MBh, 3, 291
Select a line for its word-by-word analysis.
सा तु कन्या बहुविधं ब्रुवन्ती मधुरं वचः । (१।२)
sā tu kanyā bahuvidhaṃ bruvantī madhuraṃ vacaḥ |
भीता शापात् ततो राजन् दध्यौ दीर्घम् अथान्तरम् ॥ (२।२)
bhītā śāpāt tato rājan dadhyau dīrgham athāntaram ||
मन्निमित्तः कथं न स्यात् क्रुद्धाद् अस्माद् विभावसोः ॥ (३।२)
mannimittaḥ kathaṃ na syāt kruddhād asmād vibhāvasoḥ ||
साहम् अद्य भृशं भीता गृहीता च करे भृशम् । (५।१)
sāham adya bhṛśaṃ bhītā gṛhītā ca kare bhṛśam |
कथं त्वकार्यं कुर्यां वै प्रदानं ह्यात्मनः स्वयम् ॥ (५।२)
kathaṃ tvakāryaṃ kuryāṃ vai pradānaṃ hyātmanaḥ svayam ||
तं देवम् अब्रवीद् भीता बन्धूनां राजसत्तम । (७।१)
taṃ devam abravīd bhītā bandhūnāṃ rājasattama |
पिता मे ध्रियते देव माता चान्ये च बान्धवाः । (८।२)
pitā me dhriyate deva mātā cānye ca bāndhavāḥ |
त्वया मे संगमो देव यदि स्याद् विधिवर्जितः । (९।१)
tvayā me saṃgamo deva yadi syād vidhivarjitaḥ |
मन्निमित्तं कुलस्यास्य लोके कीर्तिर् नशेत् ततः ॥ (९।२)
mannimittaṃ kulasyāsya loke kīrtir naśet tataḥ ||
अथ वा धर्मम् एतं त्वं मन्यसे तपतां वर । (१०।१)
atha vā dharmam etaṃ tvaṃ manyase tapatāṃ vara |
ऋते प्रदानाद् बन्धुभ्यस्तव कामं करोम्यहम् ॥ (१०।२)
ṛte pradānād bandhubhyastava kāmaṃ karomyaham ||
आत्मप्रदानं दुर्धर्ष तव कृत्वा सती त्वहम् । (११।१)
ātmapradānaṃ durdharṣa tava kṛtvā satī tvaham |
त्वयि धर्मो यशश् चैव कीर्तिर् आयुश्च देहिनाम् ॥ (११।२)
tvayi dharmo yaśaś caiva kīrtir āyuśca dehinām ||
प्रभवन्ति वरारोहे भद्रं ते शृणु मे वचः ॥ (१२।३)
prabhavanti varārohe bhadraṃ te śṛṇu me vacaḥ ||
सर्वान् कामयते यस्मात् कनेर् धातोश्च भामिनि । (१३।१)
sarvān kāmayate yasmāt kaner dhātośca bhāmini |
तस्मात् कन्येह सुश्रोणि स्वतन्त्रा वरवर्णिनि ॥ (१३।२)
tasmāt kanyeha suśroṇi svatantrā varavarṇini ||
नाधर्मश्चरितः कश्चित् त्वया भवति भामिनि । (१४।१)
nādharmaścaritaḥ kaścit tvayā bhavati bhāmini |
अनावृताः स्त्रियः सर्वा नराश्च वरवर्णिनि । (१५।१)
anāvṛtāḥ striyaḥ sarvā narāśca varavarṇini |
स्वभाव एष लोकानां विकारो ऽन्य इति स्मृतः ॥ (१५।२)
svabhāva eṣa lokānāṃ vikāro 'nya iti smṛtaḥ ||
पुत्रश् च ते महाबाहुर् भविष्यति महायशाः ॥ (१६।२)
putraś ca te mahābāhur bhaviṣyati mahāyaśāḥ ||
