MBh, 9, 48
Select a line for its word-by-word analysis.
इन्द्रतीर्थं ततो गत्वा यदूनां प्रवरो बली । (१।२)
indratīrthaṃ tato gatvā yadūnāṃ pravaro balī |
विप्रेभ्यो धनरत्नानि ददौ स्नात्वा यथाविधि ॥ (१।३)
viprebhyo dhanaratnāni dadau snātvā yathāvidhi ||
निरर्गलान् सजारूथ्यान् सर्वान् विविधदक्षिणान् । (३।१)
nirargalān sajārūthyān sarvān vividhadakṣiṇān |
तान् क्रतून् भरतश्रेष्ठ शतकृत्वो महाद्युतिः । (४।१)
tān kratūn bharataśreṣṭha śatakṛtvo mahādyutiḥ |
तस्य नाम्ना च तत् तीर्थं शिवं पुण्यं सनातनम् । (५।१)
tasya nāmnā ca tat tīrthaṃ śivaṃ puṇyaṃ sanātanam |
इन्द्रतीर्थम् इति ख्यातं सर्वपापप्रमोचनम् ॥ (५।२)
indratīrtham iti khyātaṃ sarvapāpapramocanam ||
ब्राह्मणान् पूजयित्वा च पानाच्छादनभोजनैः । (६।२)
brāhmaṇān pūjayitvā ca pānācchādanabhojanaiḥ |
शुभं तीर्थवरं तस्माद् रामतीर्थं जगाम ह ॥ (६।३)
śubhaṃ tīrthavaraṃ tasmād rāmatīrthaṃ jagāma ha ||
असकृत् पृथिवीं सर्वां हतक्षत्रियपुंगवाम् ॥ (७।२)
asakṛt pṛthivīṃ sarvāṃ hatakṣatriyapuṃgavām ||
प्रददौ दक्षिणार्थं च पृथिवीं वै ससागराम् ॥ (८।३)
pradadau dakṣiṇārthaṃ ca pṛthivīṃ vai sasāgarām ||
रामो दत्त्वा धनं तत्र द्विजेभ्यो जनमेजय । (९।१)
rāmo dattvā dhanaṃ tatra dvijebhyo janamejaya |
उपस्पृश्य यथान्यायं पूजयित्वा तथा द्विजान् ॥ (९।२)
upaspṛśya yathānyāyaṃ pūjayitvā tathā dvijān ||
पुण्ये तीर्थे शुभे देशे वसु दत्त्वा शुभाननः । (१०।१)
puṇye tīrthe śubhe deśe vasu dattvā śubhānanaḥ |
मुनींश्चैवाभिवाद्याथ यमुनातीर्थम् आगमत् ॥ (१०।२)
munīṃścaivābhivādyātha yamunātīrtham āgamat ||
पुत्रो ऽदितेर् महाभागो वरुणो वै सितप्रभः ॥ (११।२)
putro 'diter mahābhāgo varuṇo vai sitaprabhaḥ ||
तत्र निर्जित्य संग्रामे मानुषान् दैवतांस्तथा । (१२।१)
tatra nirjitya saṃgrāme mānuṣān daivatāṃstathā |
तस्मिन् क्रतुवरे वृत्ते संग्रामः समजायत । (१३।१)
tasmin kratuvare vṛtte saṃgrāmaḥ samajāyata |
देवानां दानवानां च त्रैलोक्यस्य क्षयावहः ॥ (१३।२)
devānāṃ dānavānāṃ ca trailokyasya kṣayāvahaḥ ||
जायते सुमहाघोरः संग्रामः क्षत्रियान् प्रति ॥ (१४।२)
jāyate sumahāghoraḥ saṃgrāmaḥ kṣatriyān prati ||
तत्र स्नात्वा च दत्त्वा च द्विजेभ्यो वसु माधवः ॥ (१५।२)
tatra snātvā ca dattvā ca dvijebhyo vasu mādhavaḥ ||
वनमाली ततो हृष्टः स्तूयमानो द्विजातिभिः । (१६।१)
vanamālī tato hṛṣṭaḥ stūyamāno dvijātibhiḥ |
तस्माद् आदित्यतीर्थं च जगाम कमलेक्षणः ॥ (१६।२)
tasmād ādityatīrthaṃ ca jagāma kamalekṣaṇaḥ ||
यत्रेष्ट्वा भगवाञ् ज्योतिर् भास्करो राजसत्तम । (१७।१)
yatreṣṭvā bhagavāñ jyotir bhāskaro rājasattama |
ज्योतिषाम् आधिपत्यं च प्रभावं चाभ्यपद्यत ॥ (१७।२)
jyotiṣām ādhipatyaṃ ca prabhāvaṃ cābhyapadyata ||
तस्या नद्यास्तु तीरे वै सर्वे देवाः सवासवाः । (१८।१)
tasyā nadyāstu tīre vai sarve devāḥ savāsavāḥ |
यक्षाश्च राक्षसाश्चैव पिशाचाश्च विशां पते ॥ (१९।२)
yakṣāśca rākṣasāścaiva piśācāśca viśāṃ pate ||
तस्मिंस्तीर्थे सरस्वत्याः शिवे पुण्ये परंतप ॥ (२०।२)
tasmiṃstīrthe sarasvatyāḥ śive puṇye paraṃtapa ||
तत्र हत्वा पुरा विष्णुर् असुरौ मधुकैटभौ । (२१।१)
tatra hatvā purā viṣṇur asurau madhukaiṭabhau |
द्वैपायनश्च धर्मात्मा तत्रैवाप्लुत्य भारत । (२२।१)
dvaipāyanaśca dharmātmā tatraivāplutya bhārata |
सम्प्राप्तः परमं योगं सिद्धिं च परमां गतः ॥ (२२।२)
samprāptaḥ paramaṃ yogaṃ siddhiṃ ca paramāṃ gataḥ ||
परमं योगम् आस्थाय ऋषिर् योगम् अवाप्तवान् ॥ (२३।२)
paramaṃ yogam āsthāya ṛṣir yogam avāptavān ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.