संजय उवाच । (१।१)

सात्यकिं दंशितं युद्धे भीष्मायाभ्युद्यतं तदा । (१।२)

आर्श्यशृङ्गिर् महेष्वासो वारयामास संयुगे ॥ (१।३)

माधवस्तु सुसंक्रुद्धो राक्षसं नवभिः शरैः । (२।१)

आजघान रणे राजन् प्रहसन्न् इव भारत ॥ (२।२)

तथैव राक्षसो राजन्माधवं निशितैः शरैः । (३।१)

अर्दयामास राजेन्द्र संक्रुद्धः शिनिपुंगवम् ॥ (३।२)

शैनेयः शरसंघं तु प्रेषयामास संयुगे । (४।१)

राक्षसाय सुसंक्रुद्धो माधवः परवीरहा ॥ (४।२)

ततो रक्षो महाबाहुं सात्यकिं सत्यविक्रमम् । (५।१)

विव्याध विशिखैस्तीक्ष्णैः सिंहनादं ननाद च ॥ (५।२)

माधवस्तु भृशं विद्धो राक्षसेन रणे तदा । (६।१)

धैर्यम् आलम्ब्य तेजस्वी जहास च ननाद च ॥ (६।२)

भगदत्तस्ततः क्रुद्धो माधवं निशितैः शरैः । (७।१)

ताडयामास समरे तोत्त्रैर् इव महागजम् ॥ (७।२)

विहाय राक्षसं युद्धे शैनेयो रथिनां वरः । (८।१)

प्राग्ज्योतिषाय चिक्षेप शरान् संनतपर्वणः ॥ (८।२)

तस्य प्राग्ज्योतिषो राजा माधवस्य महद् धनुः । (९।१)

चिछेद शितधारेण भल्लेन कृतहस्तवत् ॥ (९।२)

अथान्यद् धनुर् आदाय वेगवत् परवीरहा । (१०।१)

भगदत्तं रणे क्रुद्धो विव्याध निशितैः शरैः ॥ (१०।२)

सो ऽतिविद्धो महेष्वासः सृक्किणी संलिहन्मुहुः । (११।१)

शक्तिं कनकवैडूर्यभूषिताम् आयसीं दृढाम् । (११।२)

यमदण्डोपमां घोरां प्राहिणोत् सात्यकाय वै ॥ (११।३)

ताम् आपतन्तीं सहसा तस्य बाहोर् बलेरिताम् । (१२।१)

सात्यकिः समरे राजंस्त्रिधा चिछेद सायकैः । (१२।२)

सा पपात तदा भूमौ महोल्केव हतप्रभा ॥ (१२।३)

शक्तिं विनिहतां दृष्ट्वा पुत्रस्तव विशां पते । (१३।१)

महता रथवंशेन वारयामास माधवम् ॥ (१३।२)

तथा परिवृतं दृष्ट्वा वार्ष्णेयानां महारथम् । (१४।१)

दुर्योधनो भृशं हृष्टो भ्रातॄन् सर्वान् उवाच ह ॥ (१४।२)

तथा कुरुत कौरव्या यथा वः सात्यको युधि । (१५।१)

न जीवन् प्रतिनिर्याति महतो ऽस्माद् रथव्रजात् । (१५।२)

अस्मिन् हते हतं मन्ये पाण्डवानां महद् बलम् ॥ (१५।३)

तत् तथेति वचस्तस्य परिगृह्य महारथाः । (१६।१)

शैनेयं योधयामासुर् भीष्मस्य प्रमुखे तदा ॥ (१६।२)

अभिमन्युं तदायान्तं भीष्मायाभ्युद्यतं मृधे । (१७।१)

काम्बोजराजो बलवान् वारयामास संयुगे ॥ (१७।२)

आर्जुनिर् नृपतिं विद्ध्वा शरैः संनतपर्वभिः । (१८।१)

पुनर् एव चतुःषष्ट्या राजन् विव्याध तं नृपम् ॥ (१८।२)

सुदक्षिणस्तु समरे कार्ष्णिं विव्याध पञ्चभिः । (१९।१)

