संजय उवाच । (१।१)

एवं व्यूढेष्वनीकेषु भूयिष्ठम् अनुवर्तिषु । (१।२)

ब्रह्मलोकपराः सर्वे समपद्यन्त भारत ॥ (१।३)

न ह्यनीकम् अनीकेन समसज्जत संकुले । (२।१)

न रथा रथिभिः सार्धं न पदाताः पदातिभिः ॥ (२।२)

अश्वा नाश्वैर् अयुध्यन्त न गजा गजयोधिभिः । (३।१)

महान् व्यतिकरो रौद्रः सेनयोः समपद्यत ॥ (३।२)

नरनागरथेष्वेवं व्यवकीर्णेषु सर्वशः । (४।१)

क्षये तस्मिन्महारौद्रे निर्विशेषम् अजायत ॥ (४।२)

ततः शल्यः कृपश्चैव चित्रसेनश्च भारत । (५।१)

दुःशासनो विकर्णश्च रथान् आस्थाय सत्वराः । (५।२)

पाण्डवानां रणे शूरा ध्वजिनीं समकम्पयन् ॥ (५।३)

सा वध्यमाना समरे पाण्डुसेना महात्मभिः । (६।१)

त्रातारं नाध्यगच्छद् वै मज्जमानेव नौर् जले ॥ (६।२)

यथा हि शैशिरः कालो गवां मर्माणि कृन्तति । (७।१)

तथा पाण्डुसुतानां वै भीष्मो मर्माण्यकृन्तत ॥ (७।२)

अतीव तव सैन्यस्य पार्थेन च महात्मना । (८।१)

नगमेघप्रतीकाशाः पातिता बहुधा गजाः ॥ (८।२)

मृद्यमानाश्च दृश्यन्ते पार्थेन नरयूथपाः । (९।१)

इषुभिस्ताड्यमानाश्च नाराचैश्च सहस्रशः ॥ (९।२)

पेतुर् आर्तस्वरं कृत्वा तत्र तत्र महागजाः । (१०।१)

आबद्धाभरणैः कायैर् निहतानां महात्मनाम् ॥ (१०।२)

छन्नम् आयोधनं रेजे शिरोभिश्च सकुण्डलैः । (११।१)

तस्मिन्न् अतिमहाभीमे राजन् वीरवरक्षये । (११।२)

भीष्मे च युधि विक्रान्ते पाण्डवे च धनंजये ॥ (११।३)

ते पराक्रान्तम् आलोक्य राजन् युधि पितामहम् । (१२।१)

न न्यवर्तन्त कौरव्या ब्रह्मलोकपुरस्कृताः ॥ (१२।२)

इच्छन्तो निधनं युद्धे स्वर्गं कृत्वा परायणम् । (१३।१)

पाण्डवान् अभ्यवर्तन्त तस्मिन् वीरवरक्षये ॥ (१३।२)

पाण्डवापि महाराज स्मरन्तो विविधान् बहून् । (१४।१)

क्लेशान् कृतान् सपुत्रेण त्वया पूर्वं नराधिप ॥ (१४।२)

भयं त्यक्त्वा रणे शूरा ब्रह्मलोकपुरस्कृताः । (१५।१)

तावकांस्तव पुत्रांश्च योधयन्ति स्म हृष्टवत् ॥ (१५।२)

सेनापतिस्तु समरे प्राह सेनां महारथः । (१६।१)

अभिद्रवत गाङ्गेयं सोमकाः सृञ्जयैः सह ॥ (१६।२)

सेनापतिवचः श्रुत्वा सोमकाः सह सृञ्जयैः । (१७।१)

अभ्यद्रवन्त गाङ्गेयं शस्त्रवृष्ट्या समन्ततः ॥ (१७।२)

वध्यमानस्ततो राजन् पिता शांतनवस्तव । (१८।१)

अमर्षवशम् आपन्नो योधयामास सृञ्जयान् ॥ (१८।२)

तस्य कीर्तिमतस्तात पुरा रामेण धीमता । (१९।१)

सम्प्रदत्तास्त्रशिक्षा वै परानीकविनाशिनी ॥ (१९।२)

स तां शिक्षाम् अधिष्ठाय कृत्वा परबलक्षयम् । (२०।१)

अहन्यहनि पार्थानां वृद्धः कुरुपितामहः । (२०।२)

भीष्मो दश सहस्राणि जघान परवीरहा ॥ (२०।३)

तस्मिंस्तु दिवसे प्राप्ते दशमे भरतर्षभ । (२१।१)

भीष्मेणैकेन मत्स्येषु पाञ्चालेषु च संयुगे । (२१।२)

गजाश्वम् अमितं हत्वा हताः सप्त महारथाः ॥ (२१।३)

हत्वा पञ्च सहस्राणि रथिनां प्रपितामहः । (२२।१)

नराणां च महायुद्धे सहस्राणि चतुर्दश ॥ (२२।२)

तथा दन्तिसहस्रं च हयानाम् अयुतं पुनः । (२३।१)

शिक्षाबलेन निहतं पित्रा तव विशां पते ॥ (२३।२)

ततः सर्वमहीपानां क्षोभयित्वा वरूथिनीम् । (२४।१)

विराटस्य प्रियो भ्राता शतानीको निपातितः ॥ (२४।२)

शतानीकं च समरे हत्वा भीष्मः प्रतापवान् । (२५।१)