यदि पुत्रो मम भवेत् त्वत्तः सर्वतमोऽपह । (१७।२)
yadi putro mama bhavet tvattaḥ sarvatamo'paha |
भविष्यति महाबाहुः कुण्डली दिव्यवर्मभृत् । (१८।२)
bhaviṣyati mahābāhuḥ kuṇḍalī divyavarmabhṛt |
यद्येतद् अमृताद् अस्ति कुण्डले वर्म चोत्तमम् । (१९।२)
yadyetad amṛtād asti kuṇḍale varma cottamam |
मम पुत्रस्य यं वै त्वं मत्त उत्पादयिष्यसि ॥ (१९।३)
mama putrasya yaṃ vai tvaṃ matta utpādayiṣyasi ||
अस्तु मे संगमो देव यथोक्तं भगवंस्त्वया । (२०।१)
astu me saṃgamo deva yathoktaṃ bhagavaṃstvayā |
त्वद्वीर्यरूपसत्त्वौजा धर्मयुक्तो भवेत् स च ॥ (२०।२)
tvadvīryarūpasattvaujā dharmayukto bhavet sa ca ||
अदित्या कुण्डले राज्ञि दत्ते मे मत्तकाशिनि । (२१।२)
adityā kuṇḍale rājñi datte me mattakāśini |
ते ऽस्य दास्यामि वै भीरु वर्म चैवेदम् उत्तमम् ॥ (२१।३)
te 'sya dāsyāmi vai bhīru varma caivedam uttamam ||
तथेत्युक्त्वा तु तां कुन्तीम् आविवेश विहंगमः । (२३।२)
tathetyuktvā tu tāṃ kuntīm āviveśa vihaṃgamaḥ |
स्वर्भानुशत्रुर् योगात्मा नाभ्यां पस्पर्श चैव ताम् ॥ (२३।३)
svarbhānuśatrur yogātmā nābhyāṃ pasparśa caiva tām ||
ततः सा विह्वलेवासीत् कन्या सूर्यस्य तेजसा । (२४।१)
tataḥ sā vihvalevāsīt kanyā sūryasya tejasā |
साधयिष्यामि सुश्रोणि पुत्रं वै जनयिष्यसि । (२५।२)
sādhayiṣyāmi suśroṇi putraṃ vai janayiṣyasi |
सर्वशस्त्रभृतां श्रेष्ठं कन्या चैव भविष्यसि ॥ (२५।३)
sarvaśastrabhṛtāṃ śreṣṭhaṃ kanyā caiva bhaviṣyasi ||
ततः सा व्रीडिता बाला तदा सूर्यम् अथाब्रवीत् । (२६।२)
tataḥ sā vrīḍitā bālā tadā sūryam athābravīt |
एवम् अस्त्विति राजेन्द्र प्रस्थितं भूरिवर्चसम् ॥ (२६।३)
evam astviti rājendra prasthitaṃ bhūrivarcasam ||
इति स्मोक्ता कुन्तिराजात्मजा सा विवस्वन्तं याचमाना सलज्जा । (२७।१)
iti smoktā kuntirājātmajā sā vivasvantaṃ yācamānā salajjā |
तस्मिन् पुण्ये शयनीये पपात मोहाविष्टा भज्यमाना लतेव ॥ (२७।२)
tasmin puṇye śayanīye papāta mohāviṣṭā bhajyamānā lateva ||
तां तिग्मांशुस्तेजसा मोहयित्वा योगेनाविष्यात्मसंस्थां चकार । (२८।१)
tāṃ tigmāṃśustejasā mohayitvā yogenāviṣyātmasaṃsthāṃ cakāra |
न चैवैनां दूषयामास भानुः संज्ञां लेभे भूय एवाथ बाला ॥ (२८।२)
na caivaināṃ dūṣayāmāsa bhānuḥ saṃjñāṃ lebhe bhūya evātha bālā ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.