सारथिं चास्य नवभिर् इच्छन् भीष्मस्य जीवितम् ॥ (१९।२)

तद् युद्धम् आसीत् सुमहत् तयोस्तत्र पराक्रमे । (२०।१)

यद् अभ्यधावद् गाङ्गेयं शिखण्डी शत्रुतापनः ॥ (२०।२)

विराटद्रुपदौ वृद्धौ वारयन्तौ महाचमूम् । (२१।१)

भीष्मं च युधि संरब्धावाद्रवन्तौ महारथौ ॥ (२१।२)

अश्वत्थामा ततः क्रुद्धः समायाद् रथसत्तमः । (२२।१)

ततः प्रववृते युद्धं तव तेषां च भारत ॥ (२२।२)

विराटो दशभिर् भल्लैर् आजघान परंतप । (२३।१)

यतमानं महेष्वासं द्रौणिम् आहवशोभिनम् ॥ (२३।२)

द्रुपदश्च त्रिभिर् बाणैर् विव्याध निशितैस्तथा । (२४।१)

गुरुपुत्रं समासाद्य भीष्मस्य पुरतः स्थितम् ॥ (२४।२)

अश्वत्थामा ततस्तौ तु विव्याध दशभिः शरैः । (२५।१)

विराटद्रुपदौ वृद्धौ भीष्मं प्रति समुद्यतौ ॥ (२५।२)

तत्राद्भुतम् अपश्याम वृद्धयोश्चरितं महत् । (२६।१)

यद् द्रौणेः सायकान् घोरान् प्रत्यवारयतां युधि ॥ (२६।२)

सहदेवं तथा यान्तं कृपः शारद्वतो ऽभ्ययात् । (२७।१)

यथा नागो वने नागं मत्तो मत्तम् उपाद्रवत् ॥ (२७।२)

कृपश्च समरे राजन्माद्रीपुत्रं महारथम् । (२८।१)

आजघान शरैस्तूर्णं सप्तत्या रुक्मभूषणैः ॥ (२८।२)

तस्य माद्रीसुतश्चापं द्विधा चिछेद सायकैः । (२९।१)

अथैनं छिन्नधन्वानं विव्याध नवभिः शरैः ॥ (२९।२)

सो ऽन्यत् कार्मुकम् आदाय समरे भारसाधनम् । (३०।१)

माद्रीपुत्रं सुसंहृष्टो दशभिर् निशितैः शरैः । (३०।२)

आजघानोरसि क्रुद्ध इच्छन् भीष्मस्य जीवितम् ॥ (३०।३)

तथैव पाण्डवो राजञ् शारद्वतम् अमर्षणम् । (३१।१)

आजघानोरसि क्रुद्धो भीष्मस्य वधकाङ्क्षया । (३१।२)

तयोर् युद्धं समभवद् घोररूपं भयावहम् ॥ (३१।३)

नकुलं तु रणे क्रुद्धं विकर्णः शत्रुतापनः । (३२।१)

विव्याध सायकैः षष्ट्या रक्षन् भीष्मस्य जीवितम् ॥ (३२।२)

नकुलो ऽपि भृशं विद्धस्तव पुत्रेण धन्विना । (३३।१)

विकर्णं सप्तसप्तत्या निर्बिभेद शिलीमुखैः ॥ (३३।२)

तत्र तौ नरशार्दूलौ भीष्महेतोः परंतपौ । (३४।१)

अन्योन्यं जघ्नतुर् वीरौ गोष्ठे गोवृषभाविव ॥ (३४।२)

घटोत्कचं रणे यत्तं निघ्नन्तं तव वाहिनीम् । (३५।१)

दुर्मुखः समरे प्रायाद् भीष्महेतोः पराक्रमी ॥ (३५।२)

हैडिम्बस्तु ततो राजन् दुर्मुखं शत्रुतापनम् । (३६।१)

आजघानोरसि क्रुद्धो नवत्या निशितैः शरैः ॥ (३६।२)

भीमसेनसुतं चापि दुर्मुखः सुमुखैः शरैः । (३७।१)

