महाभारतMahābhārata

MBh, 2, 66

292 of 1995 · 79 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

जनमेजय उवाच । (१।१)

janamejaya uvāca

1.2१.२

अनुज्ञातांस्तान् विदित्वा सरत्नधनसंचयान् । (१।२)

anujñātāṃstān viditvā saratnadhanasaṃcayān |

1.3१.३

पाण्डवान् धार्तराष्ट्राणां कथम् आसीन्मनस्तदा ॥ (१।३)

pāṇḍavān dhārtarāṣṭrāṇāṃ katham āsīnmanastadā ||

2.1२.१

वैशंपायन उवाच । (२।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

2.2२.२

अनुज्ञातांस्तान् विदित्वा धृतराष्ट्रेण धीमता । (२।२)

anujñātāṃstān viditvā dhṛtarāṣṭreṇa dhīmatā |

2.3२.३

राजन् दुःशासनः क्षिप्रं जगाम भ्रातरं प्रति ॥ (२।३)

rājan duḥśāsanaḥ kṣipraṃ jagāma bhrātaraṃ prati ||

3.1३.१

दुर्योधनं समासाद्य सामात्यं भरतर्षभ । (३।१)

duryodhanaṃ samāsādya sāmātyaṃ bharatarṣabha |

3.2३.२

दुःखार्तो भरतश्रेष्ठ इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (३।२)

duḥkhārto bharataśreṣṭha idaṃ vacanam abravīt ||

4.1४.१

दुःखेनैतत् समानीतं स्थविरो नाशयत्यसौ । (४।१)

duḥkhenaitat samānītaṃ sthaviro nāśayatyasau |

4.2४.२

शत्रुसाद् गमयद् द्रव्यं तद् बुध्यध्वं महारथाः ॥ (४।२)

śatrusād gamayad dravyaṃ tad budhyadhvaṃ mahārathāḥ ||

5.1५.१

अथ दुर्योधनः कर्णः शकुनिश्चापि सौबलः । (५।१)

atha duryodhanaḥ karṇaḥ śakuniścāpi saubalaḥ |

5.2५.२

मिथः संगम्य सहिताः पाण्डवान् प्रति मानिनः ॥ (५।२)

mithaḥ saṃgamya sahitāḥ pāṇḍavān prati māninaḥ ||

6.1६.१

वैचित्रवीर्यं राजानं धृतराष्ट्रं मनीषिणम् । (६।१)

vaicitravīryaṃ rājānaṃ dhṛtarāṣṭraṃ manīṣiṇam |

6.2६.२

अभिगम्य त्वरायुक्ताः श्लक्ष्णं वचनम् अब्रुवन् ॥ (६।२)

abhigamya tvarāyuktāḥ ślakṣṇaṃ vacanam abruvan ||

7.1७.१

दुर्योधन उवाच । (७।१)

duryodhana uvāca

7.2७.२

न त्वयेदं श्रुतं राजन् यज्जगाद बृहस्पतिः । (७।२)

na tvayedaṃ śrutaṃ rājan yajjagāda bṛhaspatiḥ |

7.3७.३

शक्रस्य नीतिं प्रवदन् विद्वान् देवपुरोहितः ॥ (७।३)

śakrasya nītiṃ pravadan vidvān devapurohitaḥ ||

8.1८.१

सर्वोपायैर् निहन्तव्याः शत्रवः शत्रुकर्षण । (८।१)

sarvopāyair nihantavyāḥ śatravaḥ śatrukarṣaṇa |

8.2८.२

पुरा युद्धाद् बलाद् वापि प्रकुर्वन्ति तवाहितम् ॥ (८।२)

purā yuddhād balād vāpi prakurvanti tavāhitam ||

9.1९.१

ते वयं पाण्डवधनैः सर्वान् सम्पूज्य पार्थिवान् । (९।१)

te vayaṃ pāṇḍavadhanaiḥ sarvān sampūjya pārthivān |

9.2९.२

यदि तान् योधयिष्यामः किं वा नः परिहास्यति ॥ (९।२)

yadi tān yodhayiṣyāmaḥ kiṃ vā naḥ parihāsyati ||

10.1१०.१

अहीन् आशीविषान् क्रुद्धान् दंशाय समुपस्थितान् । (१०।१)

ahīn āśīviṣān kruddhān daṃśāya samupasthitān |

10.2१०.२

कृत्वा कण्ठे च पृष्ठे च कः समुत्स्रष्टुम् अर्हति ॥ (१०।२)

kṛtvā kaṇṭhe ca pṛṣṭhe ca kaḥ samutsraṣṭum arhati ||

11.1११.१

आत्तशस्त्रा रथगताः कुपितास्तात पाण्डवाः । (११।१)

