संजय उवाच । (१।१)

इति स्म कृष्णवचनात् प्रत्युच्चार्य युधिष्ठिरम् । (१।२)

बभूव विमनाः पार्थः किंचित् कृत्वेव पातकम् ॥ (१।३)

ततो ऽब्रवीद् वासुदेवः प्रहसन्न् इव पाण्डवम् । (२।१)

कथं नाम भवेद् एतद् यदि त्वं पार्थ धर्मजम् । (२।२)

असिना तीक्ष्णधारेण हन्या धर्मे व्यवस्थितम् ॥ (२।३)

त्वम् इत्य् उक्त्वैव राजानम् एवं कश्मलम् आविशः । (३।१)

हत्वा तु नृपतिं पार्थ अकरिष्यः किम् उत्तरम् । (३।२)

एवं सुदुर्विदो धर्मो मन्दप्रज्ञैर् विशेषतः ॥ (३।३)

स भवान् धर्मभीरुत्वाद् ध्रुवम् ऐष्यन् महत्तमः । (४।१)

नरकं घोररूपं च भ्रातुर् ज्येष्ठस्य वै वधात् ॥ (४।२)

स त्वं धर्मभृतां श्रेष्ठं राजानं धर्मसंहितम् । (५।१)

प्रसादय कुरुश्रेष्ठम् एतद् अत्र मतं मम ॥ (५।२)

प्रसाद्य भक्त्या राजानं प्रीतं चैव युधिष्ठिरम् । (६।१)

प्रयामस् त्वरिता योद्धुं सूतपुत्ररथं प्रति ॥ (६।२)

हत्वा सुदुर्जयं कर्णं त्वम् अद्य निशितैः शरैः । (७।१)

विपुलां प्रीतिम् आधत्स्व धर्मपुत्रस्य मानद ॥ (७।२)

एतद् अत्र महाबाहो प्राप्तकालं मतं मम । (८।१)

एवं कृते कृतं चैव तव कार्यं भविष्यति ॥ (८।२)

ततो ऽर्जुनो महाराज लज्जया वै समन्वितः । (९।१)

धर्मराजस्य चरणौ प्रपेदे शिरसानघ ॥ (९।२)

उवाच भरतश्रेष्ठ प्रसीदेति पुनः पुनः । (१०।१)

क्षमस्व राजन् यत् प्रोक्तं धर्मकामेन भीरुणा ॥ (१०।२)

पादयोः पतितं दृष्ट्वा धर्मराजो युधिष्ठिरः । (११।१)

धनंजयम् अमित्रघ्नं रुदन्तं भरतर्षभ ॥ (११।२)

उत्थाप्य भ्रातरं राजा धर्मराजो धनंजयम् । (१२।१)

समाश्लिष्य च सस्नेहं प्ररुरोद महीपतिः ॥ (१२।२)

रुदित्वा तु चिरं कालं भ्रातरौ सुमहाद्युती । (१३।१)

कृतशौचौ नरव्याघ्रौ प्रीतिमन्तौ बभूवतुः ॥ (१३।२)

तत आश्लिष्य स प्रेम्णा मूर्ध्नि चाघ्राय पाण्डवम् । (१४।१)

प्रीत्या परमया युक्तः प्रस्मयंश्चाब्रवीज् जयम् ॥ (१४।२)

कर्णेन मे महाबाहो सर्वसैन्यस्य पश्यतः । (१५।१)

कवचं च ध्वजश् चैव धनुः शक्तिर् हया गदा । (१५।२)

शरैः कृत्ता महेष्वास यतमानस्य संयुगे ॥ (१५।३)

सो ऽहं ज्ञात्वा रणे तस्य कर्म दृष्ट्वा च फल्गुन । (१६।१)

व्यवसीदामि दुःखेन न च मे जीवितं प्रियम् ॥ (१६।२)

तम् अद्य यदि वै वीर न हनिष्यसि सूतजम् । (१७।१)

प्राणान् एव परित्यक्ष्ये जीवितार्थो हि को मम ॥ (१७।२)

एवम् उक्तः प्रत्युवाच विजयो भरतर्षभ । (१८।१)

सत्येन ते शपे राजन् प्रसादेन तवैव च । (१८।२)

भीमेन च नरश्रेष्ठ यमाभ्यां च महीपते ॥ (१८।३)

यथाद्य समरे कर्णं हनिष्यामि हतो ऽथवा । (१९।१)

महीतले पतिष्यामि सत्येनायुधम् आलभे ॥ (१९।२)

एवम् आभाष्य राजानम् अब्रवीन् माधवं वचः । (२०।१)

अद्य कर्णं रणे कृष्ण सूदयिष्ये न संशयः । (२०।२)

तद् अनुध्याहि भद्रं ते वधं तस्य दुरात्मनः ॥ (२०।३)

एवम् उक्तो ऽब्रवीत् पार्थं केशवो राजसत्तम । (२१।१)

शक्तो ऽस्मि भरतश्रेष्ठ यत्नं कर्तुं यथाबलम् ॥ (२१।२)

एवं चापि हि मे कामो नित्यम् एव महारथ । (२२।१)

