MBh, 3, 20
Select a line for its word-by-word analysis.
एवम् उक्तस् तु कौन्तेय सूतपुत्रस् तदा मृधे । (१।२)
evam uktas tu kaunteya sūtaputras tadā mṛdhe |
प्रद्युम्नम् अब्रवीच्छ्लक्ष्णं मधुरं वाक्यम् अञ्जसा ॥ (१।३)
pradyumnam abravīcchlakṣṇaṃ madhuraṃ vākyam añjasā ||
न मे भयं रौक्मिणेय संग्रामे यच्छतो हयान् । (२।१)
na me bhayaṃ raukmiṇeya saṃgrāme yacchato hayān |
युद्धज्ञश् चास्मि वृष्णीनां नात्र किंचिद् अतो ऽन्यथा ॥ (२।२)
yuddhajñaś cāsmi vṛṣṇīnāṃ nātra kiṃcid ato 'nyathā ||
आयुष्मन्न् उपदेशस् तु सारथ्ये वर्ततां स्मृतः । (३।१)
āyuṣmann upadeśas tu sārathye vartatāṃ smṛtaḥ |
सर्वार्थेषु रथी रक्ष्यस् त्वं चापि भृशपीडितः ॥ (३।२)
sarvārtheṣu rathī rakṣyas tvaṃ cāpi bhṛśapīḍitaḥ ||
त्वं हि शाल्वप्रयुक्तेन पत्त्रिणाभिहतो भृशम् । (४।१)
tvaṃ hi śālvaprayuktena pattriṇābhihato bhṛśam |
स त्वं सात्वतमुख्याद्य लब्धसंज्ञो यदृच्छया । (५।१)
sa tvaṃ sātvatamukhyādya labdhasaṃjño yadṛcchayā |
वीतभीः प्रविशाम्येतां शाल्वस्य महतीं चमूम् ॥ (६।२)
vītabhīḥ praviśāmyetāṃ śālvasya mahatīṃ camūm ||
दह्यमाना इव तदा पस्पृशुश् चरणैर् महीम् ॥ (१०।२)
dahyamānā iva tadā paspṛśuś caraṇair mahīm ||
सो ऽपसव्यां चमूं तस्य शाल्वस्य भरतर्षभ । (११।१)
so 'pasavyāṃ camūṃ tasya śālvasya bharatarṣabha |
अमृष्यमाणो ऽपसव्यं प्रद्युम्नेन स सौभराट् । (१२।१)
amṛṣyamāṇo 'pasavyaṃ pradyumnena sa saubharāṭ |
यन्तारम् अस्य सहसा त्रिभिर् बाणैः समर्पयत् ॥ (१२।२)
yantāram asya sahasā tribhir bāṇaiḥ samarpayat ||
दारुकस्य सुतस् तं तु बाणवेगम् अचिन्तयन् । (१३।१)
dārukasya sutas taṃ tu bāṇavegam acintayan |
ततो बाणान् बहुविधान् पुनर् एव स सौभराट् । (१४।१)
tato bāṇān bahuvidhān punar eva sa saubharāṭ |
तान् अप्राप्ताञ् शितैर् बाणैश् चिछेद परवीरहा । (१५।१)
tān aprāptāñ śitair bāṇaiś cicheda paravīrahā |
रौक्मिणेयः स्मितं कृत्वा दर्शयन् हस्तलाघवम् ॥ (१५।२)
raukmiṇeyaḥ smitaṃ kṛtvā darśayan hastalāghavam ||
छिन्नान् दृष्ट्वा तु तान् बाणान् प्रद्युम्नेन स सौभराट् । (१६।१)
chinnān dṛṣṭvā tu tān bāṇān pradyumnena sa saubharāṭ |
आसुरीं दारुणीं मायाम् आस्थाय व्यसृजच्छरान् ॥ (१६।२)
āsurīṃ dāruṇīṃ māyām āsthāya vyasṛjaccharān ||
प्रयुज्यमानम् आज्ञाय दैतेयास्त्रं महाबलः । (१७।१)
prayujyamānam ājñāya daiteyāstraṃ mahābalaḥ |
ब्रह्मास्त्रेणान्तरा छित्त्वा मुमोचान्यान् पतत्रिणः ॥ (१७।२)
brahmāstreṇāntarā chittvā mumocānyān patatriṇaḥ ||
ते तद् अस्त्रं विधूयाशु विव्यधू रुधिराशनाः । (१८।१)
te tad astraṃ vidhūyāśu vivyadhū rudhirāśanāḥ |
तस्मिन् निपतिते क्षुद्रे शाल्वे बाणप्रपीडिते । (१९।१)
tasmin nipatite kṣudre śālve bāṇaprapīḍite |
रौक्मिणेयो ऽपरं बाणं संदधे शत्रुनाशनम् ॥ (१९।२)
raukmiṇeyo 'paraṃ bāṇaṃ saṃdadhe śatrunāśanam ||
तम् अर्चितं सर्वदाशार्हपूगैर् आशीर्भिर् अर्कज्वलनप्रकाशम् । (२०।१)
tam arcitaṃ sarvadāśārhapūgair āśīrbhir arkajvalanaprakāśam |
दृष्ट्वा शरं ज्याम् अभिनीयमानं बभूव हाहाकृतम् अन्तरिक्षम् ॥ (२०।२)
dṛṣṭvā śaraṃ jyām abhinīyamānaṃ babhūva hāhākṛtam antarikṣam ||
ततो देवगणाः सर्वे सेन्द्राः सह धनेश्वराः । (२१।१)
tato devagaṇāḥ sarve sendrāḥ saha dhaneśvarāḥ |
तौ रौक्मिणेयम् आगम्य वचो ऽब्रूतां दिवौकसाम् । (२२।१)
tau raukmiṇeyam āgamya vaco 'brūtāṃ divaukasām |
नैष वध्यस् त्वया वीर शाल्वराजः कथंचन ॥ (२२।२)
naiṣa vadhyas tvayā vīra śālvarājaḥ kathaṃcana ||
संहरस्व पुनर् बाणम् अवध्यो ऽयं त्वया रणे । (२३।१)
saṃharasva punar bāṇam avadhyo 'yaṃ tvayā raṇe |
एतस्य हि शरस्याजौ नावध्यो ऽस्ति पुमान् क्वचित् ॥ (२३।२)
etasya hi śarasyājau nāvadhyo 'sti pumān kvacit ||
कृष्णः संकल्पितो धात्रा तन् न मिथ्या भवेद् इति ॥ (२४।२)
kṛṣṇaḥ saṃkalpito dhātrā tan na mithyā bhaved iti ||
ततः परमसंहृष्टः प्रद्युम्नः शरम् उत्तमम् । (२५।१)
tataḥ paramasaṃhṛṣṭaḥ pradyumnaḥ śaram uttamam |
संजहार धनुःश्रेष्ठात् तूणे चैव न्यवेशयत् ॥ (२५।२)
saṃjahāra dhanuḥśreṣṭhāt tūṇe caiva nyaveśayat ||
तत उत्थाय राजेन्द्र शाल्वः परमदुर्मनाः । (२६।१)
tata utthāya rājendra śālvaḥ paramadurmanāḥ |
व्यपायात् सबलस् तूर्णं प्रद्युम्नशरपीडितः ॥ (२६।२)
vyapāyāt sabalas tūrṇaṃ pradyumnaśarapīḍitaḥ ||
स द्वारकां परित्यज्य क्रूरो वृष्णिभिर् अर्दितः । (२७।१)
sa dvārakāṃ parityajya krūro vṛṣṇibhir arditaḥ |
सौभम् आस्थाय राजेन्द्र दिवम् आचक्रमे तदा ॥ (२७।२)
saubham āsthāya rājendra divam ācakrame tadā ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.