āttaśastrā rathagatāḥ kupitāstāta pāṇḍavāḥ |

11.2११.२

निःशेषं नः करिष्यन्ति क्रुद्धा ह्याशीविषा यथा ॥ (११।२)

niḥśeṣaṃ naḥ kariṣyanti kruddhā hyāśīviṣā yathā ||

12.1१२.१

संनद्धो ह्यर्जुनो याति विवृत्य परमेषुधी । (१२।१)

saṃnaddho hyarjuno yāti vivṛtya parameṣudhī |

12.2१२.२

गाण्डीवं मुहुर् आदत्ते निःश्वसंश्च निरीक्षते ॥ (१२।२)

gāṇḍīvaṃ muhur ādatte niḥśvasaṃśca nirīkṣate ||

13.1१३.१

गदां गुर्वीं समुद्यम्य त्वरितश्च वृकोदरः । (१३।१)

gadāṃ gurvīṃ samudyamya tvaritaśca vṛkodaraḥ |

13.2१३.२

स्वरथं योजयित्वाशु निर्यात इति नः श्रुतम् ॥ (१३।२)

svarathaṃ yojayitvāśu niryāta iti naḥ śrutam ||

14.1१४.१

नकुलः खड्गम् आदाय चर्म चाप्यष्टचन्द्रकम् । (१४।१)

nakulaḥ khaḍgam ādāya carma cāpyaṣṭacandrakam |

14.2१४.२

सहदेवश्च राजा च चक्रुर् आकारम् इङ्गितैः ॥ (१४।२)

sahadevaśca rājā ca cakrur ākāram iṅgitaiḥ ||

15.1१५.१

ते त्वास्थाय रथान् सर्वे बहुशस्त्रपरिच्छदान् । (१५।१)

te tvāsthāya rathān sarve bahuśastraparicchadān |

15.2१५.२

अभिघ्नन्तो रथव्रातान् सेनायोगाय निर्ययुः ॥ (१५।२)

abhighnanto rathavrātān senāyogāya niryayuḥ ||

16.1१६.१

न क्षंस्यन्ते तथास्माभिर् जातु विप्रकृता हि ते । (१६।१)

na kṣaṃsyante tathāsmābhir jātu viprakṛtā hi te |

16.2१६.२

द्रौपद्याश्च परिक्लेशं कस्तेषां क्षन्तुम् अर्हति ॥ (१६।२)

draupadyāśca parikleśaṃ kasteṣāṃ kṣantum arhati ||

17.1१७.१

पुनर् दीव्याम भद्रं ते वनवासाय पाण्डवैः । (१७।१)

punar dīvyāma bhadraṃ te vanavāsāya pāṇḍavaiḥ |

17.2१७.२

एवम् एतान् वशे कर्तुं शक्ष्यामो भरतर्षभ ॥ (१७।२)

evam etān vaśe kartuṃ śakṣyāmo bharatarṣabha ||

18.1१८.१

ते वा द्वादश वर्षाणि वयं वा द्यूतनिर्जिताः । (१८।१)

te vā dvādaśa varṣāṇi vayaṃ vā dyūtanirjitāḥ |

18.2१८.२

प्रविशेम महारण्यम् अजिनैः प्रतिवासिताः ॥ (१८।२)

praviśema mahāraṇyam ajinaiḥ prativāsitāḥ ||

19.1१९.१

त्रयोदशं च सजने अज्ञाताः परिवत्सरम् । (१९।१)

trayodaśaṃ ca sajane ajñātāḥ parivatsaram |

19.2१९.२

ज्ञाताश्च पुनर् अन्यानि वने वर्षाणि द्वादश ॥ (१९।२)

