वैशंपायन उवाच । (१।१)

भीमसेनस्तु तं दृष्ट्वा राक्षसं प्रहसन्न् इव । (१।२)

भगिनीं प्रति संक्रुद्धम् इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (१।३)

किं ते हिडिम्ब एतैर् वा सुखसुप्तैः प्रबोधितैः । (२।१)

माम् आसादय दुर्बुद्धे तरसा त्वं नराशन ॥ (२।२)

मय्येव प्रहरैहि त्वं न स्त्रियं हन्तुम् अर्हसि । (३।१)

विशेषतो ऽनपकृते परेणापकृते सति ॥ (३।२)

न हीयं स्ववशा बाला कामयत्यद्य माम् इह । (४।१)

चोदितैषा ह्यनङ्गेन शरीरान्तरचारिणा । (४।२)

भगिनी तव दुर्बुद्धे राक्षसानां यशोहर ॥ (४।३)

त्वन्नियोगेन चैवेयं रूपं मम समीक्ष्य च । (५।१)

कामयत्यद्य मां भीरुर् नैषा दूषयते कुलम् ॥ (५।२)

अनङ्गेन कृते दोषे नेमां त्वम् इह राक्षस । (६।१)

हन्तुम् अर्हसि दुर्बुद्धे शूरश्चेत् संहर स्मरम् । (६।२)

मयि तिष्ठति दुष्टात्मन् न स्त्रियं हन्तुम् अर्हसि । (६।३)

मदर्थं कामबाणार्तां त्वाम् अहं हन्मि राक्षस ॥ (६।४)

समागच्छ मया सार्धम् एकेनैको नराशन । (७।१)

अहम् एव नयिष्यामि त्वाम् अद्य यमसादनम् ॥ (७।२)

अद्य ते तलनिष्पिष्टं शिरो राक्षस दीर्यताम् । (८।१)

शतधा भेदम् आयाति पूर्णकुम्भ इवाश्मनि । (८।२)

कुञ्जरस्येव पादेन विनिष्पिष्टं बलीयसः ॥ (८।३)

अद्य गात्राणि क्रव्यादाः श्येना गोमायवश्च ते । (९।१)

कर्षन्तु भुवि संहृष्टा निहतस्य मया मृधे ॥ (९।२)

क्षणेनाद्य करिष्ये ऽहम् इदं वनम् अकण्टकम् । (१०।१)

पुरस्ताद् दूषितं नित्यं त्वया भक्षयता नरान् ॥ (१०।२)

अद्य त्वां भगिनी पाप कृष्यमाणं मया भुवि । (११।१)

द्रक्ष्यत्यद्रिप्रतीकाशं सिंहेनेव महाद्विपम् ॥ (११।२)

निराबाधास्त्वयि हते मया राक्षसपांसन । (१२।१)

वनम् एतच्चरिष्यन्ति पुरुषा वनचारिणः ॥ (१२।२)

हिडिम्ब उवाच । (१३।१)

गर्जितेन वृथा किं ते कत्थितेन च मानुष । (१३।२)

शारदस्येव मेघस्य गर्जितं निष्फलं हि ते । (१३।३)

कृत्वैतत् कर्मणा सर्वं कत्थेथा माचिरं कृथाः ॥ (१३।४)

बलिनं मन्यसे यच्च आत्मानम् अपराक्रमम् । (१४।१)

ज्ञास्यस्यद्य समागम्य मयात्मानं बलाधिकम् ॥ (१४।२)

न तावद् एतान् हिंसिष्ये स्वपन्त्वेते यथासुखम् । (१५।१)

एष त्वाम् एव दुर्बुद्धे निहन्म्यद्याप्रियंवदम् ॥ (१५।२)

पीत्वा तवासृग् गात्रेभ्यस्ततः पश्चाद् इमान् अपि । (१६।१)

हनिष्यामि ततः पश्चाद् इमां विप्रियकारिणीम् ॥ (१६।२)

वैशंपायन उवाच । (१७।१)

एवम् उक्त्वा ततो बाहुं प्रगृह्य पुरुषादकः । (१७।२)

अभ्यधावत संक्रुद्धो भीमसेनम् अरिंदमम् ॥ (१७।३)

तस्याभिपततस्तूर्णं भीमो भीमपराक्रमः । (१८।१)

वेगेन प्रहृतं बाहुं निजग्राह हसन्न् इव ॥ (१८।२)

