MBh, 3, 232
Select a line for its word-by-word analysis.
कौरवान् विषमप्राप्तान् कथं ब्रूयास् त्वम् ईदृशम् ॥ (१।३)
kauravān viṣamaprāptān kathaṃ brūyās tvam īdṛśam ||
प्रसक्तानि च वैराणि ज्ञातिधर्मो न नश्यति ॥ (२।२)
prasaktāni ca vairāṇi jñātidharmo na naśyati ||
यदा तु कश्चिज् ज्ञातीनां बाह्यः प्रार्थयते कुलम् । (३।१)
yadā tu kaścij jñātīnāṃ bāhyaḥ prārthayate kulam |
न मर्षयन्ति तत् सन्तो बाह्येनाभिप्रमर्षणम् ॥ (३।२)
na marṣayanti tat santo bāhyenābhipramarṣaṇam ||
जानाति ह्येष दुर्बुद्धिर् अस्मान् इह चिरोषितान् । (४।१)
jānāti hyeṣa durbuddhir asmān iha ciroṣitān |
स एष परिभूयास्मान् अकार्षीद् इदम् अप्रियम् ॥ (४।२)
sa eṣa paribhūyāsmān akārṣīd idam apriyam ||
दुर्योधनस्य ग्रहणाद् गन्धर्वेण बलाद् रणे । (५।१)
duryodhanasya grahaṇād gandharveṇa balād raṇe |
स्त्रीणां बाह्याभिमर्शाच्च हतं भवति नः कुलम् ॥ (५।२)
strīṇāṃ bāhyābhimarśācca hataṃ bhavati naḥ kulam ||
शरणं च प्रपन्नानां त्राणार्थं च कुलस्य नः । (६।१)
śaraṇaṃ ca prapannānāṃ trāṇārthaṃ ca kulasya naḥ |
उत्तिष्ठध्वं नरव्याघ्राः सज्जीभवत माचिरम् ॥ (६।२)
uttiṣṭhadhvaṃ naravyāghrāḥ sajjībhavata māciram ||
मोक्षयध्वं धार्तराष्ट्रं ह्रियमाणं सुयोधनम् ॥ (७।२)
mokṣayadhvaṃ dhārtarāṣṭraṃ hriyamāṇaṃ suyodhanam ||
इन्द्रसेनादिभिः सूतैः संयताः कनकध्वजाः ॥ (८।२)
indrasenādibhiḥ sūtaiḥ saṃyatāḥ kanakadhvajāḥ ||
एतान् आस्थाय वै तात गन्धर्वान् योद्धुम् आहवे । (९।१)
etān āsthāya vai tāta gandharvān yoddhum āhave |
सुयोधनस्य मोक्षाय प्रयतध्वम् अतन्द्रिताः ॥ (९।२)
suyodhanasya mokṣāya prayatadhvam atandritāḥ ||
य एव कश्चिद् राजन्यः शरणार्थम् इहागतम् । (१०।१)
ya eva kaścid rājanyaḥ śaraṇārtham ihāgatam |
परं शक्त्याभिरक्षेत किं पुनस् त्वं वृकोदर ॥ (१०।२)
paraṃ śaktyābhirakṣeta kiṃ punas tvaṃ vṛkodara ||
क इहान्यो भवेत् त्राणम् अभिधावेति चोदितः । (११।१)
ka ihānyo bhavet trāṇam abhidhāveti coditaḥ |
प्राञ्जलिं शरणापन्नं दृष्ट्वा शत्रुम् अपि ध्रुवम् ॥ (११।२)
prāñjaliṃ śaraṇāpannaṃ dṛṣṭvā śatrum api dhruvam ||
वरप्रदानं राज्यं च पुत्रजन्म च पाण्डव । (१२।१)
varapradānaṃ rājyaṃ ca putrajanma ca pāṇḍava |
शत्रोश् च मोक्षणं क्लेशात् त्रीणि चैकं च तत् समम् ॥ (१२।२)
śatroś ca mokṣaṇaṃ kleśāt trīṇi caikaṃ ca tat samam ||
किं ह्यभ्यधिकम् एतस्माद् यद् आपन्नः सुयोधनः । (१३।१)
kiṃ hyabhyadhikam etasmād yad āpannaḥ suyodhanaḥ |
त्वद्बाहुबलम् आश्रित्य जीवितं परिमार्गति ॥ (१३।२)
tvadbāhubalam āśritya jīvitaṃ parimārgati ||
स्वयम् एव प्रधावेयं यदि न स्याद् वृकोदर । (१४।१)
svayam eva pradhāveyaṃ yadi na syād vṛkodara |
विततो ऽयं क्रतुर् वीर न हि मे ऽत्र विचारणा ॥ (१४।२)
vitato 'yaṃ kratur vīra na hi me 'tra vicāraṇā ||
साम्नैव तु यथा भीम मोक्षयेथाः सुयोधनम् । (१५।१)
sāmnaiva tu yathā bhīma mokṣayethāḥ suyodhanam |
तथा सर्वैर् उपायैस् त्वं यतेथाः कुरुनन्दन ॥ (१५।२)
tathā sarvair upāyais tvaṃ yatethāḥ kurunandana ||
न साम्ना प्रतिपद्येत यदि गन्धर्वराड् असौ । (१६।१)
na sāmnā pratipadyeta yadi gandharvarāḍ asau |
अथासौ मृदुयुद्धेन न मुञ्चेद् भीम कौरवान् । (१७।१)
athāsau mṛduyuddhena na muñced bhīma kauravān |
सर्वोपायैर् विमोच्यास् ते निगृह्य परिपन्थिनः ॥ (१७।२)
sarvopāyair vimocyās te nigṛhya paripanthinaḥ ||
एतावद्धि मया शक्यं संदेष्टुं वै वृकोदर । (१८।१)
etāvaddhi mayā śakyaṃ saṃdeṣṭuṃ vai vṛkodara |
अजातशत्रोर् वचनं तच्छ्रुत्वा तु धनंजयः । (१९।२)
ajātaśatror vacanaṃ tacchrutvā tu dhanaṃjayaḥ |
प्रतिजज्ञे गुरोर् वाक्यं कौरवाणां विमोक्षणम् ॥ (१९।३)
pratijajñe guror vākyaṃ kauravāṇāṃ vimokṣaṇam ||
यदि साम्ना न मोक्ष्यन्ति गन्धर्वा धृतराष्ट्रजान् । (२०।२)
yadi sāmnā na mokṣyanti gandharvā dhṛtarāṣṭrajān |
अद्य गन्धर्वराजस्य भूमिः पास्यति शोणितम् ॥ (२०।३)
adya gandharvarājasya bhūmiḥ pāsyati śoṇitam ||
अर्जुनस्य तु तां श्रुत्वा प्रतिज्ञां सत्यवादिनः । (२१।२)
arjunasya tu tāṃ śrutvā pratijñāṃ satyavādinaḥ |
कौरवाणां तदा राजन् पुनः प्रत्यागतं मनः ॥ (२१।३)
kauravāṇāṃ tadā rājan punaḥ pratyāgataṃ manaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.