महाभारतMahābhārata

MBh, 3, 20

318 of 1995 · 55 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वासुदेव उवाच । (१।१)

vāsudeva uvāca

1.2१.२

एवम् उक्तस् तु कौन्तेय सूतपुत्रस् तदा मृधे । (१।२)

evam uktas tu kaunteya sūtaputras tadā mṛdhe |

1.3१.३

प्रद्युम्नम् अब्रवीच्छ्लक्ष्णं मधुरं वाक्यम् अञ्जसा ॥ (१।३)

pradyumnam abravīcchlakṣṇaṃ madhuraṃ vākyam añjasā ||

2.1२.१

न मे भयं रौक्मिणेय संग्रामे यच्छतो हयान् । (२।१)

na me bhayaṃ raukmiṇeya saṃgrāme yacchato hayān |

2.2२.२

युद्धज्ञश् चास्मि वृष्णीनां नात्र किंचिद् अतो ऽन्यथा ॥ (२।२)

yuddhajñaś cāsmi vṛṣṇīnāṃ nātra kiṃcid ato 'nyathā ||

3.1३.१

आयुष्मन्न् उपदेशस् तु सारथ्ये वर्ततां स्मृतः । (३।१)

āyuṣmann upadeśas tu sārathye vartatāṃ smṛtaḥ |

3.2३.२

सर्वार्थेषु रथी रक्ष्यस् त्वं चापि भृशपीडितः ॥ (३।२)

sarvārtheṣu rathī rakṣyas tvaṃ cāpi bhṛśapīḍitaḥ ||

4.1४.१

त्वं हि शाल्वप्रयुक्तेन पत्त्रिणाभिहतो भृशम् । (४।१)

tvaṃ hi śālvaprayuktena pattriṇābhihato bhṛśam |

4.2४.२

कश्मलाभिहतो वीर ततो ऽहम् अपयातवान् ॥ (४।२)

kaśmalābhihato vīra tato 'ham apayātavān ||

5.1५.१

स त्वं सात्वतमुख्याद्य लब्धसंज्ञो यदृच्छया । (५।१)

sa tvaṃ sātvatamukhyādya labdhasaṃjño yadṛcchayā |

5.2५.२

पश्य मे हयसंयाने शिक्षां केशवनन्दन ॥ (५।२)

paśya me hayasaṃyāne śikṣāṃ keśavanandana ||

6.1६.१

दारुकेणाहम् उत्पन्नो यथावच् चैव शिक्षितः । (६।१)

dārukeṇāham utpanno yathāvac caiva śikṣitaḥ |

6.2६.२

वीतभीः प्रविशाम्येतां शाल्वस्य महतीं चमूम् ॥ (६।२)

vītabhīḥ praviśāmyetāṃ śālvasya mahatīṃ camūm ||

7.1७.१

एवम् उक्त्वा ततो वीर हयान् संचोद्य संगरे । (७।१)

evam uktvā tato vīra hayān saṃcodya saṃgare |

7.2७.२

रश्मिभिश् च समुद्यम्य जवेनाभ्यपतत् तदा ॥ (७।२)

raśmibhiś ca samudyamya javenābhyapatat tadā ||

8.1८.१

मण्डलानि विचित्राणि यमकानीतराणि च । (८।१)

maṇḍalāni vicitrāṇi yamakānītarāṇi ca |

8.2८.२

सव्यानि च विचित्राणि दक्षिणानि च सर्वशः ॥ (८।२)

savyāni ca vicitrāṇi dakṣiṇāni ca sarvaśaḥ ||

9.1९.१

प्रतोदेनाहता राजन् रश्मिभिश् च समुद्यताः । (९।१)

pratodenāhatā rājan raśmibhiś ca samudyatāḥ |

9.2९.२

उत्पतन्त इवाकाशं विबभुस् ते हयोत्तमाः ॥ (९।२)

