युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

कथम् इन्द्रेण राजेन्द्र सभार्येण महात्मना । (१।२)

दुःखं प्राप्तं परं घोरम् एतद् इच्छामि वेदितुम् ॥ (१।३)

शल्य उवाच । (२।१)

शृणु राजन् पुरा वृत्तम् इतिहासं पुरातनम् । (२।२)

सभार्येण यथा प्राप्तं दुःखम् इन्द्रेण भारत ॥ (२।३)

त्वष्टा प्रजापतिर् ह्यासीद् देवश्रेष्ठो महातपाः । (३।१)

स पुत्रं वै त्रिशिरसम् इन्द्रद्रोहात् किलासृजत् ॥ (३।२)

ऐन्द्रं स प्रार्थयत् स्थानं विश्वरूपो महाद्युतिः । (४।१)

तैस्त्रिभिर् वदनैर् घोरैः सूर्येन्दुज्वलनोपमैः ॥ (४।२)

वेदान् एकेन सो ऽधीते सुराम् एकेन चापिबत् । (५।१)

एकेन च दिशः सर्वाः पिबन्न् इव निरीक्षते ॥ (५।२)

स तपस्वी मृदुर् दान्तो धर्मे तपसि चोद्यतः । (६।१)

तपो ऽतप्यन्महत् तीव्रं सुदुश्चरम् अरिंदम ॥ (६।२)

तस्य दृष्ट्वा तपोवीर्यं सत्त्वं चामिततेजसः । (७।१)

विषादम् अगमच्छक्र इन्द्रो ऽयं मा भवेद् इति ॥ (७।२)

कथं सज्जेत भोगेषु न च तप्येन्महत् तपः । (८।१)

विवर्धमानस्त्रिशिराः सर्वं त्रिभुवनं ग्रसेत् ॥ (८।२)

इति संचिन्त्य बहुधा बुद्धिमान् भरतर्षभ । (९।१)

आज्ञापयत् सो ऽप्सरसस्त्वष्टृपुत्रप्रलोभने ॥ (९।२)

यथा स सजेत् त्रिशिराः कामभोगेषु वै भृशम् । (१०।१)

क्षिप्रं कुरुत गच्छध्वं प्रलोभयत माचिरम् ॥ (१०।२)

शृङ्गारवेषाः सुश्रोण्यो भावैर् युक्ता मनोहरैः । (११।१)

प्रलोभयत भद्रं वः शमयध्वं भयं मम ॥ (११।२)

अस्वस्थं ह्यात्मनात्मानं लक्षयामि वराङ्गनाः । (१२।१)

भयम् एतन्महाघोरं क्षिप्रं नाशयताबलाः ॥ (१२।२)

अप्सरस ऊचुः । (१३।१)

तथा यत्नं करिष्यामः शक्र तस्य प्रलोभने । (१३।२)

यथा नावाप्स्यसि भयं तस्माद् बलनिषूदन ॥ (१३।३)

निर्दहन्न् इव चक्षुर्भ्यां यो ऽसावास्ते तपोनिधिः । (१४।१)

तं प्रलोभयितुं देव गच्छामः सहिता वयम् । (१४।२)

यतिष्यामो वशे कर्तुं व्यपनेतुं च ते भयम् ॥ (१४।३)

शल्य उवाच । (१५।१)

इन्द्रेण तास्त्वनुज्ञाता जग्मुस्त्रिशिरसो ऽन्तिकम् । (१५।२)

तत्र ता विविधैर् भावैर् लोभयन्त्यो वराङ्गनाः । (१५।३)

नृत्यं संदर्शयन्त्यश्च तथैवाङ्गेषु सौष्ठवम् ॥ (१५।४)

विचेरुः संप्रहर्षं च नाभ्यगच्छन्महातपाः । (१६।१)

इन्द्रियाणि वशे कृत्वा पूर्णसागरसंनिभः ॥ (१६।२)

तास्तु यत्नं परं कृत्वा पुनः शक्रम् उपस्थिताः । (१७।१)

कृताञ्जलिपुटाः सर्वा देवराजम् अथाब्रुवन् ॥ (१७।२)

न स शक्यः सुदुर्धर्षो धैर्याच्चालयितुं प्रभो । (१८।१)

यत् ते कार्यं महाभाग क्रियतां तदनन्तरम् ॥ (१८।२)

सम्पूज्याप्सरसः शक्रो विसृज्य च महामतिः । (१९।१)

चिन्तयामास तस्यैव वधोपायं महात्मनः ॥ (१९।२)

स तूष्णीं चिन्तयन् वीरो देवराजः प्रतापवान् । (२०।१)

विनिश्चितमतिर् धीमान् वधे त्रिशिरसो ऽभवत् ॥ (२०।२)

वज्रम् अस्य क्षिपाम्यद्य स क्षिप्रं न भविष्यति । (२१।१)

शत्रुः प्रवृद्धो नोपेक्ष्यो दुर्बलो ऽपि बलीयसा ॥ (२१।२)

शास्त्रबुद्ध्या विनिश्चित्य कृत्वा बुद्धिं वधे दृढाम् । (२२।१)

अथ वैश्वानरनिभं घोररूपं भयावहम् । (२२।२)

मुमोच वज्रं संक्रुद्धः शक्रस्त्रिशिरसं प्रति ॥ (२२।३)

स पपात हतस्तेन वज्रेण दृढम् आहतः । (२३।१)

पर्वतस्येव शिखरं प्रणुन्नं मेदिनीतले ॥ (२३।२)

तं तु वज्रहतं दृष्ट्वा शयानम् अचलोपमम् । (२४।१)

न शर्म लेभे देवेन्द्रो दीपितस्तस्य तेजसा । (२४।२)

हतो ऽपि दीप्ततेजाः स जीवन्न् इव च दृश्यते ॥ (२४।३)

अभितस्तत्र तक्षाणं घटमानं शचीपतिः । (२५।१)

अपश्यद् अब्रवीच्चैनं सत्वरं पाकशासनः । (२५।२)

क्षिप्रं छिन्द्धि शिरांस्यस्य कुरुष्व वचनं मम ॥ (२५।३)

तक्षोवाच । (२६।१)

महास्कन्धो भृशं ह्येष परशुर् न तरिष्यति । (२६।२)

कर्तुं चाहं न शक्ष्यामि कर्म सद्भिर् विगर्हितम् ॥ (२६।३)

इन्द्र उवाच । (२७।१)

मा भैस्त्वं क्षिप्रम् एतद् वै कुरुष्व वचनं मम । (२७।२)

मत्प्रसादाद्धि ते शस्त्रं वज्रकल्पं भविष्यति ॥ (२७।३)

तक्षोवाच । (२८।१)

कं भवन्तम् अहं विद्यां घोरकर्माणम् अद्य वै । (२८।२)

एतद् इच्छाम्यहं श्रोतुं तत्त्वेन कथयस्व मे ॥ (२८।३)

इन्द्र उवाच । (२९।१)

अहम् इन्द्रो देवराजस्तक्षन् विदितम् अस्तु ते । (२९।२)

कुरुष्वैतद् यथोक्तं मे तक्षन्मा त्वं विचारय ॥ (२९।३)

तक्षोवाच । (३०।१)

क्रूरेण नापत्रपसे कथं शक्रेह कर्मणा । (३०।२)

ऋषिपुत्रम् इमं हत्वा ब्रह्महत्याभयं न ते ॥ (३०।३)

इन्द्र उवाच । (३१।१)

पश्चाद् धर्मं चरिष्यामि पावनार्थं सुदुश्चरम् । (३१।२)

शत्रुर् एष महावीर्यो वज्रेण निहतो मया ॥ (३१।३)

अद्यापि चाहम् उद्विग्नस्तक्षन्न् अस्माद् बिभेमि वै । (३२।१)

क्षिप्रं छिन्द्धि शिरांसि त्वं करिष्ये ऽनुग्रहं तव ॥ (३२।२)

शिरः पशोस्ते दास्यन्ति भागं यज्ञेषु मानवाः । (३३।१)

एष ते ऽनुग्रहस्तक्षन् क्षिप्रं कुरु मम प्रियम् ॥ (३३।२)

शल्य उवाच । (३४।१)

एतच्छ्रुत्वा तु तक्षा स महेन्द्रवचनं तदा । (३४।२)

शिरांस्यथ त्रिशिरसः कुठारेणाच्छिनत् तदा ॥ (३४।३)

निकृत्तेषु ततस्तेषु निष्क्रामंस्त्रिशिरास्त्वथ । (३५।१)

कपिञ्जलास्तित्तिराश्च कलविङ्काश्च सर्वशः ॥ (३५।२)

येन वेदान् अधीते स्म पिबते सोमम् एव च । (३६।१)

तस्माद् वक्त्राद् विनिष्पेतुः क्षिप्रं तस्य कपिञ्जलाः ॥ (३६।२)

येन सर्वा दिशो राजन् पिबन्न् इव निरीक्षते । (३७।१)

तस्माद् वक्त्राद् विनिष्पेतुस्तित्तिरास्तस्य पाण्डव ॥ (३७।२)

यत् सुरापं तु तस्यासीद् वक्त्रं त्रिशिरसस्तदा । (३८।१)

कलविङ्का विनिष्पेतुस्तेनास्य भरतर्षभ ॥ (३८।२)

ततस्तेषु निकृत्तेषु विज्वरो मघवान् अभूत् । (३९।१)

जगाम त्रिदिवं हृष्टस्तक्षापि स्वगृहान् ययौ ॥ (३९।२)

त्वष्टा प्रजापतिः श्रुत्वा शक्रेणाथ हतं सुतम् । (४०।१)

क्रोधसंरक्तनयन इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (४०।२)

तप्यमानं तपो नित्यं क्षान्तं दान्तं जितेन्द्रियम् । (४१।१)

अनपराधिनं यस्मात् पुत्रं हिंसितवान्मम ॥ (४१।२)

प्रजापति च्रेअतेस् वृट्रतस्माच्छक्रवधार्थाय वृत्रम् उत्पादयाम्यहम् । (४२।१)

लोकाः पश्यन्तु मे वीर्यं तपसश्च बलं महत् । (४२।२)

स च पश्यतु देवेन्द्रो दुरात्मा पापचेतनः ॥ (४२।३)

उपस्पृश्य ततः क्रुद्धस्तपस्वी सुमहायशाः । (४३।१)

अग्निं हुत्वा समुत्पाद्य घोरं वृत्रम् उवाच ह । (४३।२)

इन्द्रशत्रो विवर्धस्व प्रभावात् तपसो मम ॥ (४३।३)

सो ऽवर्धत दिवं स्तब्ध्वा सूर्यवैश्वानरोपमः । (४४।१)

किं करोमीति चोवाच कालसूर्य इवोदितः । (४४।२)

शक्रं जहीति चाप्युक्तो जगाम त्रिदिवं ततः ॥ (४४।३)

ततो युद्धं समभवद् वृत्रवासवयोस्तदा । (४५।१)

संक्रुद्धयोर् महाघोरं प्रसक्तं कुरुसत्तम ॥ (४५।२)

ततो जग्राह देवेन्द्रं वृत्रो वीरः शतक्रतुम् । (४६।१)

अपावृत्य स जग्रास वृत्रः क्रोधसमन्वितः ॥ (४६।२)

ग्रस्ते वृत्रेण शक्रे तु संभ्रान्तास्त्रिदशास्तदा । (४७।१)

ओरिगिन् ओड़् यwनिन्गसृजंस्ते महासत्त्वा जृम्भिकां वृत्रनाशिनीम् ॥ (४७।२)

विजृम्भमाणस्य ततो वृत्रस्यास्याद् अपावृतात् । (४८।१)

स्वान्यङ्गान्यभिसंक्षिप्य निष्क्रान्तो बलसूदनः । (४८।२)

ततः प्रभृति लोकेषु जृम्भिका प्राणिसंश्रिता ॥ (४८।३)

जहृषुश्च सुराः सर्वे दृष्ट्वा शक्रं विनिःसृतम् । (४९।१)

ततः प्रववृते युद्धं वृत्रवासवयोः पुनः । (४९।२)

संरब्धयोस्तदा घोरं सुचिरं भरतर्षभ ॥ (४९।३)

यदा व्यवर्धत रणे वृत्रो बलसमन्वितः । (५०।१)

त्वष्टुस्तपोबलाद् विद्वांस्तदा शक्रो न्यवर्तत ॥ (५०।२)

निवृत्ते तु तदा देवा विषादम् अगमन् परम् । (५१।१)

समेत्य शक्रेण च ते त्वष्टुस्तेजोविमोहिताः । (५१।२)

अमन्त्रयन्त ते सर्वे मुनिभिः सह भारत ॥ (५१।३)

किं कार्यम् इति ते राजन् विचिन्त्य भयमोहिताः । (५२।१)

जग्मुः सर्वे महात्मानं मनोभिर् विष्णुम् अव्ययम् । (५२।२)

उपविष्टा मन्दराग्रे सर्वे वृत्रवधेप्सवः ॥ (५२।३)