शिशुपाल उवाच । (१।१)

विभीषिकाभिर् बह्वीभिर् भीषयन् सर्वपार्थिवान् । (१।२)

न व्यपत्रपसे कस्माद् वृद्धः सन् कुलपांसनः ॥ (१।३)

युक्तम् एतत् तृतीयायां प्रकृतौ वर्तता त्वया । (२।१)

वक्तुं धर्माद् अपेतार्थं त्वं हि सर्वकुरूत्तमः ॥ (२।२)

नावि नौर् इव सम्बद्धा यथान्धो वान्धम् अन्वियात् । (३।१)

तथाभूता हि कौरव्या भीष्म येषां त्वम् अग्रणीः ॥ (३।२)

पूतनाघातपूर्वाणि कर्माण्यस्य विशेषतः । (४।१)

त्वया कीर्तयतास्माकं भूयः प्रच्यावितं मनः ॥ (४।२)

अवलिप्तस्य मूर्खस्य केशवं स्तोतुम् इच्छतः । (५।१)

कथं भीष्म न ते जिह्वा शतधेयं विदीर्यते ॥ (५।२)

यत्र कुत्सा प्रयोक्तव्या भीष्म बालतरैर् नरैः । (६।१)

तम् इमं ज्ञानवृद्धः सन् गोपं संस्तोतुम् इच्छसि ॥ (६।२)

यद्यनेन हता बाल्ये शकुनिश्चित्रम् अत्र किम् । (७।१)

तौ वाश्ववृषभौ भीष्म यौ न युद्धविशारदौ ॥ (७।२)

चेतनारहितं काष्ठं यद्यनेन निपातितम् । (८।१)

पादेन शकटं भीष्म तत्र किं कृतम् अद्भुतम् ॥ (८।२)

वल्मीकमात्रः सप्ताहं यद्यनेन धृतो ऽचलः । (९।१)

तदा गोवर्धनो भीष्म न तच्चित्रं मतं मम ॥ (९।२)

भुक्तम् एतेन बह्वन्नं क्रीडता नगमूर्धनि । (१०।१)

इति ते भीष्म शृण्वानाः परं विस्मयम् आगताः ॥ (१०।२)

यस्य चानेन धर्मज्ञ भुक्तम् अन्नं बलीयसः । (११।१)

स चानेन हतः कंस इत्येतन्न महाद्भुतम् ॥ (११।२)

न ते श्रुतम् इदं भीष्म नूनं कथयतां सताम् । (१२।१)

यद् वक्ष्ये त्वाम् अधर्मज्ञ वाक्यं कुरुकुलाधम ॥ (१२।२)

स्त्रीषु गोषु न शस्त्राणि पातयेद् ब्राह्मणेषु च । (१३।१)

यस्य चान्नानि भुञ्जीत यश्च स्याच्छरणागतः ॥ (१३।२)

इति सन्तो ऽनुशासन्ति सज्जना धर्मिणः सदा । (१४।१)

भीष्म लोके हि तत् सर्वं वितथं त्वयि दृश्यते ॥ (१४।२)

ज्ञानवृद्धं च वृद्धं च भूयांसं केशवं मम । (१५।१)

अजानत इवाख्यासि संस्तुवन् कुरुसत्तम । (१५।२)

गोघ्नः स्त्रीघ्नश्च सन् भीष्म कथं संस्तवम् अर्हति ॥ (१५।३)

असौ मतिमतां श्रेष्ठो य एष जगतः प्रभुः । (१६।१)

संभावयति यद्येवं त्वद्वाक्याच्च जनार्दनः । (१६।२)

एवम् एतत् सर्वम् इति सर्वं तद् वितथं ध्रुवम् ॥ (१६।३)

न गाथा गाथिनं शास्ति बहु चेद् अपि गायति । (१७।१)

प्रकृतिं यान्ति भूतानि भूलिङ्गशकुनिर् यथा ॥ (१७।२)

नूनं प्रकृतिर् एषा ते जघन्या नात्र संशयः । (१८।१)

अतः पापीयसी चैषां पाण्डवानाम् अपीष्यते ॥ (१८।२)

येषाम् अर्च्यतमः कृष्णस्त्वं च येषां प्रदर्शकः । (१९।१)

धर्मवाक् त्वम् अधर्मज्ञः सतां मार्गाद् अवप्लुतः ॥ (१९।२)

को हि धर्मिणम् आत्मानं जानञ् ज्ञानवतां वरः । (२०।१)