सहस्राणि महाराज राज्ञां भल्लैर् न्यपातयत् ॥ (२५।२)

ये च केचन पार्थानाम् अभियाता धनंजयम् । (२६।१)

राजानो भीष्मम् आसाद्य गतास्ते यमसादनम् ॥ (२६।२)

एवं दश दिशो भीष्मः शरजालैः समन्ततः । (२७।१)

अतीत्य सेनां पार्थानाम् अवतस्थे चमूमुखे ॥ (२७।२)

स कृत्वा सुमहत् कर्म तस्मिन् वै दशमे ऽहनि । (२८।१)

सेनयोर् अन्तरे तिष्ठन् प्रगृहीतशरासनः ॥ (२८।२)

न चैनं पार्थिवा राजञ् शेकुः केचिन् निरीक्षितुम् । (२९।१)

मध्यं प्राप्तं यथा ग्रीष्मे तपन्तं भास्करं दिवि ॥ (२९।२)

यथा दैत्यचमूं शक्रस्तापयामास संयुगे । (३०।१)

तथा भीष्मः पाण्डवेयांस्तापयामास भारत ॥ (३०।२)

तथा च तं पराक्रान्तम् आलोक्य मधुसूदनः । (३१।१)

उवाच देवकीपुत्रः प्रीयमाणो धनंजयम् ॥ (३१।२)

एष शांतनवो भीष्मः सेनयोर् अन्तरे स्थितः । (३२।१)

नानिहत्य बलाद् एनं विजयस्ते भविष्यति ॥ (३२।२)

यत्तः संस्तम्भयस्वैनं यत्रैषा भिद्यते चमूः । (३३।१)

न हि भीष्मशरान् अन्यः सोढुम् उत्सहते विभो ॥ (३३।२)

ततस्तस्मिन् क्षणे राजंश्चोदितो वानरध्वजः । (३४।१)

सध्वजं सरथं साश्वं भीष्मम् अन्तर्दधे शरैः ॥ (३४।२)

स चापि कुरुमुख्यानाम् ऋषभः पाण्डवेरितान् । (३५।१)

शरव्रातैः शरव्रातान् बहुधा विदुधाव तान् ॥ (३५।२)

तेन पाञ्चालराजश्च धृष्टकेतुश्च वीर्यवान् । (३६।१)

पाण्डवो भीमसेनश्च धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः ॥ (३६।२)

यमौ च चेकितानश्च केकयाः पञ्च चैव ह । (३७।१)

सात्यकिश्च महाराज सौभद्रो ऽथ घटोत्कचः ॥ (३७।२)

द्रौपदेयाः शिखण्डी च कुन्तिभोजश्च वीर्यवान् । (३८।१)

सुशर्मा च विराटश्च पाण्डवेया महाबलाः ॥ (३८।२)

एते चान्ये च बहवः पीडिता भीष्मसायकैः । (३९।१)

समुद्धृताः फल्गुनेन निमग्नाः शोकसागरे ॥ (३९।२)

ततः शिखण्डी वेगेन प्रगृह्य परमायुधम् । (४०।१)

भीष्मम् एवाभिदुद्राव रक्ष्यमाणः किरीटिना ॥ (४०।२)

ततो ऽस्यानुचरान् हत्वा सर्वान् रणविभागवित् । (४१।१)

भीष्मम् एवाभिदुद्राव बीभत्सुर् अपराजितः ॥ (४१।२)

सात्यकिश्चेकितानश्च धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः । (४२।१)

विराटो द्रुपदश्चैव माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ । (४२।२)

दुद्रुवुर् भीष्मम् एवाजौ रक्षिता दृढधन्वना ॥ (४२।३)

अभिमन्युश्च समरे द्रौपद्याः पञ्च चात्मजाः । (४३।१)

दुद्रुवुः समरे भीष्मं समुद्यतमहायुधाः ॥ (४३।२)

ते सर्वे दृढधन्वानः संयुगेष्वपलायिनः । (४४।१)

बहुधा भीष्मम् आनर्छन्मार्गणैः कृतमार्गणाः ॥ (४४।२)

विधूय तान् बाणगणान् ये मुक्ताः पार्थिवोत्तमैः । (४५।१)

पाण्डवानाम् अदीनात्मा व्यगाहत वरूथिनीम् । (४५।२)

कृत्वा शरविघातं च क्रीडन्न् इव पितामहः ॥ (४५।३)

नाभिसंधत्त पाञ्चाल्यं स्मयमानो मुहुर् मुहुः । (४६।१)

स्त्रीत्वं तस्यानुसंस्मृत्य भीष्मो बाणाञ् शिखण्डिनः । (४६।२)

जघान द्रुपदानीके रथान् सप्त महारथः ॥ (४६।३)

ततः किलकिलाशब्दः क्षणेन समपद्यत । (४७।१)

मत्स्यपाञ्चालचेदीनां तम् एकम् अभिधावताम् ॥ (४७।२)

ते वराश्वरथव्रातैर् वारणैः सपदातिभिः । (४८।१)

तम् एकं छादयामासुर् मेघा इव दिवाकरम् । (४८।२)

भीष्मं भागीरथीपुत्रं प्रतपन्तं रणे रिपून् ॥ (४८।३)

ततस्तस्य च तेषां च युद्धे देवासुरोपमे । (४९।१)

किरीटी भीष्मम् आनर्छत् पुरस्कृत्य शिखण्डिनम् ॥ (४९।२)