कथं भवान् रणे कर्णं निहन्याद् इति मे मतिः ॥ (२२।२)

भूयश् चोवाच मतिमान् माधवो धर्मनन्दनम् । (२३।१)

युधिष्ठिरेमं बीभत्सुं त्वं सान्त्वयितुम् अर्हसि । (२३।२)

अनुज्ञातुं च कर्णस्य वधायाद्य दुरात्मनः ॥ (२३।३)

श्रुत्वा ह्य् अयम् अहं चैव त्वां कर्णशरपीडितम् । (२४।१)

प्रवृत्तिं ज्ञातुम् आयाताव् इह पाण्डवनन्दन ॥ (२४।२)

दिष्ट्यासि राजन् निरुजो दिष्ट्या न ग्रहणं गतः । (२५।१)

परिसान्त्वय बीभत्सुं जयम् आशाधि चानघ ॥ (२५।२)

युधिष्ठिर उवाच । (२६।१)

एह्य् एहि पार्थ बीभत्सो मां परिष्वज पाण्डव । (२६।२)

वक्तव्यम् उक्तो ऽस्म्य् अहितं त्वया क्षान्तं च तन् मया ॥ (२६।३)

अहं त्वाम् अनुजानामि जहि कर्णं धनंजय । (२७।१)

मन्युं च मा कृथाः पार्थ यन् मयोक्तो ऽसि दारुणम् ॥ (२७।२)

संजय उवाच । (२८।१)

ततो धनंजयो राजञ् शिरसा प्रणतस् तदा । (२८।२)

पादौ जग्राह पाणिभ्यां भ्रातुर् ज्येष्ठस्य मारिष ॥ (२८।३)

समुत्थाप्य ततो राजा परिष्वज्य च पीडितम् । (२९।१)

मूर्ध्न्य् उपाघ्राय चैवैनम् इदं पुनर् उवाच ह ॥ (२९।२)

धनंजय महाबाहो मानितो ऽस्मि दृढं त्वया । (३०।१)

माहात्म्यं विजयं चैव भूयः प्राप्नुहि शाश्वतम् ॥ (३०।२)

अर्जुन उवाच । (३१।१)

अद्य तं पापकर्माणं सानुबन्धं रणे शरैः । (३१।२)

नयाम्य् अन्तं समासाद्य राधेयं बलगर्वितम् ॥ (३१।३)

येन त्वं पीडितो बाणैर् दृढम् आयम्य कार्मुकम् । (३२।१)

तस्याद्य कर्मणः कर्णः फलं प्राप्स्यति दारुणम् ॥ (३२।२)

अद्य त्वाम् अहम् एष्यामि कर्णं हत्वा महीपते । (३३।१)

सभाजयितुम् आक्रन्दाद् इति सत्यं ब्रवीमि ते ॥ (३३।२)

नाहत्वा विनिवर्ते ऽहं कर्णम् अद्य रणाजिरात् । (३४।१)

इति सत्येन ते पादौ स्पृशामि जगतीपते ॥ (३४।२)

संजय उवाच । (३५।१)

प्रसाद्य धर्मराजानं प्रहृष्टेनान्तरात्मना । (३५।२)

पार्थः प्रोवाच गोविन्दं सूतपुत्रवधोद्यतः ॥ (३५।३)

कल्प्यतां च रथो भूयो युज्यन्तां च हयोत्तमाः । (३६।१)

आयुधानि च सर्वाणि सज्यन्तां वै महारथे ॥ (३६।२)

उपावृत्ताश् च तुरगाः शिक्षिताश् चाश्वसादिनः । (३७।१)

रथोपकरणैः सर्वैर् उपायान्तु त्वरान्विताः ॥ (३७।२)

एवम् उक्ते महाराज फल्गुनेन महात्मना । (३८।१)

उवाच दारुकं कृष्णः कुरु सर्वं यथाब्रवीत् । (३८।२)

अर्जुनो भरतश्रेष्ठः श्रेष्ठः सर्वधनुष्मताम् ॥ (३८।३)

आज्ञप्तस् त्व् अथ कृष्णेन दारुको राजसत्तम । (३९।१)

योजयामास स रथं वैयाघ्रं शत्रुतापनम् ॥ (३९।२)

युक्तं तु रथम् आस्थाय दारुकेण महात्मना । (४०।१)

आपृच्छ्य धर्मराजानं ब्राह्मणान् स्वस्ति वाच्य च । (४०।२)

समङ्गलस्वस्त्ययनम् आरुरोह रथोत्तमम् ॥ (४०।३)

तस्य राजा महाप्राज्ञो धर्मराजो युधिष्ठिरः । (४१।१)

आशिषो ऽयुङ्क्त परमा युक्ताः कर्णवधं प्रति ॥ (४१।२)

तं प्रयान्तं महेष्वासं दृष्ट्वा भूतानि भारत । (४२।१)

निहतं मेनिरे कर्णं पाण्डवेन महात्मना ॥ (४२।२)

बभूवुर् विमलाः सर्वा दिशो राजन् समन्ततः । (४३।१)

चाषाश् च शतपत्राश् च क्रौञ्चाश् चैव जनेश्वर । (४३।२)

प्रदक्षिणम् अकुर्वन्त तदा वै पाण्डुनन्दनम् ॥ (४३।३)

बहवः पक्षिणो राजन् पुंनामानः शुभाः शिवाः । (४४।१)

त्वरयन्तो ऽर्जुनं युद्धे हृष्टरूपा ववाशिरे ॥ (४४।२)

कङ्का गृध्रा वडाश् चैव वायसाश् च विशां पते । (४५।१)

अग्रतस् तस्य गच्छन्ति भक्ष्यहेतोर् भयानकाः ॥ (४५।२)

निमित्तानि च धन्यानि पार्थस्य प्रशशंसिरे । (४६।१)

विनाशम् अरिसैन्यानां कर्णस्य च वधं तथा ॥ (४६।२)

प्रयातस्याथ पार्थस्य महान् स्वेदो व्यजायत । (४७।१)

चिन्ता च विपुला जज्ञे कथं न्व् एतद् भविष्यति ॥ (४७।२)

ततो गाण्डीवधन्वानम् अब्रवीन् मधुसूदनः । (४८।१)

दृष्ट्वा पार्थं तदायस्तं चिन्तापरिगतं तदा ॥ (४८।२)

गाण्डीवधन्वन् संग्रामे ये त्वया धनुषा जिताः । (४९।१)

न तेषां मानुषो जेता त्वद् अन्य इह विद्यते ॥ (४९।२)

दृष्टा हि बहवः शूराः शक्रतुल्यपराक्रमाः । (५०।१)

त्वां प्राप्य समरे वीरं ये गताः परमां गतिम् ॥ (५०।२)

को हि द्रोणं च भीष्मं च भगदत्तं च मारिष । (५१।१)

विन्दानुविन्दाव् आवन्त्यौ काम्बोजं च सुदक्षिणम् ॥ (५१।२)

श्रुतायुषं महावीर्यम् अच्युतायुषम् एव च । (५२।१)

प्रत्युद्गम्य भवेत् क्षेमी यो न स्यात् त्वम् इव क्षमी ॥ (५२।२)

तव ह्य् अस्त्राणि दिव्यानि लाघवं बलम् एव च । (५३।१)

वेधः पातश् च लक्षश् च योगश् चैव तवार्जुन । (५३।२)

असंमोहश् च युद्धेषु विज्ञानस्य च संनतिः ॥ (५३।३)

भवान् देवासुरान् सर्वान् हन्यात् सहचराचरान् । (५४।१)

पृथिव्यां हि रणे पार्थ न योद्धा त्वत्समः पुमान् ॥ (५४।२)

धनुर्ग्रहा हि ये केचित् क्षत्रिया युद्धदुर्मदाः । (५५।१)

आ देवात् त्वत्समं तेषां न पश्यामि शृणोमि वा ॥ (५५।२)

ब्रह्मणा च प्रजाः सृष्टा गाण्डीवं च महाद्भुतम् । (५६।१)

येन त्वं युध्यसे पार्थ तस्मान् नास्ति त्वया समः ॥ (५६।२)

अवश्यं तु मया वाच्यं यत् पथ्यं तव पाण्डव । (५७।१)

मावमंस्था महाबाहो कर्णम् आहवशोभिनम् ॥ (५७।२)

कर्णो हि बलवान् धृष्टः कृतास्त्रश् च महारथः । (५८।१)

कृती च चित्रयोधी च देशे काले च कोविदः ॥ (५८।२)

तेजसा वह्निसदृशो वायुवेगसमो जवे । (५९।१)

अन्तकप्रतिमः क्रोधे सिंहसंहननो बली ॥ (५९।२)

अयोरत्निर् महाबाहुर् व्यूढोरस्कः सुदुर्जयः । (६०।१)

अतिमानी च शूरश् च प्रवीरः प्रियदर्शनः ॥ (६०।२)

सर्वैर् योधगुणैर् युक्तो मित्राणाम् अभयंकरः । (६१।१)

सततं पाण्डवद्वेषी धार्तराष्ट्रहिते रतः ॥ (६१।२)

सर्वैर् अवध्यो राधेयो देवैर् अपि सवासवैः । (६२।१)

ऋते त्वाम् इति मे बुद्धिस् त्वम् अद्य जहि सूतजम् ॥ (६२।२)

देवैर् अपि हि संयत्तैर् बिभ्रद्भिर् मांसशोणितम् । (६३।१)

अशक्यः समरे जेतुं सर्वैर् अपि युयुत्सुभिः ॥ (६३।२)

दुरात्मानं पापमतिं नृशंसं दुष्टप्रज्ञं पाण्डवेयेषु नित्यम् । (६४।१)

हीनस्वार्थं पाण्डवेयैर् विरोधे हत्वा कर्णं धिष्ठितार्थो भवाद्य ॥ (६४।२)

वीरं मन्यत आत्मानं येन पापः सुयोधनः । (६५।१)

तम् अद्य मूलं पापानां जय सौतिं धनंजय ॥ (६५।२)