jñātāśca punar anyāni vane varṣāṇi dvādaśa ||

20.1२०.१

निवसेम वयं ते वा तथा द्यूतं प्रवर्तताम् । (२०।१)

nivasema vayaṃ te vā tathā dyūtaṃ pravartatām |

20.2२०.२

अक्षान् उप्त्वा पुनर्द्यूतम् इदं दीव्यन्तु पाण्डवाः ॥ (२०।२)

akṣān uptvā punardyūtam idaṃ dīvyantu pāṇḍavāḥ ||

21.1२१.१

एतत् कृत्यतमं राजन्न् अस्माकं भरतर्षभ । (२१।१)

etat kṛtyatamaṃ rājann asmākaṃ bharatarṣabha |

21.2२१.२

अयं हि शकुनिर् वेद सविद्याम् अक्षसंपदम् ॥ (२१।२)

ayaṃ hi śakunir veda savidyām akṣasaṃpadam ||

22.1२२.१

दृढमूला वयं राज्ये मित्राणि परिगृह्य च । (२२।१)

dṛḍhamūlā vayaṃ rājye mitrāṇi parigṛhya ca |

22.2२२.२

सारवद् विपुलं सैन्यं सत्कृत्य च दुरासदम् ॥ (२२।२)

sāravad vipulaṃ sainyaṃ satkṛtya ca durāsadam ||

23.1२३.१

ते च त्रयोदशे वर्षे पारयिष्यन्ति चेद् व्रतम् । (२३।१)

te ca trayodaśe varṣe pārayiṣyanti ced vratam |

23.2२३.२

जेष्यामस्तान् वयं राजन् रोचतां ते परंतप ॥ (२३।२)

jeṣyāmastān vayaṃ rājan rocatāṃ te paraṃtapa ||

24.1२४.१

धृतराष्ट्र उवाच । (२४।१)

dhṛtarāṣṭra uvāca

24.2२४.२

तूर्णं प्रत्यानयस्वैतान् कामं व्यध्वगतान् अपि । (२४।२)

tūrṇaṃ pratyānayasvaitān kāmaṃ vyadhvagatān api |

24.3२४.३

आगच्छन्तु पुनर्द्यूतम् इदं कुर्वन्तु पाण्डवाः ॥ (२४।३)

āgacchantu punardyūtam idaṃ kurvantu pāṇḍavāḥ ||

25.1२५.१

वैशंपायन उवाच । (२५।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

25.2२५.२

ततो द्रोणः सोमदत्तो बाह्लीकश्च महारथः । (२५।२)

tato droṇaḥ somadatto bāhlīkaśca mahārathaḥ |

25.3२५.३

विदुरो द्रोणपुत्रश्च वैश्यापुत्रश्च वीर्यवान् ॥ (२५।३)

viduro droṇaputraśca vaiśyāputraśca vīryavān ||

26.1२६.१

भूरिश्रवाः शांतनवो विकर्णश्च महारथः । (२६।१)

bhūriśravāḥ śāṃtanavo vikarṇaśca mahārathaḥ |

26.2२६.२

मा द्यूतम् इत्यभाषन्त शमो ऽस्त्विति च सर्वशः ॥ (२६।२)

mā dyūtam ityabhāṣanta śamo 'stviti ca sarvaśaḥ ||

27.1२७.१

अकामानां च सर्वेषां सुहृदाम् अर्थदर्शिनाम् । (२७।१)

akāmānāṃ ca sarveṣāṃ suhṛdām arthadarśinām |

27.2२७.२

अकरोत् पाण्डवाह्वानं धृतराष्ट्रः सुतप्रियः ॥ (२७।२)

akarot pāṇḍavāhvānaṃ dhṛtarāṣṭraḥ sutapriyaḥ ||

28.1२८.१

अथाब्रवीन्महाराज धृतराष्ट्रं जनेश्वरम् । (२८।१)

athābravīnmahārāja dhṛtarāṣṭraṃ janeśvaram |

28.2२८.२

पुत्रहार्दाद् धर्मयुक्तं गान्धारी शोककर्शिता ॥ (२८।२)

