युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

किं पार्थिवेन कर्तव्यं किं च कृत्वा सुखी भवेत् । (१।२)

तन्ममाचक्ष्व तत्त्वेन सर्वं धर्मभृतां वर ॥ (१।३)

भीष्म उवाच । (२।१)

हन्त ते ऽहं प्रवक्ष्यामि शृणु कार्यैकनिश्चयम् । (२।२)

यथा राज्ञेह कर्तव्यं यच्च कृत्वा सुखी भवेत् ॥ (२।३)

न त्वेवं वर्तितव्यं स्म यथेदम् अनुशुश्रुमः । (३।१)

उष्ट्रस्य सुमहद् वृत्तं तन्निबोध युधिष्ठिर ॥ (३।२)

जातिस्मरो महान् उष्ट्रः प्राजापत्ययुगोद्भवः । (४।१)

तपः सुमहद् आतिष्ठद् अरण्ये संशितव्रतः ॥ (४।२)

तपसस्तस्य चान्ते वै प्रीतिमान् अभवत् प्रभुः । (५।१)

वरेण छन्दयामास ततश्चैनं पितामहः ॥ (५।२)

उष्ट्र उवाच । (६।१)

भगवंस्त्वत्प्रसादान्मे दीर्घा ग्रीवा भवेद् इयम् । (६।२)

योजनानां शतं साग्रं या गच्छेच्चरितुं विभो ॥ (६।३)

भीष्म उवाच । (७।१)

एवम् अस्त्विति चोक्तः स वरदेन महात्मना । (७।२)

प्रतिलभ्य वरं श्रेष्ठं ययावुष्ट्रः स्वकं वनम् ॥ (७।३)

स चकार तद् आलस्यं वरदानात् स दुर्मतिः । (८।१)

न चैच्छच्चरितुं गन्तुं दुरात्मा कालमोहितः ॥ (८।२)

स कदाचित् प्रसार्यैवं तां ग्रीवां शतयोजनाम् । (९।१)

चचाराश्रान्तहृदयो वातश्चागात् ततो महान् ॥ (९।२)

स गुहायां शिरोग्रीवं निधाय पशुर् आत्मनः । (१०।१)

आस्ताथ वर्षम् अभ्यागात् सुमहत् प्लावयज्जगत् ॥ (१०।२)

अथ शीतपरीताङ्गो जम्बुकः क्षुच्छ्रमान्वितः । (११।१)

सदारस्तां गुहाम् आशु प्रविवेश जलार्दितः ॥ (११।२)

स दृष्ट्वा मांसजीवी तु सुभृशं क्षुच्छ्रमान्वितः । (१२।१)

अभक्षयत् ततो ग्रीवाम् उष्ट्रस्य भरतर्षभ ॥ (१२।२)

यदा त्वबुध्यतात्मानं भक्ष्यमाणं स वै पशुः । (१३।१)

तदा संकोचने यत्नम् अकरोद् भृशदुःखितः ॥ (१३।२)

यावद् ऊर्ध्वम् अधश्चैव ग्रीवां संक्षिपते पशुः । (१४।१)

तावत् तेन सदारेण जम्बुकेन स भक्षितः ॥ (१४।२)

स हत्वा भक्षयित्वा च जम्बुकोष्ट्रं ततस्तदा । (१५।१)

विगते वातवर्षे च निश्चक्राम गुहामुखात् ॥ (१५।२)

एवं दुर्बुद्धिना प्राप्तम् उष्ट्रेण निधनं तदा । (१६।१)

आलस्यस्य क्रमात् पश्य महद् दोषम् उपागतम् ॥ (१६।२)

त्वम् अप्येतं विधिं त्यक्त्वा योगेन नियतेन्द्रियः । (१७।१)

वर्तस्व बुद्धिमूलं हि विजयं मनुर् अब्रवीत् ॥ (१७।२)

बुद्धिश्रेष्ठानि कर्माणि बाहुमध्यानि भारत । (१८।१)

तानि जङ्घाजघन्यानि भारप्रत्यवराणि च ॥ (१८।२)

राज्यं तिष्ठति दक्षस्य संगृहीतेन्द्रियस्य च । (१९।१)

गुप्तमन्त्रश्रुतवतः सुसहायस्य चानघ ॥ (१९।२)

परीक्ष्यकारिणो ऽर्थाश्च तिष्ठन्तीह युधिष्ठिर । (२०।१)

सहाययुक्तेन मही कृत्स्ना शक्या प्रशासितुम् ॥ (२०।२)

इदं हि सद्भिः कथितं विधिज्ञैः पुरा महेन्द्रप्रतिमप्रभाव । (२१।१)

मयापि चोक्तं तव शास्त्रदृष्ट्या त्वम् अत्र युक्तः प्रचरस्व राजन् ॥ (२१।२)