षष्ट्या वीरो नदन् हृष्टो विव्याध रणमूर्धनि ॥ (३७।२)

धृष्टद्युम्नं रणे यान्तं भीष्मस्य वधकाङ्क्षिणम् । (३८।१)

हार्दिक्यो वारयामास रक्षन् भीष्मस्य जीवितम् ॥ (३८।२)

वार्ष्णेयः पार्षतं शूरं विद्ध्वा पञ्चभिर् आयसैः । (३९।१)

पुनः पञ्चाशता तूर्णम् आजघान स्तनान्तरे ॥ (३९।२)

तथैव पार्षतो राजन् हार्दिक्यं नवभिः शरैः । (४०।१)

विव्याध निशितैस्तीक्ष्णैः कङ्कपत्रपरिच्छदैः ॥ (४०।२)

तयोः समभवद् युद्धं भीष्महेतोर् महारणे । (४१।१)

अन्योन्यातिशयैर् युक्तं यथा वृत्रमहेन्द्रयोः ॥ (४१।२)

भीमसेनम् अथायान्तं भीष्मं प्रति महाबलम् । (४२।१)

भूरिश्रवाभ्ययात् तूर्णं तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत् ॥ (४२।२)

सौमदत्तिर् अथो भीमम् आजघान स्तनान्तरे । (४३।१)

नाराचेन सुतीक्ष्णेन रुक्मपुङ्खेन संयुगे ॥ (४३।२)

उरःस्थेन बभौ तेन भीमसेनः प्रतापवान् । (४४।१)

स्कन्दशक्त्या यथा क्रौञ्चः पुरा नृपतिसत्तम ॥ (४४।२)

तौ शरान् सूर्यसंकाशान् कर्मारपरिमार्जितान् । (४५।१)

अन्योन्यस्य रणे क्रुद्धौ चिक्षिपाते मुहुर् मुहुः ॥ (४५।२)

भीमो भीष्मवधाकाङ्क्षी सौमदत्तिं महारथम् । (४६।१)

तथा भीष्मजये गृध्नुः सौमदत्तिश्च पाण्डवम् । (४६।२)

कृतप्रतिकृते यत्तौ योधयामासतू रणे ॥ (४६।३)

युधिष्ठिरं महाराज महत्या सेनया वृतम् । (४७।१)

भीष्मायाभिमुखं यान्तं भारद्वाजो न्यवारयत् ॥ (४७।२)

द्रोणस्य रथनिर्घोषं पर्जन्यनिनदोपमम् । (४८।१)

श्रुत्वा प्रभद्रका राजन् समकम्पन्त मारिष ॥ (४८।२)

सा सेना महती राजन् पाण्डुपुत्रस्य संयुगे । (४९।१)

द्रोणेन वारिता यत्ता न चचाल पदात् पदम् ॥ (४९।२)

चेकितानं रणे क्रुद्धं भीष्मं प्रति जनेश्वर । (५०।१)

चित्रसेनस्तव सुतः क्रुद्धरूपम् अवारयत् ॥ (५०।२)

भीष्महेतोः पराक्रान्तश्चित्रसेनो महारथः । (५१।१)

चेकितानं परं शक्त्या योधयामास भारत ॥ (५१।२)

तथैव चेकितानो ऽपि चित्रसेनम् अयोधयत् । (५२।१)

तद् युद्धम् आसीत् सुमहत् तयोस्तत्र पराक्रमे ॥ (५२।२)

अर्जुनो वार्यमाणस्तु बहुशस्तनयेन ते । (५३।१)

विमुखीकृत्य पुत्रं ते तव सेनां ममर्द ह ॥ (५३।२)

दुःशासनो ऽपि परया शक्त्या पार्थम् अवारयत् । (५४।१)

कथं भीष्मं परो हन्याद् इति निश्चित्य भारत ॥ (५४।२)

सा वध्यमाना समरे पुत्रस्य तव वाहिनी । (५५।१)

लोड्यते रथिभिः श्रेष्ठैस्तत्र तत्रैव भारत ॥ (५५।२)