utpatanta ivākāśaṃ vibabhus te hayottamāḥ ||

10.1१०.१

ते हस्तलाघवोपेतं विज्ञाय नृप दारुकिम् । (१०।१)

te hastalāghavopetaṃ vijñāya nṛpa dārukim |

10.2१०.२

दह्यमाना इव तदा पस्पृशुश् चरणैर् महीम् ॥ (१०।२)

dahyamānā iva tadā paspṛśuś caraṇair mahīm ||

11.1११.१

सो ऽपसव्यां चमूं तस्य शाल्वस्य भरतर्षभ । (११।१)

so 'pasavyāṃ camūṃ tasya śālvasya bharatarṣabha |

11.2११.२

चकार नातियत्नेन तद् अद्भुतम् इवाभवत् ॥ (११।२)

cakāra nātiyatnena tad adbhutam ivābhavat ||

12.1१२.१

अमृष्यमाणो ऽपसव्यं प्रद्युम्नेन स सौभराट् । (१२।१)

amṛṣyamāṇo 'pasavyaṃ pradyumnena sa saubharāṭ |

12.2१२.२

यन्तारम् अस्य सहसा त्रिभिर् बाणैः समर्पयत् ॥ (१२।२)

yantāram asya sahasā tribhir bāṇaiḥ samarpayat ||

13.1१३.१

दारुकस्य सुतस् तं तु बाणवेगम् अचिन्तयन् । (१३।१)

dārukasya sutas taṃ tu bāṇavegam acintayan |

13.2१३.२

भूय एव महाबाहो प्रययौ हयसंमतः ॥ (१३।२)

bhūya eva mahābāho prayayau hayasaṃmataḥ ||

14.1१४.१

ततो बाणान् बहुविधान् पुनर् एव स सौभराट् । (१४।१)

tato bāṇān bahuvidhān punar eva sa saubharāṭ |

14.2१४.२

मुमोच तनये वीरे मम रुक्मिणिनन्दने ॥ (१४।२)

mumoca tanaye vīre mama rukmiṇinandane ||

15.1१५.१

तान् अप्राप्ताञ् शितैर् बाणैश् चिछेद परवीरहा । (१५।१)

tān aprāptāñ śitair bāṇaiś cicheda paravīrahā |

15.2१५.२

रौक्मिणेयः स्मितं कृत्वा दर्शयन् हस्तलाघवम् ॥ (१५।२)

raukmiṇeyaḥ smitaṃ kṛtvā darśayan hastalāghavam ||

16.1१६.१

छिन्नान् दृष्ट्वा तु तान् बाणान् प्रद्युम्नेन स सौभराट् । (१६।१)

chinnān dṛṣṭvā tu tān bāṇān pradyumnena sa saubharāṭ |

16.2१६.२

आसुरीं दारुणीं मायाम् आस्थाय व्यसृजच्छरान् ॥ (१६।२)

āsurīṃ dāruṇīṃ māyām āsthāya vyasṛjaccharān ||

17.1१७.१

प्रयुज्यमानम् आज्ञाय दैतेयास्त्रं महाबलः । (१७।१)

prayujyamānam ājñāya daiteyāstraṃ mahābalaḥ |

17.2१७.२

ब्रह्मास्त्रेणान्तरा छित्त्वा मुमोचान्यान् पतत्रिणः ॥ (१७।२)

brahmāstreṇāntarā chittvā mumocānyān patatriṇaḥ ||

18.1१८.१

ते तद् अस्त्रं विधूयाशु विव्यधू रुधिराशनाः । (१८।१)

te tad astraṃ vidhūyāśu vivyadhū rudhirāśanāḥ |

18.2१८.२

शिरस्युरसि वक्त्रे च स मुमोह पपात च ॥ (१८।२)

śirasyurasi vaktre ca sa mumoha papāta ca ||

19.1१९.१

तस्मिन् निपतिते क्षुद्रे शाल्वे बाणप्रपीडिते । (१९।१)

tasmin nipatite kṣudre śālve bāṇaprapīḍite |

19.2१९.२

रौक्मिणेयो ऽपरं बाणं संदधे शत्रुनाशनम् ॥ (१९।२)

raukmiṇeyo 'paraṃ bāṇaṃ saṃdadhe śatrunāśanam ||

20.1२०.१

तम् अर्चितं सर्वदाशार्हपूगैर् आशीर्भिर् अर्कज्वलनप्रकाशम् । (२०।१)

tam arcitaṃ sarvadāśārhapūgair āśīrbhir arkajvalanaprakāśam |

20.2२०.२

दृष्ट्वा शरं ज्याम् अभिनीयमानं बभूव हाहाकृतम् अन्तरिक्षम् ॥ (२०।२)

dṛṣṭvā śaraṃ jyām abhinīyamānaṃ babhūva hāhākṛtam antarikṣam ||

21.1२१.१

ततो देवगणाः सर्वे सेन्द्राः सह धनेश्वराः । (२१।१)

tato devagaṇāḥ sarve sendrāḥ saha dhaneśvarāḥ |

21.2२१.२

नारदं प्रेषयामासुः श्वसनं च महाबलम् ॥ (२१।२)

nāradaṃ preṣayāmāsuḥ śvasanaṃ ca mahābalam ||

22.1२२.१

तौ रौक्मिणेयम् आगम्य वचो ऽब्रूतां दिवौकसाम् । (२२।१)

tau raukmiṇeyam āgamya vaco 'brūtāṃ divaukasām |

22.2२२.२

नैष वध्यस् त्वया वीर शाल्वराजः कथंचन ॥ (२२।२)

naiṣa vadhyas tvayā vīra śālvarājaḥ kathaṃcana ||

23.1२३.१

संहरस्व पुनर् बाणम् अवध्यो ऽयं त्वया रणे । (२३।१)

saṃharasva punar bāṇam avadhyo 'yaṃ tvayā raṇe |

23.2२३.२

एतस्य हि शरस्याजौ नावध्यो ऽस्ति पुमान् क्वचित् ॥ (२३।२)

etasya hi śarasyājau nāvadhyo 'sti pumān kvacit ||

24.1२४.१

मृत्युर् अस्य महाबाहो रणे देवकिनन्दनः । (२४।१)

mṛtyur asya mahābāho raṇe devakinandanaḥ |

24.2२४.२

कृष्णः संकल्पितो धात्रा तन् न मिथ्या भवेद् इति ॥ (२४।२)

kṛṣṇaḥ saṃkalpito dhātrā tan na mithyā bhaved iti ||

25.1२५.१

ततः परमसंहृष्टः प्रद्युम्नः शरम् उत्तमम् । (२५।१)

tataḥ paramasaṃhṛṣṭaḥ pradyumnaḥ śaram uttamam |

25.2२५.२

संजहार धनुःश्रेष्ठात् तूणे चैव न्यवेशयत् ॥ (२५।२)

saṃjahāra dhanuḥśreṣṭhāt tūṇe caiva nyaveśayat ||

26.1२६.१

तत उत्थाय राजेन्द्र शाल्वः परमदुर्मनाः । (२६।१)

tata utthāya rājendra śālvaḥ paramadurmanāḥ |

26.2२६.२

व्यपायात् सबलस् तूर्णं प्रद्युम्नशरपीडितः ॥ (२६।२)

vyapāyāt sabalas tūrṇaṃ pradyumnaśarapīḍitaḥ ||

27.1२७.१

स द्वारकां परित्यज्य क्रूरो वृष्णिभिर् अर्दितः । (२७।१)

sa dvārakāṃ parityajya krūro vṛṣṇibhir arditaḥ |

27.2२७.२

सौभम् आस्थाय राजेन्द्र दिवम् आचक्रमे तदा ॥ (२७।२)

saubham āsthāya rājendra divam ācakrame tadā ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 3, 20

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit