद्रवत् ॥ (३।३)

तावकं च बलं दृष्ट्वा भीमसेनात् पराङ्मुखम् । (४।१)

यत्नेन महता राजन् पर्यवस्थापयद् बली ॥ (४।२)

व्यवस्थाप्य महाबाहुस् तव पुत्रस्य वाहिनीम् । (५।१)

प्रत्युद्ययौ तदा कर्णः पाण्डवान् युद्धदुर्मदान् ॥ (५।२)

प्रत्युद्ययुस् तु राधेयं पाण्डवानां महारथाः । (६।१)

धुन्वानाः कार्मुकाण्य् आजौ विक्षिपन्तश् च सायकान् ॥ (६।२)

भीमसेनः शिनेर् नप्ता शिखण्डी जनमेजयः । (७।१)

धृष्टद्युम्नश् च बलवान् सर्वे चापि प्रभद्रकाः ॥ (७।२)

पाञ्चालाश् च नरव्याघ्राः समन्तात् तव वाहिनीम् । (८।१)

अभ्यद्रवन्त संक्रुद्धाः समरे जितकाशिनः ॥ (८।२)

तथैव तावका राजन् पाण्डवानाम् अनीकिनीम् । (९।१)

अभ्यद्रवन्त त्वरिता जिघांसन्तो महारथाः ॥ (९।२)

रथनागाश्वकलिलं पत्तिध्वजसमाकुलम् । (१०।१)

बभूव पुरुषव्याघ्र सैन्यम् अद्भुतदर्शनम् ॥ (१०।२)

शिखण्डी च ययौ कर्णं धृष्टद्युम्नः सुतं तव । (११।१)

दुःशासनं महाराज महत्या सेनया वृतम् ॥ (११।२)

नकुलो वृषसेनं च चित्रसेनं युधिष्ठिरः । (१२।१)

उलूकं समरे राजन् सहदेवः समभ्ययात् ॥ (१२।२)

सात्यकिः शकुनिं चापि भीमसेनश् च कौरवान् । (१३।१)

अर्जुनं च रणे यत्तं द्रोणपुत्रो महारथः ॥ (१३।२)

युधामन्युं महेष्वासं गौतमो ऽभ्यपतद् रणे । (१४।१)

कृतवर्मा च बलवान् उत्तमौजसम् आद्रवत् ॥ (१४।२)

भीमसेनः कुरून् सर्वान् पुत्रांश् च तव मारिष । (१५।१)

सहानीकान् महाबाहुर् एक एवाभ्यवारयत् ॥ (१५।२)

शिखण्डी च ततः कर्णं विचरन्तम् अभीतवत् । (१६।१)

भीष्महन्ता महाराज वारयामास पत्रिभिः ॥ (१६।२)

प्रतिरब्धस् ततः कर्णो रोषात् प्रस्फुरिताधरः । (१७।१)

शिखण्डिनं त्रिभिर् बाणैर् भ्रुवोर् मध्ये व्यताडयत् ॥ (१७।२)

धारयंस् तु स तान् बाणाञ् शिखण्डी बह्व् अशोभत । (१८।१)

राजतः पर्वतो यद्वत् त्रिभिः शृङ्गैः समन्वितः ॥ (१८।२)

सो ऽतिविद्धो महेष्वासः सूतपुत्रेण संयुगे । (१९।१)

कर्णं विव्याध समरे नवत्या निशितैः शरैः ॥ (१९।२)

तस्य कर्णो हयान् हत्वा सारथिं च त्रिभिः शरैः । (२०।१)

उन्ममाथ ध्वजं चास्य क्षुरप्रेण महारथः ॥ (२०।२)

हताश्वात् तु ततो यानाद् अवप्लुत्य महारथः । (२१।१)

शक्तिं चिक्षेप कर्णाय संक्रुद्धः शत्रुतापनः ॥ (२१।२)

तां छित्त्वा समरे कर्णस् त्रिभिर् भारत सायकैः । (२२।१)

शिखण्डिनम् अथाविध्यन् नवभिर् निशितैः शरैः ॥ (२२।२)

कर्णचापच्युतान् बाणान् वर्जयंस् तु नरोत्तमः । (२३।१)

अपयातस् ततस् तूर्णं शिखण्डी जयतां वरः ॥ (२३।२)

ततः कर्णो महाराज पाण्डुसैन्यान्य् अशातयत् । (२४।१)

तूलराशिं समासाद्य यथा वायुर् महाजवः ॥ (२४।२)

धृष्टद्युम्नो महाराज तव पुत्रेण पीडितः । (२५।१)

दुःशासनं त्रिभिर् बाणैर् अभ्यविध्यत् स्तनान्तरे ॥ (२५।२)

तस्य दुःशासनो बाहुं सव्यं विव्याध मारिष । (२६।१)

शितेन रुक्मपुङ्खेन भल्लेन नतपर्वणा ॥ (२६।२)

धृष्टद्युम्नस् तु निर्विद्धः शरं घोरम् अमर्षणः । (२७।१)

दुःशासनाय संक्रुद्धः प्रेषयामास भारत ॥ (२७।२)

आपतन्तं महावेगं धृष्टद्युम्नसमीरितम् । (२८।१)

शरैश् चिछेद पुत्रस् ते त्रिभिर् एव विशां पते ॥ (२८।२)

अथापरैः सप्तदशैर् भल्लैः कनकभूषणैः । (२९।१)

धृष्टद्युम्नं समासाद्य बाह्वोर् उरसि चार्दयत् ॥ (२९।२)

ततः स पार्षतः क्रुद्धो धनुश् चिछेद मारिष । (३०।१)

क्षुरप्रेण सुतीक्ष्णेन तत उच्चुक्रुशुर् जनाः ॥ (३०।२)

अथान्यद् धनुर् आदाय पुत्रस् ते भरतर्षभ । (३१।१)

धृष्टद्युम्नं शरव्रातैः समन्तात् पर्यवारयत् ॥ (३१।२)

तव पुत्रस्य ते दृष्ट्वा विक्रमं तं महात्मनः । (३२।१)

व्यहसन्त रणे योधाः सिद्धाश् चाप्सरसां गणाः ॥ (३२।२)

ततः प्रववृते युद्धं तावकानां परैः सह । (३३।१)

घोरं प्राणभृतां काले घोररूपं परंतप ॥ (३३।२)

नकुलं वृषसेनस् तु विद्ध्वा पञ्चभिर् आयसैः । (३४।१)

पितुः समीपे तिष्ठन्तं त्रिभिर् अन्यैर् अविध्यत ॥ (३४।२)

नकुलस् तु ततः क्रुद्धो वृषसेनं स्मयन्न् इव । (३५।१)

नाराचेन सुतीक्ष्णेन विव्याध हृदये दृढम् ॥ (३५।२)

सो ऽतिविद्धो बलवता शत्रुणा शत्रुकर्शनः । (३६।१)

शत्रुं विव्याध विंशत्या स च तं पञ्चभिः शरैः ॥ (३६।२)

ततः शरसहस्रेण ताव् उभौ पुरुषर्षभौ । (३७।१)

अन्योन्यम् आच्छादयताम् अथाभज्यत वाहिनी ॥ (३७।२)

दृष्ट्वा तु प्रद्रुतां सेनां धार्तराष्ट्रस्य सूतजः । (३८।१)

निवारयामास बलाद् अनुपत्य विशां पते । (३८।२)

निवृत्ते तु ततः कर्णे नकुलः कौरवान् ययौ ॥ (३८।३)

कर्णपुत्रस् तु समरे हित्वा नकुलम् एव तु । (३९।१)

जुगोप चक्रं त्वरितं राधेयस्यैव मारिष ॥ (३९।२)

उलूकस् तु रणे क्रुद्धः सहदेवेन वारितः । (४०।१)

तस्याश्वांश् चतुरो हत्वा सहदेवः प्रतापवान् । (४०।२)

सारथिं प्रेषयामास यमस्य सदनं प्रति ॥ (४०।३)

उलूकस् तु ततो यानाद् अवप्लुत्य विशां पते । (४१।१)

त्रिगर्तानां बलं पूर्णं जगाम पितृनन्दनः ॥ (४१।२)

सात्यकिः शकुनिं विद्ध्वा विंशत्या निशितैः शरैः । (४२।१)

ध्वजं चिछेद भल्लेन सौबलस्य हसन्न् इव ॥ (४२।२)

सौबलस् तस्य समरे क्रुद्धो राजन् प्रतापवान् । (४३।१)

विदार्य कवचं भूयो ध्वजं चिछेद काञ्चनम् ॥ (४३।२)

अथैनं निशितैर् बाणैः सात्यकिः प्रत्यविध्यत । (४४।१)

सारथिं च महाराज त्रिभिर् एव समार्दयत् । (४४।२)

अथास्य वाहांस् त्वरितः शरैर् निन्ये यमक्षयम् ॥ (४४।३)

ततो ऽवप्लुत्य सहसा शकुनिर् भरतर्षभ । (४५।१)

आरुरोह रथं तूर्णम् उलूकस्य महारथः । (४५।२)

अपोवाहाथ शीघ्रं स शैनेयाद् युद्धशालिनः ॥ (४५।३)

सात्यकिस् तु रणे राजंस् तावकानाम् अनीकिनीम् । (४६।१)

अभिदुद्राव वेगेन ततो ऽनीकम् अभिद्यत ॥ (४६।२)

शैनेयशरनुन्नं तु ततः सैन्यं विशां पते । (४७।१)

भेजे दश दिशस् तूर्णं न्यपतच् च गतासुवत् ॥ (४७।२)

भीमसेनं तव सुतो वारयामास संयुगे । (४८।१)

तं तु भीमो मुहूर्तेन व्यश्वसूतरथध्वजम् । (४८।२)

चक्रे लोकेश्वरं तत्र तेनातुष्यन्त चारणाः ॥ (४८।३)

ततो ऽपायान् नृपस् तत्र भीमसेनस्य गोचरात् । (४९।१)

कुरुसैन्यं ततः सर्वं भीमसेनम् उपाद्रवत् । (४९।२)

तत्र रावो महान् आसीद् भीमम् एकं जिघांसताम् ॥ (४९।३)

युधामन्युः कृपं विद्ध्वा धनुर् अस्याशु चिच्छिदे । (५०।१)

अथान्यद् धनुर् आदाय कृपः शस्त्रभृतां वरः ॥ (५०।२)

युधामन्योर् ध्वजं सूतं छत्रं चापातयत् क्षितौ । (५१।१)

ततो ऽपायाद् रथेनैव युधामन्युर् महारथः ॥ (५१।२)

उत्तमौजास् तु हार्दिक्यं शरैर् भीमपराक्रमम् । (५२।१)

छादयामास सहसा मेघो वृष्ट्या यथाचलम् ॥ (५२।२)

तद् युद्धं सुमहच् चासीद् घोररूपं परंतप । (५३।१)

यादृशं न मया युद्धं दृष्टपूर्वं विशां पते ॥ (५३।२)

कृतवर्मा ततो राजन्न् उत्तमौजसम् आहवे । (५४।१)

हृदि विव्याध स तदा रथोपस्थ उपाविशत् ॥ (५४।२)

सारथिस् तम् अपोवाह रथेन रथिनां वरम् । (५५।१)

ततस् तु सत्वरं राजन् पाण्डुसैन्यम् उपाद्रवत् ॥ (५५।२)