निगृह्य तं बलाद् भीमो विस्फुरन्तं चकर्ष ह । (१९।१)

तस्माद् देशाद्धनूंष्यष्टौ सिंहः क्षुद्रमृगं यथा ॥ (१९।२)

ततः स राक्षसः क्रुद्धः पाण्डवेन बलाद्धृतः । (२०।१)

भीमसेनं समालिङ्ग्य व्यनदद् भैरवं रवम् ॥ (२०।२)

पुनर् भीमो बलाद् एनं विचकर्ष महाबलः । (२१।१)

मा शब्दः सुखसुप्तानां भ्रातॄणां मे भवेद् इति । (२१।२)

हस्ते गृहीत्वा तद् रक्षो दूरम् अन्यत्र नीतवान् । (२१।३)

पुच्छे गृहीत्वा तुण्डेन गरुडः पन्नगं यथा ॥ (२१।४)

अन्योन्यं तौ समासाद्य विचकर्षतुर् ओजसा । (२२।१)

राक्षसो भीमसेनश्च विक्रमं चक्रतुः परम् । (२२।२)

भङ्क्त्वा वृक्षान् महाशाखांस्ताडयामासतुः क्रुधा । (२२।३)

सालतालतमालाम्रवटार्जुनविभीतकान् । (२२।४)

न्यग्रोधप्लक्षखर्जूरपनसान् अश्मकण्टकान् । (२२।५)

एतान् अन्यान् महावृक्षान् उत्खाय तरसाखिलान् । (२२।६)

उत्क्षिप्यान्योन्यरोषेण ताडयामासतू रणे । (२२।७)

यदाभवद् वनं सर्वं निर्वृक्षं वृक्षसंकुलम् । (२२।८)

तदा शिलाश्च कुञ्जांश्च वृक्षान् कण्टकिनस्तथा । (२२।९)

ततस्तौ गिरिशृङ्गाणि पर्वतांश्चाभ्रलेलिहान् । (२२।१०)

शैलांश्च गण्डपाषाणान् उत्खायादाय वैरिणौ । (२२।११)

चिक्षेपतुर् उपर्याजावन्योन्यं विजयैषिणौ । (२२।१२)

तद् वनं परितः पञ्च योजनं निर्महीरुहम् । (२२।१३)

निर्लतागुल्मपाषाणं निर्मृगं चक्रतुर् भृशम् । (२२।१४)

तयोर् युद्धेन राजेन्द्र तद् वनं भीमरक्षसोः । (२२।१५)

मुहूर्तेनाभवत् कूर्मपृष्ठवच्छ्लक्ष्णम् अव्ययम् ॥ (२२।१६)

बभञ्जतुर् महावृक्षांल्लताश्चकर्षतुस्ततः । (२३।१)

मत्ताविव सुसंरब्धौ वारणौ षष्टिहायनौ । (२३।२)

पादपान् उद्धरन्तौ तावूरुवेगेन वेगितौ । (२३।३)

स्फोटयन्तौ लताजालान्यूरुभ्यां गृह्य सर्वशः । (२३।४)

वित्रासयन्तौ तौ शब्दैः सर्वतो मृगपक्षिणः । (२३।५)

बलेन बलिनौ मत्तावन्योन्यवधकाङ्क्षिणौ । (२३।६)

भीमराक्षसयोर् युद्धं तदावर्तत दारुणम् । (२३।७)

ऊरुबाहुपरिक्लेशात् कर्षन्तावितरेतरम् । (२३।८)

उत्कर्षन्तौ विकर्षन्तौ प्रकर्षन्तौ परस्परम् । (२३।९)

ततः शब्देन महता गर्जन्तौ तौ परस्परम् । (२३।१०)

पाषाणसंघातनिभैः प्रहारैर् अभिजघ्नतुः । (२३।११)

अन्योन्यं तौ समालिङ्ग्य विकर्षन्तौ परस्परम् । (२३।१२)

बाहुयुद्धम् अभूद् घोरं बलिवासवयोर् इव । (२३।१३)

युद्धसंरम्भनिर्गच्छत् फूत्काररवनिस्वनम् । (२३।१४)

पुरा देवासुरे युद्धे वृत्रवासवयोर् इव ॥ (२३।१५)

तयोः शब्देन महता विबुद्धास्ते नरर्षभाः । (२४।१)

सह मात्रा तु ददृशुर् हिडिम्बाम् अग्रतः स्थिताम् ॥ (२४।२)