putrahārdād dharmayuktaṃ gāndhārī śokakarśitā ||

29.1२९.१

जाते दुर्योधने क्षत्ता महामतिर् अभाषत । (२९।१)

jāte duryodhane kṣattā mahāmatir abhāṣata |

29.2२९.२

नीयतां परलोकाय साध्वयं कुलपांसनः ॥ (२९।२)

nīyatāṃ paralokāya sādhvayaṃ kulapāṃsanaḥ ||

30.1३०.१

व्यनदज्जातमात्रो हि गोमायुर् इव भारत । (३०।१)

vyanadajjātamātro hi gomāyur iva bhārata |

30.2३०.२

अन्तो नूनं कुलस्यास्य कुरवस्तन्निबोधत ॥ (३०।२)

anto nūnaṃ kulasyāsya kuravastannibodhata ||

31.1३१.१

मा बालानाम् अशिष्टानाम् अभिमंस्था मतिं प्रभो । (३१।१)

mā bālānām aśiṣṭānām abhimaṃsthā matiṃ prabho |

31.2३१.२

मा कुलस्य क्षये घोरे कारणं त्वं भविष्यसि ॥ (३१।२)

mā kulasya kṣaye ghore kāraṇaṃ tvaṃ bhaviṣyasi ||

32.1३२.१

बद्धं सेतुं को नु भिन्द्याद्धमेच्छान्तं च पावकम् । (३२।१)

baddhaṃ setuṃ ko nu bhindyāddhamecchāntaṃ ca pāvakam |

32.2३२.२

शमे धृतान् पुनः पार्थान् कोपयेत् को नु भारत ॥ (३२।२)

śame dhṛtān punaḥ pārthān kopayet ko nu bhārata ||

33.1३३.१

स्मरन्तं त्वाम् आजमीढ स्मारयिष्याम्यहं पुनः । (३३।१)

smarantaṃ tvām ājamīḍha smārayiṣyāmyahaṃ punaḥ |

33.2३३.२

शास्त्रं न शास्ति दुर्बुद्धिं श्रेयसे वेतराय वा ॥ (३३।२)

śāstraṃ na śāsti durbuddhiṃ śreyase vetarāya vā ||

34.1३४.१

न वै वृद्धो बालमतिर् भवेद् राजन् कथंचन । (३४।१)

na vai vṛddho bālamatir bhaved rājan kathaṃcana |

34.2३४.२

त्वन्नेत्राः सन्तु ते पुत्रा मा त्वां दीर्णाः प्रहासिषुः ॥ (३४।२)

tvannetrāḥ santu te putrā mā tvāṃ dīrṇāḥ prahāsiṣuḥ ||

35.1३५.१

शमेन धर्मेण परस्य बुद्ध्या जाता बुद्धिः सास्तु ते मा प्रतीपा । (३५।१)

śamena dharmeṇa parasya buddhyā jātā buddhiḥ sāstu te mā pratīpā |

35.2३५.२

प्रध्वंसिनी क्रूरसमाहिता श्रीर् मृदुप्रौढा गच्छति पुत्रपौत्रान् ॥ (३५।२)

pradhvaṃsinī krūrasamāhitā śrīr mṛduprauḍhā gacchati putrapautrān ||

36.1३६.१

अथाब्रवीन्महाराजो गान्धारीं धर्मदर्शिनीम् । (३६।१)

athābravīnmahārājo gāndhārīṃ dharmadarśinīm |

36.2३६.२

अन्तः कामं कुलस्यास्तु न शक्ष्यामि निवारितुम् ॥ (३६।२)

antaḥ kāmaṃ kulasyāstu na śakṣyāmi nivāritum ||

37.1३७.१

यथेच्छन्ति तथैवास्तु प्रत्यागच्छन्तु पाण्डवाः । (३७।१)

yathecchanti tathaivāstu pratyāgacchantu pāṇḍavāḥ |

37.2३७.२

पुनर्द्यूतं प्रकुर्वन्तु मामकाः पाण्डवैः सह ॥ (३७।२)

punardyūtaṃ prakurvantu māmakāḥ pāṇḍavaiḥ saha ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 2, 66

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit