महाभारतMahābhārata

MBh, 3, 291

589 of 1995 · 67 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशम्पायन उवाच । (१।१)

vaiśampāyana uvāca

1.2१.२

सा तु कन्या बहुविधं ब्रुवन्ती मधुरं वचः । (१।२)

sā tu kanyā bahuvidhaṃ bruvantī madhuraṃ vacaḥ |

1.3१.३

अनुनेतुं सहस्रांशुं न शशाक मनस्विनी ॥ (१।३)

anunetuṃ sahasrāṃśuṃ na śaśāka manasvinī ||

2.1२.१

न शशाक यदा बाला प्रत्याख्यातुं तमोनुदम् । (२।१)

na śaśāka yadā bālā pratyākhyātuṃ tamonudam |

2.2२.२

भीता शापात् ततो राजन् दध्यौ दीर्घम् अथान्तरम् ॥ (२।२)

bhītā śāpāt tato rājan dadhyau dīrgham athāntaram ||

3.1३.१

अनागसः पितुः शापो ब्राह्मणस्य तथैव च । (३।१)

anāgasaḥ pituḥ śāpo brāhmaṇasya tathaiva ca |

3.2३.२

मन्निमित्तः कथं न स्यात् क्रुद्धाद् अस्माद् विभावसोः ॥ (३।२)

mannimittaḥ kathaṃ na syāt kruddhād asmād vibhāvasoḥ ||

4.1४.१

बालेनापि सता मोहाद् भृशं सापह्नवान्यपि । (४।१)

bālenāpi satā mohād bhṛśaṃ sāpahnavānyapi |

4.2४.२

नात्यासादयितव्यानि तेजांसि च तपांसि च ॥ (४।२)

nātyāsādayitavyāni tejāṃsi ca tapāṃsi ca ||

5.1५.१

साहम् अद्य भृशं भीता गृहीता च करे भृशम् । (५।१)

sāham adya bhṛśaṃ bhītā gṛhītā ca kare bhṛśam |

5.2५.२

कथं त्वकार्यं कुर्यां वै प्रदानं ह्यात्मनः स्वयम् ॥ (५।२)

kathaṃ tvakāryaṃ kuryāṃ vai pradānaṃ hyātmanaḥ svayam ||

6.1६.१

सैवं शापपरित्रस्ता बहु चिन्तयती तदा । (६।१)

saivaṃ śāpaparitrastā bahu cintayatī tadā |

6.2६.२

मोहेनाभिपरीताङ्गी स्मयमाना पुनः पुनः ॥ (६।२)

mohenābhiparītāṅgī smayamānā punaḥ punaḥ ||

7.1७.१

तं देवम् अब्रवीद् भीता बन्धूनां राजसत्तम । (७।१)

taṃ devam abravīd bhītā bandhūnāṃ rājasattama |

7.2७.२

व्रीडाविह्वलया वाचा शापत्रस्ता विशां पते ॥ (७।२)

vrīḍāvihvalayā vācā śāpatrastā viśāṃ pate ||

8.1८.१

कुन्त्युवाच । (८।१)

kuntyuvāca |

8.2८.२

पिता मे ध्रियते देव माता चान्ये च बान्धवाः । (८।२)

pitā me dhriyate deva mātā cānye ca bāndhavāḥ |

8.3८.३

न तेषु ध्रियमाणेषु विधिलोपो भवेद् अयम् ॥ (८।३)

na teṣu dhriyamāṇeṣu vidhilopo bhaved ayam ||

9.1९.१

त्वया मे संगमो देव यदि स्याद् विधिवर्जितः । (९।१)

tvayā me saṃgamo deva yadi syād vidhivarjitaḥ |

9.2९.२

मन्निमित्तं कुलस्यास्य लोके कीर्तिर् नशेत् ततः ॥ (९।२)

mannimittaṃ kulasyāsya loke kīrtir naśet tataḥ ||

10.1१०.१

अथ वा धर्मम् एतं त्वं मन्यसे तपतां वर । (१०।१)

atha vā dharmam etaṃ tvaṃ manyase tapatāṃ vara |

10.2१०.२

ऋते प्रदानाद् बन्धुभ्यस्तव कामं करोम्यहम् ॥ (१०।२)

