MBh, 7, 36
Select a line for its word-by-word analysis.
तां प्रभग्नां चमूं दृष्ट्वा सौभद्रेणामितौजसा । (१।२)
tāṃ prabhagnāṃ camūṃ dṛṣṭvā saubhadreṇāmitaujasā |
दुर्योधनो भृशं क्रुद्धः स्वयं सौभद्रम् अभ्ययात् ॥ (१।३)
duryodhano bhṛśaṃ kruddhaḥ svayaṃ saubhadram abhyayāt ||
ततो राजानम् आवृत्तं सौभद्रं प्रति संयुगे । (२।१)
tato rājānam āvṛttaṃ saubhadraṃ prati saṃyuge |
दृष्ट्वा द्रोणो ऽब्रवीद् योधान् पर्याप्नुत नराधिपम् ॥ (२।२)
dṛṣṭvā droṇo 'bravīd yodhān paryāpnuta narādhipam ||
पुराभिमन्युर् लक्ष्यं नः पश्यतां हन्ति वीर्यवान् । (३।१)
purābhimanyur lakṣyaṃ naḥ paśyatāṃ hanti vīryavān |
तम् आद्रवत मा भैष्ट क्षिप्रं रक्षत कौरवम् ॥ (३।२)
tam ādravata mā bhaiṣṭa kṣipraṃ rakṣata kauravam ||
त्रास्यमाना भयाद् वीरं परिवव्रुस्तवात्मजम् ॥ (४।२)
trāsyamānā bhayād vīraṃ parivavrustavātmajam ||
द्रोणो द्रौणिः कृपः कर्णः कृतवर्मा च सौबलः । (५।१)
droṇo drauṇiḥ kṛpaḥ karṇaḥ kṛtavarmā ca saubalaḥ |
बृहद्बलो मद्रराजो भूरिर् भूरिश्रवाः शलः ॥ (५।२)
bṛhadbalo madrarājo bhūrir bhūriśravāḥ śalaḥ ||
आस्याद् ग्रासम् इवाक्षिप्तं ममृषे नार्जुनात्मजः ॥ (७।२)
āsyād grāsam ivākṣiptaṃ mamṛṣe nārjunātmajaḥ ||
तस्य नादं ततः श्रुत्वा सिंहस्येवामिषैषिणः । (९।१)
tasya nādaṃ tataḥ śrutvā siṃhasyevāmiṣaiṣiṇaḥ |
नामृष्यन्त सुसंरब्धाः पुनर् द्रोणमुखा रथाः ॥ (९।२)
nāmṛṣyanta susaṃrabdhāḥ punar droṇamukhā rathāḥ ||
व्यसृजन्न् इषुजालानि नानालिङ्गानि संघशः ॥ (१०।२)
vyasṛjann iṣujālāni nānāliṅgāni saṃghaśaḥ ||
तान्यन्तरिक्षे चिछेद पौत्रस्तव शितैः शरैः । (११।१)
tānyantarikṣe cicheda pautrastava śitaiḥ śaraiḥ |
तांश्चैव प्रतिविव्याध तद् अद्भुतम् इवाभवत् ॥ (११।२)
tāṃścaiva prativivyādha tad adbhutam ivābhavat ||
परिवव्रुर् जिघांसन्तः सौभद्रम् अपलायिनम् ॥ (१२।२)
parivavrur jighāṃsantaḥ saubhadram apalāyinam ||
समुद्रम् इव पर्यस्तं त्वदीयं तद् बलार्णवम् । (१३।१)
samudram iva paryastaṃ tvadīyaṃ tad balārṇavam |
शूराणां युध्यमानानां निघ्नताम् इतरेतरम् । (१४।१)
śūrāṇāṃ yudhyamānānāṃ nighnatām itaretaram |
अभिमन्योः परेषां च नासीत् कश्चित् पराङ्मुखः ॥ (१४।२)
abhimanyoḥ pareṣāṃ ca nāsīt kaścit parāṅmukhaḥ ||
तस्मिंस्तु घोरे संग्रामे वर्तमाने भयंकरे । (१५।१)
tasmiṃstu ghore saṃgrāme vartamāne bhayaṃkare |
दुःसहो नवभिर् बाणैर् अभिमन्युम् अविध्यत ॥ (१५।२)
duḥsaho navabhir bāṇair abhimanyum avidhyata ||
दुःशासनो द्वादशभिः कृपः शारद्वतस्त्रिभिः । (१६।१)
duḥśāsano dvādaśabhiḥ kṛpaḥ śāradvatastribhiḥ |
द्रोणस्तु सप्तदशभिः शरैर् आशीविषोपमैः ॥ (१६।२)
droṇastu saptadaśabhiḥ śarair āśīviṣopamaiḥ ||
विविंशतिस्तु विंशत्या कृतवर्मा च सप्तभिः । (१७।१)
viviṃśatistu viṃśatyā kṛtavarmā ca saptabhiḥ |
बृहद्बलस्तथाष्टाभिर् अश्वत्थामा च सप्तभिः ॥ (१७।२)
bṛhadbalastathāṣṭābhir aśvatthāmā ca saptabhiḥ ||
भूरिश्रवास्त्रिभिर् बाणैर् मद्रेशः षड्भिर् आशुगैः । (१८।१)
bhūriśravāstribhir bāṇair madreśaḥ ṣaḍbhir āśugaiḥ |
द्वाभ्यां शराभ्यां शकुनिस्त्रिभिर् दुर्योधनो नृपः ॥ (१८।२)
dvābhyāṃ śarābhyāṃ śakunistribhir duryodhano nṛpaḥ ||
स तु तान् प्रतिविव्याध त्रिभिस्त्रिभिर् अजिह्मगैः । (१९।१)
sa tu tān prativivyādha tribhistribhir ajihmagaiḥ |
नृत्यन्न् इव महाराज चापहस्तः प्रतापवान् ॥ (१९।२)
nṛtyann iva mahārāja cāpahastaḥ pratāpavān ||
ततो ऽभिमन्युः संक्रुद्धस् ताप्यमानस्तवात्मजैः । (२०।१)
tato 'bhimanyuḥ saṃkruddhas tāpyamānastavātmajaiḥ |
विदर्शयन् वै सुमहच्छिक्षौरसकृतं बलम् ॥ (२०।२)
vidarśayan vai sumahacchikṣaurasakṛtaṃ balam ||
गरुडानिलरंहोभिर् यन्तुर् वाक्यकरैर् हयैः । (२१।१)
garuḍānilaraṃhobhir yantur vākyakarair hayaiḥ |
दान्तैर् अश्मकदायादं त्वरमाणो ऽभ्यहारयत् । (२१।२)
dāntair aśmakadāyādaṃ tvaramāṇo 'bhyahārayat |
विव्याध चैनं दशभिर् बाणैस्तिष्ठेति चाब्रवीत् ॥ (२१।३)
vivyādha cainaṃ daśabhir bāṇaistiṣṭheti cābravīt ||
तस्याभिमन्युर् दशभिर् बाणैः सूतं हयान् ध्वजम् । (२२।१)
tasyābhimanyur daśabhir bāṇaiḥ sūtaṃ hayān dhvajam |
बाहू धनुः शिरश्चोर्व्यां स्मयमानो ऽभ्यपातयत् ॥ (२२।२)
bāhū dhanuḥ śiraścorvyāṃ smayamāno 'bhyapātayat ||
ततस्तस्मिन् हते वीरे सौभद्रेणाश्मकेश्वरे । (२३।१)
tatastasmin hate vīre saubhadreṇāśmakeśvare |
ततः कर्णः कृपो द्रोणो द्रौणिर् गान्धारराट् शलः । (२४।१)
tataḥ karṇaḥ kṛpo droṇo drauṇir gāndhārarāṭ śalaḥ |
शल्यो भूरिश्रवाः क्राथः सोमदत्तो विविंशतिः ॥ (२४।२)
śalyo bhūriśravāḥ krāthaḥ somadatto viviṃśatiḥ ||
वृन्दारको ललित्थश्च प्रबाहुर् दीर्घलोचनः । (२५।२)
vṛndārako lalitthaśca prabāhur dīrghalocanaḥ |
दुर्योधनश्च संक्रुद्धः शरवर्षैर् अवाकिरन् ॥ (२५।३)
duryodhanaśca saṃkruddhaḥ śaravarṣair avākiran ||
सो ऽतिक्रुद्धो महेष्वासैर् अभिमन्युर् अजिह्मगैः । (२६।१)
so 'tikruddho maheṣvāsair abhimanyur ajihmagaiḥ |
तस्य भित्त्वा तनुत्राणं देहं निर्भिद्य चाशुगः । (२७।१)
tasya bhittvā tanutrāṇaṃ dehaṃ nirbhidya cāśugaḥ |
प्राविशद् धरणीं राजन् वल्मीकम् इव पन्नगः ॥ (२७।२)
prāviśad dharaṇīṃ rājan valmīkam iva pannagaḥ ||
अथान्यैर् निशितैर् बाणैः सुषेणं दीर्घलोचनम् । (२९।१)
athānyair niśitair bāṇaiḥ suṣeṇaṃ dīrghalocanam |
कुण्डभेदिं च संक्रुद्धस्त्रिभिस्त्रीन् अवधीद् बली ॥ (२९।२)
kuṇḍabhediṃ ca saṃkruddhastribhistrīn avadhīd balī ||
कर्णस्तं पञ्चविंशत्या नाराचानां समर्पयत् । (३०।१)
karṇastaṃ pañcaviṃśatyā nārācānāṃ samarpayat |
अश्वत्थामा च विंशत्या कृतवर्मा च सप्तभिः ॥ (३०।२)
aśvatthāmā ca viṃśatyā kṛtavarmā ca saptabhiḥ ||
स शरार्दितसर्वाङ्गः क्रुद्धः शक्रात्मजात्मजः । (३१।१)
sa śarārditasarvāṅgaḥ kruddhaḥ śakrātmajātmajaḥ |
विचरन् दृश्यते सैन्ये पाशहस्त इवान्तकः ॥ (३१।२)
vicaran dṛśyate sainye pāśahasta ivāntakaḥ ||
ततः स विद्धो ऽस्त्रविदा मर्मभिद्भिर् अजिह्मगैः । (३३।१)
tataḥ sa viddho 'stravidā marmabhidbhir ajihmagaiḥ |
तं हि विद्धं तथा दृष्ट्वा सौभद्रेण यशस्विना । (३४।१)
taṃ hi viddhaṃ tathā dṛṣṭvā saubhadreṇa yaśasvinā |
सम्प्राद्रवच्चमूः सर्वा भारद्वाजस्य पश्यतः ॥ (३४।२)
samprādravaccamūḥ sarvā bhāradvājasya paśyataḥ ||
प्रेक्षन्तस्तं महाबाहुं रुक्मपुङ्खैः समावृतम् । (३५।१)
prekṣantastaṃ mahābāhuṃ rukmapuṅkhaiḥ samāvṛtam |
त्वदीयाश्च पलायन्ते मृगाः सिंहार्दिता इव ॥ (३५।२)
tvadīyāśca palāyante mṛgāḥ siṃhārditā iva ||
स तु रणयशसाभिपूज्यमानः पितृसुरचारणसिद्धयक्षसंघैः । (३६।१)
sa tu raṇayaśasābhipūjyamānaḥ pitṛsuracāraṇasiddhayakṣasaṃghaiḥ |
अवनितलगतैश्च भूतसंघैर् अतिविबभौ हुतभुग् यथाज्यसिक्तः ॥ (३६।२)
avanitalagataiśca bhūtasaṃghair ativibabhau hutabhug yathājyasiktaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.