कुर्याद् यथा त्वया भीष्म कृतं धर्मम् अवेक्षता ॥ (२०।२)

अन्यकामा हि धर्मज्ञ कन्यका प्राज्ञमानिना । (२१।१)

अम्बा नामेति भद्रं ते कथं सापहृता त्वया ॥ (२१।२)

यां त्वयापहृतां भीष्म कन्यां नैषितवान्नृपः । (२२।१)

भ्राता विचित्रवीर्यस्ते सतां वृत्तम् अनुष्ठितः ॥ (२२।२)

दारयोर् यस्य चान्येन मिषतः प्राज्ञमानिनः । (२३।१)

तव जातान्यपत्यानि सज्जनाचरिते पथि ॥ (२३।२)

न हि धर्मो ऽस्ति ते भीष्म ब्रह्मचर्यम् इदं वृथा । (२४।१)

यद् धारयसि मोहाद् वा क्लीबत्वाद् वा न संशयः ॥ (२४।२)

न त्वहं तव धर्मज्ञ पश्याम्युपचयं क्वचित् । (२५।१)

न हि ते सेविता वृद्धा य एवं धर्मम् अब्रुवन् ॥ (२५।२)

इष्टं दत्तम् अधीतं च यज्ञाश्च बहुदक्षिणाः । (२६।१)

सर्वम् एतद् अपत्यस्य कलां नार्हति षोडशीम् ॥ (२६।२)

व्रतोपवासैर् बहुभिः कृतं भवति भीष्म यत् । (२७।१)

सर्वं तद् अनपत्यस्य मोघं भवति निश्चयात् ॥ (२७।२)

सो ऽनपत्यश्च वृद्धश्च मिथ्याधर्मानुशासनात् । (२८।१)

हंसवत् त्वम् अपीदानीं ज्ञातिभ्यः प्राप्नुया वधम् ॥ (२८।२)

एवं हि कथयन्त्यन्ये नरा ज्ञानविदः पुरा । (२९।१)

भीष्म यत् तद् अहं सम्यग् वक्ष्यामि तव शृण्वतः ॥ (२९।२)

वृद्धः किल समुद्रान्ते कश्चिद्धंसो ऽभवत् पुरा । (३०।१)

धर्मवाग् अन्यथावृत्तः पक्षिणः सो ऽनुशास्ति ह ॥ (३०।२)

धर्मं चरत माधर्मम् इति तस्य वचः किल । (३१।१)

पक्षिणः शुश्रुवुर् भीष्म सततं धर्मवादिनः ॥ (३१।२)

अथास्य भक्ष्यम् आजह्रुः समुद्रजलचारिणः । (३२।१)

अण्डजा भीष्म तस्यान्ये धर्मार्थम् इति शुश्रुम ॥ (३२।२)

तस्य चैव समभ्याशे निक्षिप्याण्डानि सर्वशः । (३३।१)

समुद्राम्भस्यमोदन्त चरन्तो भीष्म पक्षिणः ॥ (३३।२)

तेषाम् अण्डानि सर्वेषां भक्षयामास पापकृत् । (३४।१)

स हंसः संप्रमत्तानाम् अप्रमत्तः स्वकर्मणि ॥ (३४।२)

ततः प्रक्षीयमाणेषु तेष्वण्डेष्वण्डजो ऽपरः । (३५।१)

अशङ्कत महाप्राज्ञस्तं कदाचिद् ददर्श ह ॥ (३५।२)

ततः स कथयामास दृष्ट्वा हंसस्य किल्बिषम् । (३६।१)

तेषां परमदुःखार्तः स पक्षी सर्वपक्षिणाम् ॥ (३६।२)

ततः प्रत्यक्षतो दृष्ट्वा पक्षिणस्ते समागताः । (३७।१)

निजघ्नुस्तं तदा हंसं मिथ्यावृत्तं कुरूद्वह ॥ (३७।२)

ते त्वां हंससधर्माणम् अपीमे वसुधाधिपाः । (३८।१)

निहन्युर् भीष्म संक्रुद्धाः पक्षिणस्तम् इवाण्डजम् ॥ (३८।२)

गाथाम् अप्यत्र गायन्ति ये पुराणविदो जनाः । (३९।१)

भीष्म यां तां च ते सम्यक् कथयिष्यामि भारत ॥ (३९।२)

अन्तरात्मनि विनिहिते रौषि पत्ररथ वितथम् । (४०।१)

अण्डभक्षणम् अशुचि ते कर्म वाचम् अतिशयते ॥ (४०।२)