ṛte pradānād bandhubhyastava kāmaṃ karomyaham ||

11.1११.१

आत्मप्रदानं दुर्धर्ष तव कृत्वा सती त्वहम् । (११।१)

ātmapradānaṃ durdharṣa tava kṛtvā satī tvaham |

11.2११.२

त्वयि धर्मो यशश् चैव कीर्तिर् आयुश्च देहिनाम् ॥ (११।२)

tvayi dharmo yaśaś caiva kīrtir āyuśca dehinām ||

12.1१२.१

सूर्य उवाच । (१२।१)

sūrya uvāca

12.2१२.२

न ते पिता न ते माता गुरवो वा शुचिस्मिते । (१२।२)

na te pitā na te mātā guravo vā śucismite |

12.3१२.३

प्रभवन्ति वरारोहे भद्रं ते शृणु मे वचः ॥ (१२।३)

prabhavanti varārohe bhadraṃ te śṛṇu me vacaḥ ||

13.1१३.१

सर्वान् कामयते यस्मात् कनेर् धातोश्च भामिनि । (१३।१)

sarvān kāmayate yasmāt kaner dhātośca bhāmini |

13.2१३.२

तस्मात् कन्येह सुश्रोणि स्वतन्त्रा वरवर्णिनि ॥ (१३।२)

tasmāt kanyeha suśroṇi svatantrā varavarṇini ||

14.1१४.१

नाधर्मश्चरितः कश्चित् त्वया भवति भामिनि । (१४।१)

nādharmaścaritaḥ kaścit tvayā bhavati bhāmini |

14.2१४.२

अधर्मं कुत एवाहं चरेयं लोककाम्यया ॥ (१४।२)

adharmaṃ kuta evāhaṃ careyaṃ lokakāmyayā ||

15.1१५.१

अनावृताः स्त्रियः सर्वा नराश्च वरवर्णिनि । (१५।१)

anāvṛtāḥ striyaḥ sarvā narāśca varavarṇini |

15.2१५.२

स्वभाव एष लोकानां विकारो ऽन्य इति स्मृतः ॥ (१५।२)

svabhāva eṣa lokānāṃ vikāro 'nya iti smṛtaḥ ||

16.1१६.१

सा मया सह संगम्य पुनः कन्या भविष्यसि । (१६।१)

sā mayā saha saṃgamya punaḥ kanyā bhaviṣyasi |

16.2१६.२

पुत्रश् च ते महाबाहुर् भविष्यति महायशाः ॥ (१६।२)

putraś ca te mahābāhur bhaviṣyati mahāyaśāḥ ||

17.1१७.१

कुन्त्युवाच । (१७।१)

kuntyuvāca |

17.2१७.२

यदि पुत्रो मम भवेत् त्वत्तः सर्वतमोऽपह । (१७।२)

yadi putro mama bhavet tvattaḥ sarvatamo'paha |

17.3१७.३

कुण्डली कवची शूरो महाबाहुर् महाबलः ॥ (१७।३)

kuṇḍalī kavacī śūro mahābāhur mahābalaḥ ||

18.1१८.१

सूर्य उवाच । (१८।१)

sūrya uvāca

18.2१८.२

भविष्यति महाबाहुः कुण्डली दिव्यवर्मभृत् । (१८।२)

bhaviṣyati mahābāhuḥ kuṇḍalī divyavarmabhṛt |

18.3१८.३

उभयं चामृतमयं तस्य भद्रे भविष्यति ॥ (१८।३)

ubhayaṃ cāmṛtamayaṃ tasya bhadre bhaviṣyati ||

19.1१९.१

कुन्त्युवाच । (१९।१)

kuntyuvāca |

19.2१९.२

यद्येतद् अमृताद् अस्ति कुण्डले वर्म चोत्तमम् । (१९।२)

yadyetad amṛtād asti kuṇḍale varma cottamam |

19.3१९.३

मम पुत्रस्य यं वै त्वं मत्त उत्पादयिष्यसि ॥ (१९।३)

mama putrasya yaṃ vai tvaṃ matta utpādayiṣyasi ||

20.1२०.१

अस्तु मे संगमो देव यथोक्तं भगवंस्त्वया । (२०।१)

astu me saṃgamo deva yathoktaṃ bhagavaṃstvayā |

20.2२०.२

त्वद्वीर्यरूपसत्त्वौजा धर्मयुक्तो भवेत् स च ॥ (२०।२)

tvadvīryarūpasattvaujā dharmayukto bhavet sa ca ||

21.1२१.१

सूर्य उवाच । (२१।१)

sūrya uvāca

21.2२१.२

अदित्या कुण्डले राज्ञि दत्ते मे मत्तकाशिनि । (२१।२)

adityā kuṇḍale rājñi datte me mattakāśini |

21.3२१.३

ते ऽस्य दास्यामि वै भीरु वर्म चैवेदम् उत्तमम् ॥ (२१।३)

te 'sya dāsyāmi vai bhīru varma caivedam uttamam ||

22.1२२.१

पृथोवाच । (२२।१)

pṛthovāca |

22.2२२.२

परमं भगवन् देव संगमिष्ये त्वया सह । (२२।२)

paramaṃ bhagavan deva saṃgamiṣye tvayā saha |

22.3२२.३

यदि पुत्रो भवेद् एवं यथा वदसि गोपते ॥ (२२।३)

yadi putro bhaved evaṃ yathā vadasi gopate ||

23.1२३.१

वैशम्पायन उवाच । (२३।१)

vaiśampāyana uvāca

23.2२३.२

तथेत्युक्त्वा तु तां कुन्तीम् आविवेश विहंगमः । (२३।२)

tathetyuktvā tu tāṃ kuntīm āviveśa vihaṃgamaḥ |

23.3२३.३

स्वर्भानुशत्रुर् योगात्मा नाभ्यां पस्पर्श चैव ताम् ॥ (२३।३)

svarbhānuśatrur yogātmā nābhyāṃ pasparśa caiva tām ||

24.1२४.१

ततः सा विह्वलेवासीत् कन्या सूर्यस्य तेजसा । (२४।१)

tataḥ sā vihvalevāsīt kanyā sūryasya tejasā |

24.2२४.२

पपाताथ च सा देवी शयने मूढचेतना ॥ (२४।२)

papātātha ca sā devī śayane mūḍhacetanā ||

25.1२५.१

सूर्य उवाच । (२५।१)

sūrya uvāca

25.2२५.२

साधयिष्यामि सुश्रोणि पुत्रं वै जनयिष्यसि । (२५।२)

sādhayiṣyāmi suśroṇi putraṃ vai janayiṣyasi |

25.3२५.३

सर्वशस्त्रभृतां श्रेष्ठं कन्या चैव भविष्यसि ॥ (२५।३)

sarvaśastrabhṛtāṃ śreṣṭhaṃ kanyā caiva bhaviṣyasi ||

26.1२६.१

वैशम्पायन उवाच । (२६।१)

vaiśampāyana uvāca

26.2२६.२

ततः सा व्रीडिता बाला तदा सूर्यम् अथाब्रवीत् । (२६।२)

tataḥ sā vrīḍitā bālā tadā sūryam athābravīt |

26.3२६.३

एवम् अस्त्विति राजेन्द्र प्रस्थितं भूरिवर्चसम् ॥ (२६।३)

evam astviti rājendra prasthitaṃ bhūrivarcasam ||

27.1२७.१

इति स्मोक्ता कुन्तिराजात्मजा सा विवस्वन्तं याचमाना सलज्जा । (२७।१)

iti smoktā kuntirājātmajā sā vivasvantaṃ yācamānā salajjā |

27.2२७.२

तस्मिन् पुण्ये शयनीये पपात मोहाविष्टा भज्यमाना लतेव ॥ (२७।२)

tasmin puṇye śayanīye papāta mohāviṣṭā bhajyamānā lateva ||

28.1२८.१

तां तिग्मांशुस्तेजसा मोहयित्वा योगेनाविष्यात्मसंस्थां चकार । (२८।१)

tāṃ tigmāṃśustejasā mohayitvā yogenāviṣyātmasaṃsthāṃ cakāra |

28.2२८.२

न चैवैनां दूषयामास भानुः संज्ञां लेभे भूय एवाथ बाला ॥ (२८।२)

na caivaināṃ dūṣayāmāsa bhānuḥ saṃjñāṃ lebhe bhūya evātha bālā ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 3, 291

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit